Footer

Ti Ikalkalbit dagiti Ipapaunegtayo a Taraon

Salaysay ni Jobert M. Pacnis

 

YOU are what you eat. Nalatak a pagsasao maipanggep iti ipapaay kadatayo dagiti kankanentayo. No ania ti ipaunegtayo, isu ti bugas ti salun-attayo. Kasta ti kasimplena.

Agpayso met, di kadi? No managtabtabatayo, sigurado a nangato ti kolesteroltayo. No nangato, parnuayenna dagiti nadumaduma a sakit. Umuna ditan ti sakit ti puso. Abbengan ngamin ti taba dagiti urat a pagtarayan ti dara. Pagangayanna, bumsog dagitoy ket  no saannan a mabaelan,  bumtak. Sagabaen metten ti sumaruno a mapasamak, a kas iti atake iti puso; no saan, stroke a gubuayen ti nangato wenno nababa a pressure dara.

No met managsamsam-ittayo, sigurado a kaptennatayo iti diabetes. Silent killer pay ngarud daytoy a sagubanit. Inton agbalawtayo, nakaron ti dinadaelna a paset ti bagitayo.

Ket no met managap-apgadtayo, ti met bato (kidney) ti agsagaba. Ayna, nagrigat ti agsakit iti kastoy. Sakit ti baknang a kunada. Nasayaat laeng no maala pay iti agas ti ganna dagitoy. Ngem no saanen ngay ta masapul a maopera tapno maikkatda laengen? Dialysis a sigurado ti paglasatam kalpasanna. Ta awan ngaruden ti/dagiti bato a mangsagat kadagiti agtaray a dara iti nadumaduma a paset ti bagitayo. Ket di asi-asi ti mabusbos itoy. Ken saan payen a sigurado ti panagbayagmo. Mangnamnamaka lattan iti milagro a yapros/ipaay ti Namarsua .

Isu a sakbay a kaptennatayo dagitoy a nakana a sakit, denggentayo man ti ibagbaga wenno ipangagtayo ti ikalkalbit ti bagitayo. Ta pinarsuanatayo ngarud ti Dios a siaayat. Kinawesanna dagitoy a paset ti bagitayo iti “signal” a sidadaan nga ikalbit/idanonda iti oras nga adda  madlawda a kinakurang (iti sustansia) kadatayo.

Ania, aya, dagitoy a signal/kalbit a mabalin a ditayo ikankano?

Kas pangarigan, naayattayo iti nasam-it. Dagitay namnamsek iti asukar a taraon. Umuna ditoyen dagiti dessert. Wenno ti asukar pay ket a mismon. Ti pannakaadiktayo kadagitoy a taraon, maymaysa laeng ti ipasimudaagna, kas kuna dagiti eksperto iti salun-at, nababa kano ti lebel ti mineral a chromium kadagiti ipapaunegtayo. Ket agkurkurang ti bagitayo itoy a mineral a kasapulanna la unay.

Kangrunaan a katulongan ti bagi ti mineral a chromium tapno mapagtalinaed ti normal nga insulin iti bagi. Ti met insulin ti mangiproseso iti enerhia a kasapulan ti bagi dagiti ipapaunegtayo nga asukar ken dadduma pay a carbohydrates.

Tapno ngarud mapagtalinaed ti normal a lebel ti asukar iti bagitayo iti inaldaw-aldaw, igunamgunam dagiti eksperto a mangan kadagiti taraon a nabaknang iti mineral a kromium kas koma kadagiti bukbukel ken ti prutas a mansanas. Naduktalan pay nga iti panagkaan kadagitoy, iliklikna ti panagramantayo nga agsapul kadagiti nasasam-it nga ipauneg.

Iti ngarud sumaruno a makariknatayo iti panagsapul kadagiti nasasam-it a saramsam, padasentayo ti umilgat iti mansanas ket daytoyen ti ipaunegtayo. Suktantay’ metten dagiti inumentayo a carbonated (aglalo ti softdrinks) iti tubbog ti ubas wenno ania man a prutas. Pagaammotayo met a napnapno iti antioxidants dagiti prutas. Dakkel a katulongan ida a mangdalus iti nagunegtayo.

Kasano met ngay no tsokolate ti sangkasapultayo? A kasla ketdin mabagtittayo a di makaraman iti inaldaw? Ta kinapudno met ngamin a daytoy a taraon ti numero uno a pakaadikan ti asino man. Adda daytay kayawna a narigat a di patgan. Adda awisna a sangkaarep-eptayo.

Ngem ammoyo kadi a daytoy a panagsapul ti bagitayo iti tsokolate ket ikalkalbitna laeng ti kinakurangna iti mineral a magnesium? Ti magnesium ti maikapat a kaadduan a mineral a kasapulan ti bagi. Napateg daytoy iti pannakataginayon ti salun-at. Responsible pay iti nakidser a piskel, natibker a tultulang, normal a panagtrabaho dagiti ur-urat ken naannayas a ritmo iti puso.

No di latta maliklikan ti panagsapul iti tsokolate, siguraduen laengen a dark chocolate (85 porsiento wenno nangatngato) daytoy tapno saan unay a namnamsek iti asukar. Ta nupay nangato ti ramen ti tsokolate a taba (fat), di met mailibak a dakkel ti itdenna a benepisio iti bagi. Nabaknang dagitoy iti antioxidants. Ngarud, addaan iti birtud a mangpabuntog iti panagrakaya dagiti piskel, labananna dagiti kumpet a sakit, pagbalinenna nga aktibo ti panagpampanunot, ken ilikliknatayo iti dadduma a sakit iti puso.

Ngem no awan ti nangisit a tsokolate a kas kasukat ti “panagmauyongtayo” a mangipauneg itoy, apay a ditayo padasen dagiti prutas? Makaitedda la ngaruden iti umdas a kasapulan a mineral/sustansia, awan pay ti dakes nga epektona iti bagi.

(Adda tuloyna)

Comments are closed.