Footer

Ti Leptospirosis Sadiay Olongapo

Salaysay ni Melvin F. Bandonil

 

Dagiti nabaybay-an a basura a nakatambak ken  agkaraiwara iti sadino la ditan a saan a makolkolekta, dagiti rason no apay nga adu dagiti peste a bao. Dagitoy ti agiwaras iti sakit a leptospirosis.

Urban rats wenno dagiti bao iti siudad nga agnanaed wenno gagangay a makita kadagiti kanal, imburnal, sewers, kadagiti basuraan, kadagiti narurugit nga arubayan iti slum area ken dadduma pay ti tuduen ni Sekretario ti Salun-at Enrique Ona a rason no apay a kellaat nga adu ti nagsakit iti leptospirosis sadiay Ologapo City. Nasuroken a 400 ti nagsakit ken 10 ti pimmusay (kabayatan a masursurat daytoy).

Nupay kasta, impasiguradon ti sekretario ti panangtamingda amin kadagiti pasiente babaen ti team ti DOH.  Nangbangondan iti makeshift tentda a pagyananda a mangmonitor a nasayaat iti kasasaad dagiti pasiente. Nagibunongda metten iti ag-agas.

Iti pannarita ni Olongapo Mayor Rolen Paulino, pattapattana nga iti panagtudona iti napigsa ken panaglayus a gapuanan ti southwest monsoon  idi Setiembre 23, naiyanud dagiti million ti bilangna a bao manipud iti nagpanawan a minasan, ti Pili mines sadiay Mt. Redondo, a nangisaknap iti leptospirosis bacterial infections. Pattapattaen pay ti mayor ti kinaadda iti illegal logging a mapaspasamak iti nagpanawan a minasan gapu iti kaadu dagiti troso ken pitak a naiyanud iti siudad.

Kaaduan kadagiti pasiente ti naggapu manipud kadagiti barangay ti Sta. Rita ken Old Cabalan. Iti 17 a barangay ti siudad, 3 laeng a barangay ti saan a naapektaran wenno awanan nagsagaba. Agtawen dagitoy a nagsakit iti 20 agingga 69, ken kaaduanna ti lallaki ken nagboluntario a timmulong iti rescue operation kabayatan ti layus. Ti Brgy. Sta. Rita ti kaaduan iti populasion a barangay iti Olongapo nga addaab iti 39,793 kas ibasar iti census idi 2010.

Iti panagsarita ni Dr. Jewel Manuel iti GMA News ken hospital administrator ti James Gordon Memorial Hospital a nakaipanan iti kaaduan a pasiente, kunana a naklaat dagiti umili ti siudad iti kellaat a layus ken kaunaan a naeksperiensada daytoy a klase ti didigra.

Kastoy man ti panangipalawagna: “Nabigla ang aming lungsod tulad ng pag-uusap namin ni mayor. Sa kauna-unahan pong pagkakataon, binaha po kami ng ganoong kataas, at talaga pong napakataas po ng putik at bahang inabot po namin noong September 23, 2013.”

Dayta ti mangipaneknek a ti flashflood ken mudslide ket nagtaud iti nangato a lugar.

Kaadduan kadagiti pasiente ti nairekord s naiyospital iti James Gordon Memorial Hospital. Pinagbalindan a medical wards dagiti conference rooms ken ti auditorium tapno maakomodar amin dagiti pasiente.

Pattapattaenda a manayonan pay ti bilang dagiti pasiente ta gagangay nga addaaan iti 14 nga aldaw nga incubation period ti sakit a leptospirosis.

Gapu iti dayta a bilang dagiti nagsakit ken natnatay, nangipatulod nga insigida iti 100 a hospital bed ni PNRC Chairman Richard Gordon ken dati mayor iti siudad sakbay a nagserbi a kas senador.

Ta ania ngamin aya ti Leptospirosis? Kasano a maapektaran ti tao?

Ti leptospirosis ket nakaro a sakit a maala babaen ti bakteria a leptospira a maala iti isbo dagiti bao nga agnanaed kadagiti narurugit nga arubayan; maiduma dagiti bao kadagiti taltalon iti away, daytoy ti rason no apay a manmano ti agsakit iti leptospirosis kadagiti probinsia.

Tumaud daytoy a sakit kalpasan ti layus wenno tudtudo a pannakailaok ti isbo ti bao iti tudo wenno layus. Ket iti panagbabasa dagiti addaan sugat, wenno makainumda iti narugit a danum, nagiggemda kadagiti narugit  sa inyiggem iti kanen a saan a nagugas, naipaunegen ti bakteria a mangapektar ti tao.

Kas panangipalawag ni Dr. Ferdie de Guzman ti San Lazaro Hospital iti pananginterbio kenkuana ni Arnold Clavio iti GMA News: “Nasa urban sanitation ang problema ng lepto. Wala masyadong kaso ng leptospirosis sa probinsya.”

Kadagiti densely populated area, slum area, kadagiti addaan iti narurugit nga aglawlaw a pagbalbalayan dagiti adu a bao ti posible nga agsagaba itoy a sakit lalo iti panawen ti panagtutudo ken layus.

No addan pannakaapektar, gagangay a marikna ti nangato a gurigor, panagsarua, agsakit a susuop, rashes ken pannakaulaw. Agbalin a dumuyaw ti maris dagiti mata.

Kas palawag ni Dr. de Guzman, agsagaba kano dagiti nakaptanen itoy a sakit iti “depressed, confused, aggressive and sometimes psychotic—with schizophrenia and hallucinations, personality changes and violence.”

Panangprebentar a makaptan babaen ti panagdaldalus a kanayon iti arubayan tapno saan a pagbalayan dagiti bao ti kasamayan a panglapped itoy a sakit. Liklikantayo ngarud ti agnunog iti danum no panagtutudo ken panaglalayus, agusartayo iti botas ken guantes aglalo no addaantayo iti sugat tapno ditayo agsakit iti leptospirosis.#

Comments are closed.