Footer

Storm Surge: ‘daluyong’, ‘aluyo’ wenno ‘kasla tsunami’ kadi?

Salaysay ni Christrine Marie Verzosa

 

Adu ti saan a makaawat iti kaipapanan ti storm surge. Lalo kadagiti gagangay a tattao a saan a nakangato iti adalna. Uray pay dagiti dadduma a nagraduar iti kolehio wenno unibersidad ket saanda met a mailawlawag a diretso no ania daytoy. Maysa ngamin a termino maipanggep iti kasasaad ti panawen, ket dagiti laeng agrebbeng itoy ti makailawlawag iti maitutop a kayatna a sawen.

Iti sam-it wenno paitna, no saan a maawatan, adda  tendensiana a saan metten nga ikaskaso uray no naynay ti pannakaiwarwaragawagna, pannakabasa kadagiti pagiwarnak ken babasaen iti internet, pannakaited ti nasaknap a ballaag a posible nga ipaayna a didigra. No saan a maawatan, naynay lattan ti pannakaingato dagiti abaga a kabuyogna ti panagkiyyet.

Storm surge, ta ania ngamin daytoy? Awan kadi ti katukadna a termino iti bukodtayo a dila? No adda katukadna, manamnama kadi ti sapasap a pannakaawat?

Ni National Artist for Literature ken Chairman of the Komisyon ng Wikang Filipino Virgilio S. Almario ii nangited iti patarus iti Tagalog nga inawaganna iti daluyong. Dayta kano ti kaasitgan a patarus, “daluyong ng bagyo.”

Iti Ilokano, awagantayo dayta iti aluyo. Ngem mapagduaduaan ti pannakailawlawag no ania ken kasano a timmaud. Kadagiti nataengan, wen, maawatanda ti itdenna a pagpeggadan. Mapagduaduaan kadagiti agkabanuag, nakarkaro pay kadagiti agtutubo wenno awan a pulos ti pamalpalatpatan dagiti ub-ubbing.

Storm surge, kuna lattan dagiti weathermen.

Mabasa iti website ti pagasa.dost.gov.ph ti kayatna a sawen: The storm surge is an abnormal rise of water due to a tropical cyclone and it is an oceanic event responding to meteorological driving forces. Potentially disastrous surges occur along coasts with low-lying terrain that allows inland inundation, or across inland water bodies such as bays, estuaries, lakes and rivers. For riverine situations, the surge is sea water moving up the river. A fresh water flooding moving down a river due to rain generally occurs days after a storm event and is not considered a storm surge. For a typical storm, the surge affects about 160 km of coastline for a period of several hours. Larger storms that are moving slowly may impact considerably longer stretches of coastline.

Kadagiti saan a makaawat no ania daytoy, kiddawenda ti pannakaisawangna iti layman’s term wenno daytay nalaklaka a maawatan a saan a makaulaw.

Saan met a kayat a balbaliwan wenno buniagan lattan dagiti weather forecaster no awan ti pammalubos dagiti ‘intellectual’ wenno pagnunumaran ti sapasap. Isu nga storm surge lattan.

Adda pay ketdin pannakasemsem dagiti netizen no ania a talaga ti kayat a sawen ti storm surge. Adda pay ti nangiyebkas iti rurodna: “Kasalanan yan nung expert. Nagpapaka-intellectual kasi at nangangatwiran pa na hindi raw niya pwedeng gamitin yung word na tsunami. Pwede naman sabihing PARANG tsunami. Intellectual na walang common sense. Kung kinalimutan muna niya yung pagpapaka-intellectual, gumamit ng common sense at gumamit ng layman’s term nabawasan sana ang casualties.” Ti nakaay-ay-ay a napasamak nga indateng ni monster typhoon Yolanda iti kayatna a sawen.

Adda met kalintegan dagiti netizen nga agisawang iti kayatda nga isawang ta agnanaedtayo la ngarud iti demokratiko a pagilian, kasta met a balido ti rason dagiti weathermen.

Kuna ni Dr. Carlos Primo David, maysa a geology professor iti University of the Philippines-National Institute of Geological Sciences (NIGS). Addaan iti Ph.D. in Environmental Science and Geology manipud Stanford University ken project leader of Climate X: “… pataudenna ti umatipukpok a debate no daluyong ti maitutop a Filipino a balikas ti storm surge ngem saanen a pagsisinnukatan iti argumento ti itdenna a peggad ket kasapulan nga agtignaytayon (agpanunot iti kasayaatan nga aramiden) sakbay a mapasamak manen (kas iti didigra nga impaay ni Bagyo Yolanda).

Apay a saan a kayat nga ipatarus dagiti weathermen iti layman’s term?

Impalawag ni Cecilia Monteverde, assistant weather services chief of the Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA), a pininsarda kano nga ipatarus dayta a banag, isu a nagaw-awisda pay kadagiti kameng ti media ken dagiti linguists.

Ti storm surge ket nabayagen a napaspasamak iti kallabes. Kadagiti naglabas a tawtawen, saan unay a napopular ti termino ket no ipatarus man bilang, saan met laeng a makatulong (iti pannakaawat).

Dagiti linguists kano ti nangikeddengen, kuna ni Monteverde, “The linguists said that we better stick to the English term if the people will find it hard as well to understand the Filipino translation.”

Isu a saan a napasamak iti laymanizing. Ta uray no ipatarus iti bukod a dila no saanto met la a nalawag a maawatan, nasaysayaat no kastanan!

Kadatayo nga Ilokano, nabayagen a mapaspasamak a saantayo nga ipatarus iti bukod a dila ti English a termino no isunto met la nga isu a saan a maawatan; por ehemplo, ti hall of fame, kastana lattan, saanen nga ipatarus iti layman’s term. Iti panaglabas iti panawen, dumtengto met laeng iti pannakaaawat no naynay nga aglabas iti dila.#

 

 

Comments are closed.