Footer

Prosa ken Daniw

Kolum: Iti Duyog ti Singasing

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Maysa kadagiti makapamurareg a damag sadiay Russia itay napalabas ti panangpapatay ti dati a mistro iti gayyemna babaen ti panangbagsolna. Adda itan a nakatugaw ti mistro iti likudan ti rehas. Dinanto la ketdin nateppelan met ti bagina, ngem kasano koma pay a mateppelanna no nalaokan metten iti agua de pataranta ti darana? Wen, madamada nga agin-inum iti nasanger, agingga a dimteng ti saanda a panagkinnaawatan. Awan ti mayat nga agpakumbaba, ti agparbeng koma, ket nagtungpal nga awan ti mamaayna ti debate.

Ta ania ngamin, aya, ti nagdebateanda?

Prosa ken daniw! No ania kano ti mas signipikante, ti prosa wenno ti daniw?

Saan laeng a makapamurareg a damag, makapalibbi pay. Dayta la ketdin ti nakaigapuan ti krimen? Ngem iti panagkitami, saanen a ti topiko ti nangrubrob iti apuy no di ket ti pannakatibab ti nangato a timid.

Ta ania ngamin, aya, ti prosa ken daniw?

Ti prosa, kuna ti http://examples.yourdictionary.com/: Prose comes from the Latin “prosa” which means “straightforward.” Prose can be written or spoken and has no formal metrical structure. It is basically ordinary language – the way people speak.

Kuna met ti Wikipedia: Prose is a form of language which applies ordinary grammatical structure and natural flow of speech rather than rhythmic structure (as in traditional poetry). While there are critical debates on the construction of prose, its simplicity and loosely defined structure has led to its adoption for the majority of spoken dialogue, factual discourse as well as topical and fictional writing. It is commonly used, for example, in literature, newspapers, magazines, encyclopedias, broadcasting, film, history, philosophy, law and many other forms of communication.

Ti daniw, ket nauuneg a balikas, adda kaipapananna a sabali, pangngarig, wenno innaramatan kadagiti pigura dagiti balikas, a no dadduma saan a daydiay basbasaem ti ibagbagana no di ket ti ladawan wenno anniniwan iti likudan, sanguanan, sikigan, iti tuktok wenno sirok, wenno sadino la ditan a pakaiturongan dagiti balikas. Adda nakalemmeng a dina met ilemlemmeng, basta latta kunaen nga adda  naabbbongan a dina met inabbongan, ket dagiti laeng nagikut iti mata ti daniw iti makaigup ti diro dagiti balikas.

No maminsan, kunaentayo lattan a daniw uray dagiti addaan iti narabaw a balbalikas. Manmano a madakamat ti prosa a prosa wenno ti daniw a kas daniw. Daniw lattan uray no daydiay imbagana wenno mensahe ket dina man la inabbongan iti pigura dagiti balikas yantangay ta saan laeng met a sangsangarakem dagitoy no di ket sangabag-oy. Ti nakairuaman ket popular iti amin, no maminsan.

Iti pakasaritaan ti Ilokano lit, agdepende iti preperensia ti editor a pangisubmitaran iti pinespes a getta ti pispis. No kaykayat daytoy dagiti balbalikas a binaduan kadagiti pigura dagiti balikas ken kaarngina a wagas, isu ti iyar-arut nga isarigsig, ta no mapagtung-ed, maipablaak ti pinespes dagiti pispis. Bay-amon a panunoten dayta bayad ta kuarta laeng dayta, napatpateg nga amang ti makuna a mannaniwka met ta nakaipablaakkan, di met?

Iti Ilokano, Bannawag ti kangrunaan a pagipablaakan. Iti bukodko nga assessment, basta la ketdi adda unity, saanen a nasken no prosa wenno daniw. Adda unity, naurnos, namsek, larga lalo no agdadamoka ta nalaklaka pay a sumrek ti pinespes ti pispis. Ngem no aglalaok met iti alupasi, bamban, barut, nylon, kuralon, ken ubbak santo pay la nagadu a dalan ti turongen ti kayatmo nga ibaga a kunam la no agpepengnget a kalbo, naparpatak pay ngem alas kuatro ti pannakaiswakna met iti basuraan.

Napadasak amin dagita idi ‘90s. Lalo iti Tagalog. Iti Liwayway Magasin, paliiwko a saanda nga agawat iti prosa malaksid no addaan iti namsek a mensahe. Narukod dagiti daniw: dagiti binatog, adda masurot a pattern, nakairuaman man wenno saan.

Kadagiti dadduma a Tagalog magasin, saan la ketdi a sagursoran, mabalinen. Basta masurot ti kangrunaan a paglintegan ti achmeism a daniw. Achmeism, dagiti prosa nga addaan iti tallo a kangrunaan a masurot: clarity, precision, concreteness.

Kadagiti dadduma a magasin, no madlaw ti editor a kabaelam la ketdi nga ingatngato dagiti balikasmo, irekomendana kenka ti pinespesmo a prosa, isublina kenka ket aramidem a daniw dagiti nakawesan iti pigura a balikas ken dadduma pay a panglakagan.

Kastoy ti kapadasak iti daniw a Tagalog lalo iti Home Life, ta ti editor ket Hall of Fame iti Palanca Awards ken dean iti humanities iti UP in the Visayas.

Prosa wenno daniw? Kumporme, basta la ketdi dika bumagsol a pakatayan ti gayyemmo, [email protected]#