Footer

Iti Isyo ti Ortograpia-Iluko: Masapul ti Maymaysa nga Alagaden

Kolum : Sinursuran

Ni Jobert M. Pacnis

(Maudi a paset)

 

Ne, di kad’ aglalaoken ti pakariribukan. Adda dita a naaprobaran ti pormal nga ortograpia ti Iluko kas mayannurot iti tarustaros a pannakaisaona ken iti nabayagen a sursuroten ni Ilokano a pinagtitinnulongan a binukel dagiti nagkauna a mannurat nga Ilokano. Sa ita, mabaliwan gapu laeng iti maysa a tao? Ania pay ngarud ita ti serserbi ti kaadda ti ortograpia a dinekdekadan a sinursurot dagiti babasaen a naimaldit iti Iluko? Ken nakaisurotan payen dagiti Iluko a patarus ti Nasantuan a Surat wenno ti Biblia.

No mabaliwan ti ispeling, kasanon? Agparparangton a biddut dagiti babasaen a nabayagen a nangnangted iti liwliwa, adal kadagiti pagtaengan ni Ilokano.

Saan manen a nagpaudi dagiti mannurat nga Ilokano itoy nga isyo. Nangaramidda iti pormal a surat a mangtubtubngar kadaytoy nga addang. Narigat no mailupek latta manen dagiti mannurat a nabayagen a mangbibiag/mangitagtag-ay iti  pagsasao nga Iluko a pakaitantanduduan latta ti nabaknang a kultura ni Ilokano.

Daytoy ngarud nga isyo, atiddog pay ti lasatenna. Ibatina dagiti mannursuro a dina ammo ti kudkodenna no ania ti umno nga isurona. Ngem, siempre, no ania ti isubo kenkuana ti institusion a pagbibiaganna, isu ti surotenna. Banag a nakas-ang unay. Ken nasakit iti rikna dagiti mannurat nga Ilokano a mannursuro met laeng!

Iti biang met dagiti ubbing, makulkolen ti panunotda. Kastoy ti umisu, kuna dagiti nagannak kenkuana a nabayagen nga agbasbasa iti magasin nga Iluko. Saan, kastoy ti agpaypayso, kuna met ni maestra wenno maestrona. Di kad’ awanen ti turongen dagiti ubbing? Ngem ti sigurado, siempre, surotenna ti mannursurona.

Isu nga imbes a mapabaknang koma ti literatura/pagsasao nga Iluko, ad-adda ketdi a mairarem ta saanen nga ammo dagiti naganus nga isip no ania ti rumbeng a surotenda.

Wen, saan kano a nangted iti bilin daytoy nga indibidual a masapul a suroten. Ketdi, impalawagna laeng no ania dagiti alagaden (iti pannakaisurat ti maysa a pagsasao wenno lengguahe) a nairaip iti DepEd Order No. 34, s. 2013.

Gapu ta order daytoy a nagtaud iti Central office (segun iti direktiba ti KWF), masapul ngarud a suroten dagiti adda iti DepEd iti rehion. Ngem aguraykayo, kailian. Dayta met laeng a Komisyon ti nangaproba iti ortograpia iti Iluko nga impresenta dagiti mannurat nga Ilokano. A naiwarasen iti disso a yan ni Ilokano.

Iti met biang ti DepEd, aglalo iti Kailokuan, adda kano metten naiwarasda a sangaribu a kopia a pampleto kas mayannurot iti Nailian nga Ortograpia. Sabali laeng met dagiti naiwaras a giya dagiti mannursuro iti elementaria iti Cagayan a di maiyannurot iti ortograpia nga impresenta dagiti mannurat nga Ilokano nga inaprobaran nga immun-una ti Komisyon.

No agtultuloy daytoy, ania ngarud pay ti serserbi dagiti maileklektiur iti seminar ti panagsuratan?

Iti Cagayan, uray pay iti Kailokuan, addadan dagiti pagadalan (aglalo dagiti adda Edukasion a kursona) ti agaw-awag iti seminar iti panagsuratan iti Iluko tapno maisagana dagitoy a mannursuro iti panagisurodanto kadagiti adalanda iti nakayanakanda a pagsasao. Kas koma manen iti maikadua a gundaway a panagpaseminar ti Cagayan State University, Sanchez Mira Campuz, idi Pebrero 20-22, 2014. Naawis nga aglektiur ditoy da Dra. Janet F. Rivera ti MMSU-Batac; Joel B. Manuel, prinsipal ti Banna National High School ken mannurat iti Iluko; Johmar Alvarez ken ‘toy nagsurat (agpada a mannursuro iti Aparri West National High School). Naisuro kadagiti nagatendar no kasano ti agsurat iti sarita ken daniw, ortograpia-Iluko ken panagipatarus kadagiti sinurat.

Ngem no agtultuloy daytoy dakkel nga isyo a di marisut iti kasapaan a gundaway, matungday ngarud dagitoy nga addang dagiti pagadalan/unibersidad. Pagangayanna, rummuarto dagiti produkto a di nakalupkopan iti kinasirib wenno pannakaammo iti indanto itukit kadagiti ubbing. Banag manen a nakakaskas-ang. Banag a pakatayan ti kararua ti puli.

Ngem sabagay, kuna ni Manuel, iti interbio kenkuana dagiti reporter iti Ilocos Norte nga awan met ti bilin ti Komisyon a rumbeng masurot dayta a baro nga ortograpia a nasurat ta “mabalin a pagibasaran laeng iti pannakabukel ti ortograpia ti maysa a lengguahe wenno pagsasao.”

Kunana pay: “Ti lengguahe ni Ilokano, nabayagen nga addaan iti bukod nga ortograpia… and that orthography is already working… and it is already in mature state!” Awan kano ti nagdumaan ti panagsaotayo ken iti pannakaisurat ti lengguahetayo. Tarustaros, saan ketdi nga agsisina a kas koma iti ‘mannibrongkami nga agtuturay’, saan a ‘mannibrong kami…’

Ala, idawdawattayo ketdi a babaen ti nainkappiaan a panagpapatang dagiti maseknan, masolusionan met laeng daytoy nga isyo tapno saan a mariribuk ti pagsasaotayo ket maitukit a naimbag iti isip dagiti ubbing/agtutubo a pagsadagan ti lengguahetayo iti sumarsaruno a panawen.

Intay’ ngarud siputan daytoy nga isyu\o ta nakapusta ti kinaasinotayo a puli.#