Footer

Ti Tulbek iti Saan a Pannakaiyaw-awan

Komentario ni Ma. Theresa B. Santos

 

Ti nauneg a respetotayo iti bukodtayo a bagi ti tulbek iti saantayo a pannakaiyaw-awan iti taltaluntonentayo a desdes ti biag. Daytoy ti agserbi a kas mangtengngel kadatayo iti pannakaibuang nga agballog ti essemtayo kadagiti awis ti nainlubongan a parasapas. Iti kinawayan ti panagpidut kadagiti nagduduma nga impormasion iti gimong, nalakan ti pannakaimpluensiatayo nga aramidentayo dagiti banag a saantayo pay a napadasan, ket no nalukay ti pannakapetpettayo iti respetotayo iti bukodtayo a bagi, isu daytan ti tendensia iti pannakaibbettayo ti dignidadtayo, ket agkayawkayaw-at metten ti alinuno ti pannakaiyaw-awan.

Daytoy ti makitami a gapu no apay nga adu itan dagiti agtutubo nangruna dagiti internet-driven ti nawaya ken sexually active, nakapadas wenno ar-aramidenna ti pre-marital sex. Daytoy ti nasukisok ken impalgak ti social research unit ti University of the Philippines.

Atapenda a ti kinawaya ti new media a pagup-uperan dagiti agtutubo ti nangimpluensia iti dakkel a panagbalbaliw ti kababalinda. Iti nawaya a pannakadanonda iti ruar ti lubong nga adayon iti imatang dagiti nagannak wenno guardian ken dagiti nataengan. Babaen ti nawaya nga internet, kadagiti nagduduma a social media, dagiti selpon ken dadduma pay a nangidanon kadakuada dagiti impormasion a nangipaay iti sugsog a serken wenno  padasenda ti saanda pay a napadasan tapno adda met  maibagada iti saritaan ken tungtongan dagiti kabaddungalanda wenno saanda a paudi iti taray ti panawenda.

Iti pannakailaksidda iti pannarabay a maikursongda a mangaramid a siwawaya dagiti sugsog ken awis, dayta ti panagbalinda a nawaya iti panagpampanunotda ken panagtignayda; kadagiti saan a makatingiting iti pakaikursonganda, isuda dagiti maikarangukong iti kinaawan ti turongenda, ti pannakaiwawada iti rumbeng a saluadan, ti pannakaibbetda iti respetoda iti bukodda a bagi.

Ket iti kanito a pannakapasamak dayta a banag, sumangbay ti panagalla-alla ti panunotda, kas iti naiyaw-awan wenno iti pannakaiyagusda itoy nga alinuno a nakaitebbaganda a saanda a napupuotan. Iti kinaadda ti bukodda nga smart phones ken kapadana, nawaywaya dagiti agtutubo ken ub-ubbing iti itatapog-panagtampisawda kadagiti social networking sites, panagsisinnukat kadagiti ‘selfie’ ken videos iti ruar ti pagtaengan a saanen a mamonitor wenno mataldiapan dagiti nagannak wenno guardian.

Dagiti dadduma, maguyugoyda metten a mangaramid iti saan a maiparbeng, maiyagusda iti kinadursok, iti kinaderrep a masansan nga agbunga iti pagbabaywanda ken pannakaibbetda ti oportunidad a mangidur-as iti kasasaadda ta addan a sumangbay ti sabali a pagrebbenganda wenno iti pannakaipasidongda iti sabalin a dana a masansan nga agtunged iti ungto ti panagalla-allada.

Saan a nailaksid itoy a bunga ti kabaruanan a teknolohia ti kinakisang ti ammo maipapan iti safe sex ket nagangayanna nga immadu dagiti agtutubo a nagsikog, nagdoble ti kinaaduda kalpasan ti maysa a dekada wenno naudi a panagadalda itoy idi 2002.

Itoy a panirigan ti nangipaay iti pannakatiritir dagiti nataengan a tengnged ken managpalpaliiw iti mapaspasamak iti gimong. Ta iti laksid ti kinaaddada iti sakbibi ti konserbatibo a Katoliko wenno agarup nga otsenta a porsiento iti populasion ti addaan iti nasged a pammati, mapasamak latta ti saan a maiparbeng, mapasamak latta ti pannakaiyaw-awan dagiti agtutubo, mapasamak latta ti ilalaksid iti moral a tagipatgen.

Ania iti mapaspasamaken? Limmukay no di man naibbatan ti pammati ti kangrunaan a saluadan? Wenno naliwayan gapu iti kinaadda ti sabali a nakaituonan iti imatang, kas iti panagpaay a ngiwat iti nariribuk a gimong, ti pannakitunggali kadagiti birkog, ti panangdillaw iti taray ken parasapas dagiti mangpatpataray ti makinaria ti gobierno? Nangruna la unay kadagiti agaaapa a politiko ken mangidadaulo, maimpluensia a tattao ken iti likud ti puraw a kurtina?

Ngem aya unayen, masansan nga agtinnag laeng a pannakapidut ti maysa nga ima ngem maibbatan met ti petpet ti sabali pay nga ima. Daytoy ti mapaspasamak.

Saan man nga aturgaren ti pagteng ngem isu a talagan ti agdama a mapaspasamak. Lalo pay a nadegdegan ti situasion iti kinakisang ti ammo iti safe sex, ti pannakaiparit met ti pannakailako kadagiti nagduduma a kontraseptibo nangruna kadagiti awanan kabaelan a mangibaklay. Ti resultana, agbaklayda met laeng iti responsibilidad a saanda pay laeng a naisaganaan ken kabaelan; dagiti dadduma ket panawanda ti nakaikursonganda nga abut ket makaaramidda iti nalimed a pagbabaywan iti udina.

Kasapulan ti panangpabaro iti panangipasagepsep kadagiti agtutubo iti panangrespetoda iti bukodda a bagi tapno saanda a maiyaw-awan. No saanda nga aramiden daytoy, lalo pay ti pannakaiyanudda iti alinuno ti awan serbina a kaimudingan.#

Comments are closed.