Footer

Agpayso nga Agwaywayastayon?

Sinurat ni Jose Ed. Sajonia

UMABOTEN iti maysa a milenio kalpasan a naideklara ti opisial a pannakabigbig ti wayawaya ti pagiliantayo a Pilipinas idiay Kawit, Cavite  manipud iti panangsakup dagiti  nagsaganad a rehimen ti baniaga a gobierno. Nupay simmaruno a naaramid ti pannakaipabus-oy  ti “self-governance”  babaen iti nabannayat a proseso, makuna kadi a naan-anayen ti panagwayastayo?

Agsisinggalut ti kapanunotan itoy a banag ngem agdadata met  a kaaduan nga aspeto ti pannakaipataray ti gobierno nasional  ket agdepende pay laeng kadagiti dadakkel nga agpupuonan.

Naideklara a National Flag Week manipud Mayo 28, 2014 agingga iti Hunio 12, 2014 ngem no usigentayo ti naun-uneg a kaipapanan ti wayawaya, agintek la unay iti pammigbig kadagiti bannuartayo iti kasta la unay a panangsalaknibda  iti pannakaisikkir  ti kalintegantayo nga agwayawaya tapno maaramidtayo dagiti namnamaentayo a makapasayaat iti kasasaadtayo iti amin nga aspeto ti narikut a panagbiag. Nagameran iti risiris, panagibtur, andur ken kinatured iti pananggun-odtayo iti napateg a wayawaya. Ngem nabaelantayo ngata a susteneren dayta a panagwayas  iti panaglabas ti panawen tapno maibaga a makasolotayo ken makatakdertayo iti bukodtayo a saka?

No ar-arigen ket awan ti pagilian a makuna a makapagwaywayas a kabukbukodanna iti agdama gapu ta pasettayo iti  globalisasion kangrunaan iti benneg ti ekonomia a nangapekto ken nangimpluensia iti kasasaadtayo a makisinnurot iti padatayo a pagilian tapno saantayo a mabati iti dalan.

Adu nga aspeto ti mabalin nga ikonsidera kas iti kasasaad ti politika, kultura, kleriko (relihion) ken seguridad  ngem numero uno ti ekonomia a pakainaigan ken pakaisinggalutan dagiti dadakkel a pakaseknan ken problematayo   iti kagimongan.

Segun iti maysa nga agpalpaliiw, maysa kadagiti mangirarem kadatayo iti agdama ket dagiti utang ti pagilian manipud kadagiti internasional nga institusion a nakasublatantayo iti kallabes ken agtultuloy latta agingga iti agdama. Iti laengen interes daytoy a makolekta ket mapasatantayo unayen iti dakkel a mangapekto kadagiti napapateg a serbisio iti kagimongantayo. Iti adatna, kasla awan pay laeng ti plano ti gobierno nasional  a mangin-inut wenno uray koma no installment nga agbayad iti nautangtayo a doliares.  Iti pakasaritaan ti nasnasion ti lubong, napasamak ti pannakarugpo ti maysa a pagilian maigapu kadagiti baklayna nga utangna!  Maliklikanto laeng daytoy a senario kadagiti sumagsaganad a henerasion no agbalaw itan dagiti agtuturaytayo ket tinnagandan ti bagi dagiti utangtayo a saan ket a mait-ited nga uting-uting ti interes.

Iti daytoy laeng a panirigan, saantayon  a nawaya nga agbibiag ta dakkel ti sungsungbatantayo iti sabali a pagilian ta saantayo met daytoy a maiyaleng-aleng wenno maliklikan a di bayadan dagiti utangtayo.

Hanabale ti kultura ken relihion ta no ar-arigen ket nagsina ti Estado ken Relihion ket bukod ti maysa a tao a tingitingen ti kayatna a papanan. Medio kasta met laeng iti kultura maigapu iti komplikado a kasasaad ita iti lubong a pinarnuay ti moderno ken materialistika a a panagbiag.

Iti sabali a bangir, agsadag met laeng ti kinatalingenngen ti politikatayo iti kasasaad ti kaaduan a tao, no kontentoda kadagiti sagsagrapenda a serbisio kas ituding ti panangannurotda iti linteg-heneral ti maysa a nasion  agsipud ta isuda ti mangmangted iti asin iti gobierno ken isuda ti nangipasdek iti dayta a gobierno.

Nupay kasta, agkanaig met laeng ti politika ken seguridad (internal), ta no kasano ti kasimpa ti politika ket kasta met laeng iti seguridad malaksid kadagiti pagteng a mapasamak iti ruar (“external”)  ta di magawayan dagitoy gapu iti epekto ti komplikado nga internasional a linteg.

Ti saan a pannakagaway ti pagiliantayo a mangipapilit iti beddeng ti  teritoriona ti gapuna nga agkamangtayo iti makagaway a mangisalakan kadatayo. Banag a mai-prayoridad a pagkikinnaawatan ti agsumbangir babaen iti pang-ekonomiko ken pang-seguridad a katulagan a  ditoy a maitalitayo iti sabali a pannakakontrol.

Tunggal Pilipino ket usigenna koma ti kaipapanan dagitoy a pagteng ti pagiliantayo. Agpayso a mananamtayo ti kaipapanan ti indibidual a “wayawaya” wenno kabukbukodan a panaggaraw ken panangsagrap kadagiti “unlimited wants” iti ekonomikal a kasasaad ti  panagbiag ngem nakataya ita ti pagiliantayo iti dakdakkel a problema maipanggep iti seguridad, politika, ekonomia ken sosial a pakaseknan nga agtunged iti dakkel a saludsod:  pudno kadi nga adda kadatayon ti naan-anay a pannakawayawaya?#