Footer

Climate change: pakaungawan ti lubong?

Ti Tatang Lakay

 

Nupay adda tignay dagiti dadakkel a pagilian a manglapped iti napardas a panagbalbaliw ti klima, kapaliiwan nga awan ti magudilanda agsipud ta saanda met a sangsangkamaysa iti daytoy a pannakirupak iti panagbara ti lubong. Karaman ditoy dagiti dadakkel ken babaknang a pagpagilian a pakairamanan ti Estados Unidos. Kinapudnona, maysa a dakkel a pakababbabalawan ti Estados Unidos ti panagguddengna nga agpirma iti katulagan a mangituding iti naing-inget a panangkontrol iti panagpartuat kadagiti alikamen nga ad-adda laeng a makaparnuay kadagiti maipug-aw a rugit a mangipaay iti polusion.

Nasakit nga annugoten ngem maat-atiwtayo iti pannakirupak iti polusion agsipud ta malaksid iti saan a naan-anay a panangited dagiti dadakkel a pagilian iti suportada iti tignay a manglapped iti polusion, agtultuloy ti saan a panangitaltalek dagiti babassit ken nakurapay a pagilian iti epekto ti polusion iti aglawlaw, partikular la unay iti Inatayo a Daga.

Ditoy pagiliantayo, adda met dagiti addang tapno malapdan ti polusion a maysa kadagiti kangrunaan a gapu iti panagbaliw ti klima iti sangalubongan. Ta saanen a mailibak a nupay dakkel ti mait-ited dagiti napartuat nga alikamen ken produkto para iti pakagin-awaan dagiti umili ken pakaitaluan ti klase ti panagbiagda, naglasat dagitoy kadagiti proseso ken makinaria ken paktoria a nagipug-aw kadagiti nangisit nga asuk a nangparugit iti tangatang nga itan ket maitudtudo a maysa a makagapu iti panagbara ti  klima.

Madakamat ditoy dagiti kangrunaan a modo ti trans-iti moderno a lubong, kas iti kotse, dyip, motorsiklo, tram, bus, ken dadduma pay a de-motor a luglugan nga agipug-aw kadagiti nangisit nga asuk iti inaldaw iti panagassisawda kadagiti kalsada; dagiti alikamen iti pagtaengan a napartuat tapno  mapalag-an ti trabaho dagiti agtagibalay ken pamilia, kas iti repriheradura, aircon, sprayers, etc., ken dagiti produkto a mangpaadu iti produksion kas iti ganagan, pestisidio ken insektisidio a pagpatay kadagiti igges, sakit dagiti mula, etc. Ngem dagitoy ket agipasngaw kadagiti gas a karaman kadagiti mangparparugit iti tangatang.

Ngem uray kadagiti nadumaduma nga ili, aglalo kadagiti nasulinak a barangay wenno adda kadagiti upland municipalities,  adda pay la dagiti nakaugalian dagiti immun-una a henerasion  nga aramiden iti inaldaw-aldaw nga idi un-unana ket maibilang a para iti pagsa-yaatan iti salun-at dagiti agindeg ngem itan, ket dakkel iti akemda iti pannakarugit iti tangatang.

Maysa daytoy ti panagur-dagiti nataengan iti basura iti abut a kadawyan a makali iti likudan ti balay.

Sabali laeng ti panagkaykay kadagiti nagango a bulbulong ken aniaman a naiwara a basura sadanto mapuoran.

Natawidtayo daytoy a kaugalian kadagiti immun-una a kaputotantayo.  Idi, iti bigbigat, kadawyanen nga agsagad dagiti nataengan iti paraangan ti balayda, kaykayenda dagiti naregreg a bulbulong, ukkonenda iti sirok dagiti kayo sada puoran. Adda pammati ngamin idi a no inaldaw a masuoban dagiti agbunga a kayo, agsabong dagitoy. Malaksid iti dayta, naipaugali metten a karaman ti panagkaykay wenno panagsagad iti paraangan  iti panagdalus iti pagtaengan.

Kadawyan ngarud a makita iti bigbigat kadagiti paraangan dagiti napuskol nga asuk manipud kadagiti napuoran a basura.

Ngem ti saan nga ammo dagiti immuna a kaputotantayo, maysa daytoy a napeggad a wagas a panangpukaw iti basura agsipud ta apektaranna ti salun-at dagiti agindeg, malaksid laeng a dakkel a makagapu iti pannakarugit iti tangatang a maitudtudo itan a maysa a makagapu iti panag-bara ti lubong.

(Adda tuloyna)