Footer

Ilem kadi ti Gapu a Nairurumen dagiti Hudio?

Salaysay ni Jose Edwin S. Sajonia

KALATAKAN A a tuldek ti Historia ti panangpapatay ni Adolf Hitler iti umabot iti 5,933,900 a Hudeo (nakurang nga nnem a miliones a parsua!) idi World War 2. Iti panagturayna iti pagilian ti Germany, nagari ti apasna iti minoridad ti Hudio a sakbayna pay laeng a naitao ni Hitler ket naglatlatakdan iti intero a lubong agsipud ta no ar-arigen ket isuda ti nangitultuloy ti kaputotan ti kapuonan ti tao manipud idi umuna a pannakaungaw wenno pannakaukom (delubio) ti tao idi panawen ni Noe ket iti panagbariw-as ti panawen, isuda ti maysa a nangmuli iti nagtulantuladan/nagalla-allatiwan a sibilisasion.

Iti pakasaritaan ti tao, dagiti Hudio ti puli a narigat a mapukaw ngem aglatlatakda latta uray ania a suli ti lubong wenno benneg ti paglaingan. Kangrunaan iti listaan ni Ni Jesus Christ of Nazareth, Hudio ti kapuonanna, agraman da Propeta Abraham ken Moses. Karaman ditoy da Barbara Streisand, namindua nga Oscar Award Winning Actress, 4 times Emmy’s Grammy Awardee ken 9 times Golden Globe Awardee; Albert Einstein, nalatak a sientista ti lubong idi panawenna; Paul Newman, actor; Calvin Klein, fashion designer; Steven Spielberg, award winning filmmaker/director; Singer Julio Iglesias; Actress Elizabeth Taylor; Golda Meir, nag-prime minister ti Israel ken adu pay nga agkakalatak iti naruay a tay-ak ti pagsiriban/paglaingan ti tao ditoy lubong.

Ngem apay nga imbes a marespeto dagiti Hudio, kaaduan met a paanakaikuspil ti nalak-amda? Naparparigatda manipud idi 15th century agingga iti 18th century idi tiempo ti masasao nga Spanish inquisition a ditoy ket napursaran dagiti Hudio nga agpabautisar iti dominante a relihion kadagidi a panawen idinto ta Judaism ti relihionda. No saanda nga agtungpal ken dagiti kakaduada a muslim (Islam) ket mapapanawda wenno maparigatda iti teritorio ti Espania. Karigatan a nagpasaran dagiti Hudio ket idi tawen1938-1945 a panawen iti masasao a Nazi holocaust ti World War II. Babaen iti naunget a liderato ni Hitler ket dandani naikisap ti puli dagiti Hudio iti teritorio ti Gemany. Iti panagsaoda iti Hebrew ket naawaganda iti Semitic tribe. Gapu iti ilem, apal ken pannakaatiw, naimula ti gura kadakuada a puli.

Agingga ita ket rurruroden pay laeng dagiti lumablaban a grupo kas iti Palestinian Hamas idiay Israel a pakaar-aramidan ita ti nakaam-ames a panaggubat dagitoy dua a puli/minoridad kadayta a pagilian iti agdama a nakatayanen ti 1,400 a Palestinians ken sumagmamano nga Israelis.

Nagber-ak ti unget ni Hitler kadagiti Hudio idi idauluanna dagiti makunkuna nga Axis powers kas iti Germany, Austria, Italy, ken Japan idi World War II. Imbes koma a nasion kontra nasion laeng ti inaramidna, paikisapna ketdin ti puli dagiti Hudio iti pagilianna ken dadduma pay a nasion a nasakupna iti Europa!

Nailaga iti Literatura ti saan nga agmawmaw a pakasaritaan ti kinadangkok ni Hitler iti panangparigatna kadagiti Hudion babaen iti bisin, di nainkalintegan a panagtrabaho, panangabuso ken panangkettel iti biag babaen iti gas chamber kadagidi a panawen.

Uray maungpot ti panawen ket siguro saanto a malipatan daytoy a kadawelan a pagteng iti Historia gapu ta agalla-allatiw iti sentido/isip dagiti tattao a Hudio a nangruna kadagiti nakalasat iti masasao a great holocaust.

Naisangsangayan a tao dagiti Hudio, segun iti kapanunotan ti maysa a sosiolohista-pilosopo ta isuda ket nagtaudda iti puli a pinili ti Dios a nangipalgakanna iti kinapudno – naiyanak ditoy a linia ti henerasion ni Apo Jesus a Cristo a mangisalakan iti agnanayon a pannakapukaw ti tao iti imatang ti Dios. Kayatna a sawen a nabalor ti kinatao ken darada ta nairamanda iti dayag ti Dios a limtuad ditoy lubong wenno planeta a Daga. No saanka a Hudio ket mamatika iti kristianismo, maawaganka iti hentil. Diak ammo no hentil pay ti kaibatogan ti kinatao dagiti Pilisteo a nakaibilangan ni Goliath a pinadso ni ubing a David a nagbalin a dakkel nga Ari ti Israel kalpasanna gapu ta adda kenkuana ti dayag ti Dios.

Ngem iti laksid daytoy, saan a mabagbagaan ni Hitler ket nagdarasudos latta a nangdarup/nangsakup kadagiti pagilian iti kaarrubana.
Ditoy a naggunay/bimmaet ti Amerika a dati nga agtengtengnga iti gubat (uray idi World War 1), ket idi kimmampiar kenkuana ti France, Britain ken USSR ket linaklakada nga inwalin ti bileg ni Hitler, Mussolini ken ti kaduada a Hapon, ni Hideki Tojo!#