Footer

Ti Kur-itan, Kurditan, Ortograpia, Ortografia

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.
(Maikatlo a paset)

(Naipablaak pay laeng daytoy idi 2003, nasuroken a sangapulo a tawen ti napalabas, ngem gapu kadagiti isyo a limtuad pakainaigan iti kur-itan wenno kurdidtan, ken ortogapia wenno ortografia, ipablaakmi manen. (Editor)

TI KUR-ITAN, KURDITAN, ORTOGRAPIA, ORTOGRAFIA
(Maikatlo a paset)
Sinurat ni Jaime M. Agpalo, Jr.

MAYSA ni Arsenio Salvador kadagiti bigbigek a kalawaan iti creative mind a mannurat nga Ilokano. Kasla burayok a di maatianan ti creative mind daytoy a tao. Diak pay ngata makakikit. Kunam la no petpetna ti sibubukel a lubong ta kankanayon a baro dagiti idea nga agtaud iti plumana. Wen, umapalak man kenkuana. Saan laeng a basta baro ti idea nga idatagna no di pay nakabilbileg a kumpet iti muging ti asinoman. Kasla magneto a saan a maliklikan a basaen.

Publisher iti pagiwarnak sadiay probinsia ti Quirino ken Isabela ken iti Baguio City. Barangay Bulletin. Barangay Journal, dagita ti nagan ti pagiwarnakna. Bangolan a mannurat iti Bannawag. Bangolan a radio scriptwriter. Isu ti nangputar iti nalatak a serialized iti radio ken naipelikula a napauluan iti “Zhimatar.”

No mabalbalin, saan nga agsurat ni Arsenio kadagiti naintagalogan (Ilukogalog), a kas kadagitoy: naglinis (nagdalus) kumusta (mag-an), aso (angilan) ken dadduma pay. Adda latta daydiay termino a patneng nga Iluko a katukad dagiti naintagalogan wenno nain-inglisan a balikasna.

Manipud iti English (Iluklish): titser (mannursuro), sori (ladingitek), may pren (gayyem), ken dadduma pay

Nagkaduakami ken Manong Arsing (awagko kenkuana) iti Mt. Province Broadcasting Corporation a kas radio scriptwriter manipud idi 1991-1997.

“Nauuneg dagiti balikasna, diak a maawatan!” reklamo ti madre nga editormi. Ta adda met editormi kadagiti script, kunayon sa. No saan a mabalin, ma-reject met ket maisubli.

Nariri met a madre.
“Adda met target audiencena, sister. Dagiti lallakay ken babbaket. Isuda ti makaawat kadagiti balikasna. Maymayat ta balanse,” inrasonko.

Iti panagsarsaritami ken Manong Arsing maipapan iti ortograpia, nadakamatna dagiti nalalaing a mannurat idi a kas kada Leon C. Pichay, Mariano Guerlan ken dadduma pay a di simmurot iti naintagalogan, nain-inglisan ken nainkastilaan a balikas.

Kunana (Mang Arsing) a no mabalin la koma, dagiti maparnuay nga Iluko ket manipud met laeng iti Iluko a saan ket a nagtaud manipud iti English ken Tagalog wenno aniaman a lengguahe.

Kas pagarigan koma, dagitoy:

Iluklish/Spanish, etc. Pure Iluko
1) monumento (English); batonlagip (Pure Iluko)
2) panyo (Spanish); lupnas (lupot a pagpunas) (Pure Iluko)
3) titser (English); mannursuro (Pure Iluko)
4) baso (Spanish); buyoming (buyuboy a sarming) (Pure Iluko)
5) kumusta (Tagalog); mag-an (Pure Iluko)
6) linis (Tagalog); dalus (Pure Iluko)
7) Tengkio, tenkio (English); agyamanak (Pure Iluko)
8) Hora (Spanish); lawel (Pure Iluko)
9) minuto (?); kanito (Pure Iluko)
10) Segundo (?); darikmat (Pure Iluko)

Ken adu pay dagiti termino iti Iluko a nasken a pure Iluko laeng koma ti pagtaudanna met laeng a saan a dagiti ganggannaet a lengguahe. Total, kunana, adda met kaimudingan dagitoy a balikas iti Iluko, apay nga umadawtayo pay laeng kadagiti ganggannaet?

“Nasaok met daytoyen ken ni Apo Juan SP. Hidalgo, Jr.,” kunana pay idi. “Ania ti makunam?” inkidagna kaniak.

Ania ngarud ti makunak nay? Ingngilangilko laengen ti isemko. Adda kad’ karbengan nga agkomento ti agdadamo a mannurat maipapan iti ortograpia? Nakurang pay a sangadram a danum ti ininumko isu a nagulimekak lattan.

(Adda tuloyna)

Comments are closed.