Footer

Ti Kur-itan, Kurditan, Ortograpia, Ortografia

Ni Jaime M. Agpalo, Jr.

(Maikapat a paset)

 

(Naipablaak pay laeng daytoy idi 2003, nasuroken a sangapulo a tawen ti napalabas, ngem gapu kadagiti isyo a limtuad pakainaigan iti kur-itan wenno kurdidtan, ken ortogapia wenno ortografia, ipablaakmi manen. (Editor)

 

 

KEN maysa, insardengko ti nagsurat kadagiti magasin ken pagiwarnak manipud idi 1990 ken nagnunogak iti radio babaen iti innak panagsurat iti iskrip ken anunsio. Karirigatan amin a suraten ti anunsio lalo dagiti five-seconds below, ngem very challenging. Sanak la nagsubli nga agsurat kadagiti babasaen idi 1995 iti kauuyot ni JSP Hidalgo, Jr.

 

Nakasaok met iti naminsan ti kalaingan a professor iti linguistika ken historia iti St. Louis University, ni Dr. Morr Pungayan a kameng met idi iti GUMIL Baguio. “Purist…” kunana. Piurista. Patneng.

 

Nadanonak iti MPBC a kas scriptwriter idi 1991. Immuna a naglusulos (nagresayn per Iluklish) ngem siak ta inasikasona ti pagiwarnakna iti siudad. Inawisna ti innak met panagsurat ngem kinaykayatko ti awis ni apo Salvador Espejo nga agsurat iti Saringit Chronicle ken iti Sirmata Magasin.

 

Ilokanista. Kasta man iti panangawagna. Adda kano grupo dagiti Ilokanista iti Pangasinan. Nangipablaakda kadagiti libro ken babasaen. Maysa a libro, maysa a nobela ti kaudian a naipablaak. Gapu ta maudin dayta a libro nga ipablaakda, nagbibingayanda ti pinanidna. No makontakkonto ni Mang Arsing, siguro, napintas nga ireserets daytoy a banag.

 

NI JOEL KEN TI REINTELECTUALIZATION

 

Daytoy met ti bersion ni Joel. Reintellectualization. Nasken kano a maisubli dagiti balikas iti orihinal a taudanna…

 

“Adda dagiti proposal nga usarentayo dagiti f, v, c, ñ, x ken dadduma pay. Naibasar dayta iti Español. Wen a, napintas dagitoy ta agbalin nga intelektual a lalo ti Iluko. Kas koma kadagitoy:

 

unibersidad- universidad

pasilidad- fasilidad

interaktibo- interaktivo

eksorsismo- exorsismo

kualipikado- kualifikado

rebolusion- revolusion

pormal- formal

birhen- virhen

tekstura- textura

ekspresion- expression

 

Kayat a sawen daytoy nga amin a natawidtayo a balikas iti Español ken English ket marespetar ti pannakabalikasna ken agingga iti kabaelantayo ti ispelingna, saan a kas iti inaramid dagiti Tagalog a nangikkat iti f, ken dadduma pay. Kadagiti napalpalabas a tawen insublida ngem kasla nakupad met ti Liwayway a mangipatungpal iti dayta.

 

Kas iti ar-aramiden ni Apo Johnny Hidalgo iti Rimat, isubsublinan ti respeto kadagiti balikas a binulodtayo. Daytoy ket para iti in-inut nga reintelektualisasion ti Iluko.

 

Ditay tultuladen ti Filipino a dinominaran dagiti Tagalista a di makaammo iti husto para iti lengguaheda. Kas koma iti “Diyos” a saritada. Doble dayta ta adda la ngarud “i” a naipanen, inikkanda pay la iti “y”. No baliksenda met ket silent “y” kasla “Dios” met.

 

Anta, dida pay la pangikkatan ita “y”? Ala man kitaentay dagiti balikas itan iti Filipino a patpataudenda. “Sayans” kunada payen. Ay, napimpintas ta “siensia” iti Iluko.

 

No kayat a lipaten dagiti Tagalista ti tawidda kadagiti Español, isuda latta, didatay diktaran ta lengguahetay daytoy. No maaramid daytoy, adayo a gidiat ti pangitarayan ti Iluko iti daytoy sinan “nasionalista” a pagsasao a Filipino a naibatay iti Tagalog…”

Sumagmamano laeng dayta kadagiti rason ni Joel. Dagiti dadduma mabasa ditoy:

http://www.iluko.com/dap-ayan_responses.asp.TopicID=73597

Kunana pay:

 

“Maysa a dackel a camali a datayo nga Ilocano, simmurot iti dictar ti Instituto ti Lenguaje Nasional a macayasan ti alfabetotayo nga Ilocano babaen iti pannacaiccat ti letra c, v, f, ñ, ch, x, ken z. Nacaladladingit a saan a naipilit dagiti editores iti cangrunaan a bunannagtayo a defendaran ti tradision ti literacy ti Lenguaje Ilocana.

 

Ngarud, naiccat dagitoy a letra, nausar laeng ti k iti lugar ti c, ti b iti lugar ti v, ti p iti lugar ti f, ti ni iti lugar ti ñ, ti ts iti lugar ti ch, ti ks iti lugar ti x, ken ti s iti lugar ti z. Castoy ti agtultuloy ita a mapaspasamac iti dandani isuamin a pagsasao iti sangcapuruan. Napalaus a castoy ti mapaspasamac ita iti Tagalog a pinagparangda a Filipino ket no castoy laeng, saanto a macaruc-at daytoy a pagsasao iti limbo a nangigarangugongan kencuana dagiti ultra-Nasionalista nga agpanggep a mangitag-ay iti daytoy. Ti nasakit, inraman dagitoy amin a dila iti sangcapuruan a casla ketdin cucuada amin dagitoy nupay agparparang laeng a “Tagalista” dagitoy…”

(Adda tuloyna)

Comments are closed.