Footer

Sinursuran: Bulong ti Apatot, Paskuayo a Naimut…

Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)

BULONG ti patotpatot/ Paskuayo a naimut/ Umulog ti makarurod/ Ta pang-orek ‘ti sarukod…

Nagbalinen a pagkakatawaan daytoy a kanta tunggal dumteng ti kastoy a pannakayanak ti Mangisalakan. Wenno ti pannakausarna kadagiti pagtaengan nga imut dagiti agnanaed iti panagkuna dagiti makipaskua (aglalo dagiti ubbing). Ta baria laeng ti impapaskuada! Wenno ‘tay nanumo a kankanen.

Patotpatot. Apatot, kuna ti dadduma. Maysa daytoy a kayo a dadakkel/narakab dagiti bulongna. Noni, kunada iti Inglis. Kadawyan nga agtubtubo iti aglawlaw ni Ilokano. Agbunga iti burtongan a kasla paria. Adda nagtimbukel, immarintiddog, ken kasla makopa. Umabot iti tallo agingga iti lima metro ti katayagna.

Tartaraudi ti 90s idi aglatak daytoy a kayo. Segun kadagiti nagruar a literaturana, adu a sagubanit ti maagasan dagiti bunga ken bulongna. Pati kano kanser ken dagiti sakit a tinallikudanen dagiti nagadal iti medisina. Aglalo ket addada dagiti nangpaneknek iti kinasamayna. Nagruar dagiti testimonia a naagasan ti terminal a sagubanitda gapu iti panagusarda iti apatot!

Naikkan ngarud iti nagpaiduma a kinapateg daytoy a kayo nga am-ammo laeng tunggal Paskua gapu iti pannakainaigna iti nasao a samiweng. Kanigid-kanawan ti nagsapul itoy kadagidi a panawen aglalo kadagiti di makabael a gumatang kadagiti naproseso kas kadagiti naglatak a noni juice. Ngem narigatan dagidi a nagsapul. Napukanen dagiti ammoda a yan ti kayo. Kasano, awan ti makaammo a dakkel gayam ti maitedna a pagimbagan iti salun-at.

Malagipko la unay kadaydi a panawen. Nakakitaak iti aglaklako iti bunga ti patotpatot iti siudad ti Tuguegarao. P20 ti maysa! Ngem nalaka latta a naibus. Nailako pay a rineppet, kasla gawed, ti bulongna. Isu latta nga isu a nalaka a naibus.

Ditoy ilimi, nakalbo dagiti nabatbati a pinuon aglalo ket saan a dagitoy ti dadakkel. Dagitay laeng an-anabo, no tao koma. Sobra laeng iti pannakapugipogda. Pinadasko met ti naganger kadagiti bulongna. Pinagbalinko a pannakaagua-patarantak. Ngem naisardeng ta naibusan iti pagalaan. Ti resulta, kasla limmag-an ti riknak kadagidi a panawen. Naganaygayak pay.

Ngem ita ta nagnadnaden ti kinalatakna, aduda manen ti makitkitak a pinuon. Napagbalinda nga alad. No kuentaek ti panawen, makunak a dagitoy pinuon ita dagiti naimula idi kalatak ti patotpatot. Para iti masakbayan, nakuna la ketdi dagiti nagmula.

Ti yanna nga adat, maliplipatan manen daytoy a mula. Inton mabiag siguro manen ti isyo a makaipaay iti salun-at, aglatakto manen. Kastatayo man. No adda nabara a damag, makigiddantayo tapno saan laeng a maudi a makuna. Inton agtanoy, malipatantayo ti amin a di man la nakaibati iti ania man a pagimbagan.

Ti ammok a pakatayan dagitoy kastoy a kinasamay dagiti natural nga agas ket isu dayta kasulittayo a mangisagana no dadduma. Kaykayattayo laengen ti gumatang iti ibaga ti doktor a dayta laeng mangalimon ti aramiden. Nupay pagaammotayo a sintetiko dagitoy. Adda la nga adda side effect-na.

Maysa pay, ti kinakurang ti pannakayam-ammo dagitoy natural nga agas kadagiti umili. Saan nga iti dida kayat ti agusar kadagitoy no maminsan. Kayatda a mangngegan kadagiti nagadal iti medisina a pudno a makaited iti pagimbagan dagitoy nga agas sakbay a padasenda. Ken mailawlawag kadakuada ti umisu nga aramiden. Ngem ti yanna pay nga adat, nagrigat ti makasapul kadagiti kakastoy a doktor. Awan panagtalekda iti herbal? Wenno adda dakdakkel a rason a dida unay itantandudo dagitoy a klase ti agas?

Isu a nasayaat siguro no mapapigsa pay ti maysa kadagiti inlungalong daydi Sen. Juan Flavier a panagusar iti alternatibo ken tradisional a medisina. Kadagiti adda koneksionna iti internet, mabalin a sarungkaran daytoy a website: www.tkdlph.com. Adu ti maadal ditoy a natural nga agas a bunga ti programa ti senador.

Iti makitkitak a pakayarigan ti patotpatot no kastoy a Paskua, napintas pay nga utobentayo no mayannatup la unay daytoy. Basaen ti libro ni Apo Jimmy M. Agpalo, Jr. (Duyog ti Singasing I). Dinakamatna ditoy ti kinasimboliko ti apatot iti kanta. Saan koma a rumbeng a maaramat a panguyaw, pangpelo kadagiti agpapaskua iti bassit wenno maregmeg. Adda gayam ilemlemmengna a pangkidag kadagiti maseknan.

(Adda tuloyna)