Footer

Nakaiyanakan ni Fr. Jose Burgos, iti Vigan wenno Candon?

Salaysay ni Jaime M. Agpalo, Jr.
(Maikadua a paset)

Segun ken ni Danilo Antalan, Palanca Awardee iti Iloko fiction writing, contributing writer iti Tawid News Magasin ken reporter iti DZTP ken mismo a taga-Candon City, ti Brgy. Bagani Gabor ti nadakamat iti marker a Gabor.

Taga-ano aya nga agpayso ni Fr. Burgos? Taga-Candon? Taga-Vigan? Ay, makaulaw! Koma, maatur daytoy.

Pagsayaatan ti Vigan ken Candon no masolbar ken malawlawagan daytoy nga isyo.

Dagiti dadduma pay a nagsusupadi a datos:

Iti Philippine Daily Inquirer, by Rowena C. Burgos, March 06, 2004 ken (wenno) itoy a website: http://www.inq7.net/lif/2004/mar/07/lif_2-1.htm, nailanad ti kastoy:

“Father Burgos is considered one of the most illustrious sons of Vigan. He fought for ecclesiastical reforms during the Spanish colonial period, and was falsely charged, together with Fathers Mariano Gomez and Jacinto Zamora, as masterminds of the Cavite mutiny of 1872. The three were executed by guillotine at Bagumbayan Field (now Luneta Park ) on Feb. 17 of the same year.”

Ngem iti salaysay ni Brigitte Belen Toquero, a naipablaak iti www.iluko.com, ayonanna a taga-Candon ni Fr. Burgos.

Kastoy ti mabasa iti salaysay ni Brigitte Belen Toquero: “Jose Burgos, born in Candon of a Spanish Army officer and a Filipino mestiza, was no less a great Candonian and a great Filipino, but of a different mold. He was a nationalist-loyalist, meaning he stood for the national interest, but only by way of reform without separation from Spain. On this he anticipated Rizal, del Pilar and the other greats of the Propaganda.”

Iti lektiur ni Prof. Ambeth Ocampo, chairman ti National Historical Institute iti maudi a lawas ti Setiembre 2006 sadiay UP Baguio, kunana: “In our education system, the more useful the information is, the more well rounded a person (becomes).”

Ngem no kasta met a makaulaw ken agsusupadi dagiti impormasion ken ad-adalen dagiti ubbing, maawananda la ketdi iti ganas nga agadal maipapan iti historia. Ket mapukaw kadakuada (dagiti ubbing) ti ganas ken regget a mangadal ti pribilihio ti historia. No mapasamak daytoy mapukaw metten kadakuada ti kaipapanan ti panagayat ken panagserbi iti nakayanakan nga ili. Saan a mababalaw dagiti ubbing (estudiante ken pupil), ta nagsusupadi dagiti maited kadakuada nga impormasion.

Maikadua, iraman koma mettten ti isyo maipapan iti mapagduaduaan nga “old cathedral iti Cota.” (Basaen dagiti napalabas nga isyo ti Tawid News Magasin).

Maikatlo, ti isyo no sadino a talaga ti nagrubuatan dagiti sangapulo ket lima a kaunaan a sakada — iti Port Salomague wenno iti Manila?

Centennial ita ti Sakada. Ngem nagduduma dagiti impormasion. Adda agkuna a nagrubuat dagitoy iti Salomague Port idinto ta adda met agkuna nga iti Manila, a kas ken ni Amado I.Yoro, Publicity Chair ti Filipino Centennial Commission, Hawaii ken inyimelna toy nagsurat.

Kas panangaturna iti damag a naipablaak iti Tawid, kunana: “Nagluas ti SS Doric (nagangkla iti North Harbor-Manila) idi Nobiembre 1906 a nagluganan dagiti original a 15 a sakada a bin-ig a lallaki ken Ilokano (taga Candon ti kaaduanna kadakuada) ket simmanglad ti SS Doric iti Honolulu Harbor idi Disiembre 20, 1906, sa nailayonda idiay Ola’a Sugar Plantation, Big Island nga immuna a nakaisangalanda iti trabaho.

Dagiti laeng SS Maunawil ken SS Falcon ti nagpundo iti Port Salomague, Cabugao, ti nagluganan dagiti 1946 Sakada.

Panagkunak, makatikaw dagiti dua a petsa a nadakamat.

Umuna a panagbaniaga: Manila dagiti 15 a sakada via SS Doric Nov 1906-Dec 20,1906

Maikadua a panagbaniaga: Port Salomague, Cabugao Enero 1946–Sept 1946, sagdudua a barsada ti SS Maunawili ken SS Falcon.

Ngarud, awan a pulos ti pannakainaig ti Port Salomague iti 1906 a panagluas. Inaturmi idin dagiti pablaak a kasta nga insursurat daytoy reporter ti Star Bulletin (Phil Star wenno Manila Bulletin) a simmurot iti biahe ni Governor Lingle itay Enero 2006. Biddut dagiti immuna a petsa a nadakdakamat maipapan iti PANAGLUAS, ken NAGPUNDUAN WENNO NAGLUASAN dagiti 1906 ken 1946 a sakada.

(Maigibusto)