Footer

Ti Daniw/Panagdaniw iti Literature Ilokana

Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Tuloyna)

Para kaniak ket dagitoy man ti napintas a daniwan ken daniwen iti romantiko a panangtratar ken lirikal a wagas. Ket wen, padpadasek nga iparangarang dagitoy kadagiti surreal ken uray iti erotiko nga imahen ken panangiladawan a natawtawid wenno natultuladko met kada T.S. Eliot, Pablo Neruda, Federico Garcia Lorca. Rainer Maria Rilke, Sylvia Plath, Emily Dickinson, Mark Strand ken dadduma pay.

Diak ammo no apay a daytoy ti naturturong ti panagdaniwko. Agputputarak met no kua kadagiti mangtratar kadagiti reklamo ken komentario a sosiopolitikal ngem ad-adda a daytoy liday itan ti kangrunaan a nasumokko a trataren iti daniw.

Siguro ngamin ket naumaakon kadagiti kunaek a tradisional a panagdaniw iti Ilokano a mangdandaniw pay latta iti ayat, pammati wenno relihion, politika wenno ideolohia, kultura wenno kannawidan, ngem iti isu met la isu a pagtitinnuladanen nga estilo manipud pay angged. Saan a masapul nga agbaliw ti form ken content. Free verse latta wenno uray soneto ti form ta isun ti nakairuaman. Saan met a mabalin a mabaliwan ti content wenno ti tema kada idea ta adda kadi met aya kabarbaro pay ita? Awanen ti avant garde ita ta nakaunan a nabayag dagiti nakauna ken immuna. Ngem adda latta met pay, a, mabaliwan. Kayatko a sawen adda latta pay room for improvement iti panagdaniwtayo iti Ilokano. Tapno adda makuna a panagdur-as no di man panagbariw-as ti/iti Ilokano poetry ken iti poetics dagiti individual a mannaniw nga Ilokano.

Siguro, kayatko met a maiduma koma ti daniw ken panagdaniwko, piman.

Siguro, kayatko met ti maaddaan iti kasla kabukbukodak nga estilo wenno pakaidumaan tapno di met kunkuna no kua dagiti agkuna a ti daniwko ket kasla met la Hidalgo, Duque, La Julian, Rambaud, Padios, wenno Agcaoili. (Wen, idolok amin dagitoy a mannaniw, ket wen, nagipadpadronak met ket pinapaabayak ti sumagmamano kadagiti gusgustok a daniwda, kas gagangay iti maysa a mangrugrugi nga agputar iti daniw—ti la dakesna met ket no uray met makuna a bangolankan wenno duogankan nga agsursurat iti daniw ket dimo metten maadawyan dagiti idolom ket isu la nga isu metten a tultuladem ida wenno id-idoluem ida iti panagdaniwmo).

Ket wen, a, piman, kayatko met a ti daniw ken panagdaniwko koma ket Aragon, maam-ammo kas Aragon, saan a kas kadagiti id-idoluek.

Ngem siguro, saan met a panagpangas daytoy, wenno panangitandudo iti bukod a bagi. Saanko nga ibagbaga nga addaakon wenno I have arrived. Ta diak ammo no addaak ditoyen wenno adayo pay ti nasken a daliasatek ket adu pay a bagas ken danum ti nasken nga ibusek tapno magteng wenno madanonko ti ar-arapaapek a kaikarian nga estetika ken poetika. No adda man mabalin a makaibaga wenno makabigbig, awan sabali no di dagiti met laeng readers-ko wenno audience/recipient dagitoy a daniwko, isuda a makaapresiar wenno makaanus a mangbasa, mangbuksil wenno mangimutektek kadagiti sursuratek a daniw.

Kasdiay laeng met ti gapuna a padpadasek a maiduma ti panagdaniwko ken ti daniwek ken ti daniwak. Adda dakkel nga ambisionko iti kinamannurat wenno kinamannaniwko. Saan a tapno maam-ammo ngem ketdi tapno umammo wenno makaammo. Saan met a tapno agbalin a rebelde wenno subersibo. Diak kayat nga adda kalabanko ditoy uray ammok a nasken ti pannakirupir ket siempre no adda irupir, adda met nasken a makontra ken adda rebbengna a mabalbaliwan something somewhere along the way. Diak met kayat a sisiak laeng iti daytoy nga ambision, saan koma a siak wenno sisiak laeng. Kaykayatko nga adda kakaduak. Saan a sisiak, saan a siak daytoy no di ket ti sibubukel a kurditantayo a dakdakkel nga amang ngem iti amin kadatayo.

Barbareng ngarud makapudnoak ket adda makaduak nga agambision. Masapul ita ti ambision ken panagambision no kayattayo nga adda panagbalbaliw wenno pamalbaliwan iti panagdaniwan nga Ilokano.

Panagpadas pay laeng met ketdi daytoy a gannuatko. Testing the waters. Isu ita dagitoy inurnongko a daniw ditoy librok. Awan ketdi ti makuna a kabarbaro kadagitoy. Padaspadas la amin dagitoy. Experimento. Panagay-ayam. Madasig pay laeng a confessional poetry daytoy. ‘Tay panangikompesar kadagiti babassit a padas, babassit a rikna, babassit a basol, babassit a kinaloko nga agkasapulan iti pannakilangen, pannakaawat, pannakaaklon ken pammakawan. Wenno saan, pannakauyaw wenno pannakaumsi ken pannakaukom. Ket saan a nasken a dakkel, bassit laeng. Saan a nasken a komplikado, simple laeng. Iti daniw, saan a nasken nga iparangmo ti amin, saanmo a lablabusan nupay silalabus, ikkam iti bidang wenno duanaigna tapno uray ammo ti amin a lamolamo daytoy nga awan bra, panti wenno bripna, madi a makita dagiti mata ti pakabuklanna ngem maimatangan ti isip ken maaprosan ti rikna. Ti daniw ket burburtia, saanmo nga ipalgak wenno isuro wenno ikasaba wenno ipaannurot ti umno a sungbatna. Bay-am nga adda agtaud nga adu a sungbat, umno man wenno biddut.

(Adda tuloyna)

Comments are closed.