Footer

EDITORIAL: Dagiti doktorado a mangisursuro ngem dagmel nga agsurat iti Iloko

Idi ubingkami pay nga agbasbasa iti elementaria, pagtamtamdanmi dagiti maestro ken maestrami. Saanda laeng nga isuda ti maikadua a nagannak kadakami, isuda ti modelomi, pagwadan ken pagtuladan iti naimbag a kababalin ken ugali ket ibilangmi dagiti iyadalda kadakami a gospel of truth. Kinapudnona, ad-adda a patienmi dagiti titsermi ngem dagiti nagannak kadakami. Ad-adda a dagiti ibagbagada ti tungpalenmi.

Ti maestrami iti Grade VI ti itudomi a nagramutan iti essemmi nga agsurat. Diak malipatan ti kanayon nga ipaganetgetna kadakami: Simple laeng ti isuratmi, daytay nalaka a maawatan. No mabalin, idian dagiti nauuneg a balikas agsipud ta malaksid a narigat a maawatan dagiti agbasa, posible a sabali ti pangipatarusanda agsipud ta ganggannaet kadakuada daytoy.

Inyunay-unayna pay ti umisu nga ispeling (no sibibiag koma ita, ket kontra la ketdi iti agdama a panagsiurtkat kadagiti balikas iti text message), ken kinadalus ti suratenmi a theme. Nupay dimi ammo idi ti pudno a balikas, isu ti nakasursuruanmi a mangamiris kadagiti insuratmi, ti agbalin nga editor iti sinuratmi.

Naisuratmi daytoy gapu iti agdama a nabara nga isyo dagiti libro a sinurat kuno dagiti nalaing a mannurat iti Ilokano a no palausen ti agsarita ket rumbeng a piduten dagiti sinuratda iti kinamotean. Malaksid a saan nga umisu ti ortograpia ti sinuratda, anian ta dakkel ti pagkamtudanda no grammar ken umisu nga ispeling ti pagsasaritaan. Mainayon ditoy ti presentasion dagiti leksion iti wagas nga imbes a mangparubrob iti interes dagiti agbasbasa, mangpatamnay ketdi iti gagarda nga agukkon kadagiti impormasion ken kapanunotan a mangpauneg koma iti bision wenno panangimutektekda iti biag.

Kinapudnona, addan dagitoy a pagkamtudan uray idi ubbingkami. Ngem iti panaglabas dagiti tawen wenno dekada, imbes a maatur dagiti biddut, nagbalinda ketdi a saan a mabarungisngis a kinapudno. Saan ngarud a nakakaskasdaaw a dagiti agtutubo ita ket agannawilda pay nga agbasa iti Ilokano agsipud ta arigna nagbalinen daytoy a ganggannaet kadakuada gapu ta naisuroda a kasla maikadua laeng a lengguahe, umuna ti Ingles (uray dagiti libro iti komunikasion, siensia ken panlipunan wenno historia, adu dagiti nasarakan wenno nadallawit a biddut iti kallabes ngem saan a naikkan iti umisu a panangatur. Biddut a naiyallatiw kadagiti agbasbasa nga inyallatiwda met kadagiti annakda ken dagiti simmarsaruno a henerasion.

Nabara ita nga isyo ti saan nga umisu nga ortograpia dagiti naisurat a libro iti Ilokano iti elementaria. Kayattayo kadi a lak-amen dagiti annaktayo dagiti biddut a naidalubdob iti barukongtayo ken panunottayo babaen dagiti agpampammarang a masisirib a mangisursuro a gapu ta doktordan, panagriknada iti bukodda a bagida ket isudan ti kasisiriban, a kasla maibabada unayen no agkonsultada kadagiti nanumo ngem makababael ken lehitimo nga agsursurat iti Ilokano?

Agtignay koma itan amin a mannurat nga Ilokano a mangisaksakit iti literatura ken lengguaheda a mangtambor kadagiti agtuturay tapno malapdan daytoy nakaro unay a pannakaidadanes ken pannakairurumen ti lengguahetayo nga Ilokano babaen dagiti namirit iti biddut a manual, libro ken pagbatayan a maar-aramat kadagiti pagadalan.

Ania met ti kukueen dagiti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano? Itan ti panagtitimpuyogtayo a mangibilag kadagiti nalalaing kuno a mannurat iti Ilokano ngem agdadata nga awan met ti inalatda.
Wenno agpayso ti suspetsami a nabuangay laeng dagiti nadumaduma a gunglo dagiti mannurat (pwera de los buenos) tapno maitandudo ti interes dagiti sumagmamano. Makunami: no pudno nga ipatpategyo ti lengguahetayo nga Ilokano, sangsangkamaysatayo a tumakder itan a mangpungtil kadagitoy a panagabuso a masirmata nga ad-adda laeng a mangikalang kadagiti inosente ken naganus a pampanunot dagiti sagibotayo ta isuda ti agbalin a panuli iti lengguahetayo nga Ilokano.#

Comments are closed.