Footer

Dagiti Pagteng iti Pakasaritaan ti Pilipinas a kinorehir ti National Historical Institute

Sinurat ni Jaime M. Agpalo, Jr.
Bogus ti Code of Kalantiaw

Awanan kinaagpayso ni Rajah Bendahara Kalantiaw ken ti Code of Kalantiaw. Kiniddawen ti National Historical Institute iti Office of the President ti pannakaatur dagiti impormasion maipapan iti Kalantiaw, base iti dissertation ni William Henry Scott iti University of Santo Tomas Graduate School idi 1968. Nagriri ti Aklan, siempre. Ket napasamak ti nainget a diskusion. Ngem babaen ti tulong dagiti sigud a kameng ti Korte Suprema ken ti Office of the Solicitor General, naresolba dagiti saludsod iti historia. Bugos a historia ti Kalantiaw ken bunga ti alikuteg a panunot ti ganggannaet a historiador (Kano) ti pagilian.

Ti Kaunaan a Misa iti Pilipinas

Napasamak kadi ti kaunaan a misa iti pagilian sadiay Limmasawa Island, Southern Leyte wenno iti Mazzaua Island, Butuan City idi Marso 31, 1521?

Limmasawa Island, kuna dagiti dadduma ken isu payen ti naisurat kadagiti libro iti historia. Mazzaua Island, kuna met dagiti taga-Butuan, ta kasta ti insurat ni Antonio Pigafetta, a chronicler ni Ferdinand Magellan. Idi 1976, kedngan koman ti panel daytoy nga isyo ngem gapu iti panagparang ni Imelda Marcos iti miting, napagduaduaan ti keddeng a pabor iti Limmasawa. Taga- Leyte ngamin ti agdama idi a First Lady.

Napasamak manen ti round table idi 1996. Indauluan ni dati a Supreme Court Emilio Gancayco, Atty. Bartolome Fernandez ken Dr. Ma. Luisa Camagay, history adviser. Pinaboran ti NHI ti Limmasawa. Ngem agingga ita, di bigbigen ti Butuan City ket ipettengda latta ti “kinapudno” nga insurat ni Antonio Pigafetta, ti historiador iti dayta a panawen a pannakapasamak ti misa.

Ti Umuna nga Ikkis ti Rebolusion.

Dagitoy ti naidatag a nagamirisan a lugar ken petsa: a) Mindanao, b) Balintawak (Pugad-Lawin) idi Agosto 23, 1896, c) Kang-kong idi Agos-to 24, 1896, d) Caloocan idi Agosto 25, 1896, ken e) Bahay Toro idi Agosto 26, 1896.

Idi 2001, babaen met laeng iti panangidaulo ni Justice Gancayco, a kaduana dagiti propesor a da Bernard Karganilla, Doroteo Abaya ken Rene Escalante, naanamongan ti Pugad-Lawin idi Agosto 23, 1896. Nalawag met dagiti datos, saan? Saanen a nasken a pagdedebatean pay dayta saggaysa nga aldaw a baet.

Ti kaunaan a lugar a nangiwagaywayan ti bandera iti pagilian.

Idi 1999, improklamar ti National Centennial Commission nga kaunaan a nakaiwagaywayan ti bandera ti pagilian sadiay Butuan idi Enero 17, 1899. Napasamak iti town square nga inatendaran dagiti mamaingel a Filipino nga indauluan ni Wenceslao Gonzales. Ngem, nagriri ti Surigao ken Cagayan de Oro.

Dagiti nalawag a datos a naidatag: a) Butuan idi Enero 17, 1899, b) Cagayan de Oro idi Enero 10, 1899, c) Surigao idi Disiembre 26, 1898. Siempre, kadagita a datos, inayonan ti NHI ti Surigao. Nangi-patakder ti NHI iti marker sadiay Surigao. Aldaw laeng manen ti baet.

No sadino a lugar ti nakaangayan ti Blood Compact da Rajah Sikatuna ken ti Español a ni Miguel Lopez de Legaspi

Dua nga ili iti Bohol ti naginnagaw: ti Tagbilaran ken Loay. Idi 2005, babaen ti nainget a panagadal, napaneknekan a napasamak ti blood compact iti nagbaetan da Rajah Sikatuna ken ni Miguel Lopez de Legaspi sadiay Hinanawan Bay, Loay idi Marso 1565. Nangipatakderen ti NHI iti historical marker iti dayta a lugar idi Marso 2006.

Sumagmamano laeng dagi-toy dagiti naaturen a biddut iti historia. Nailinteg met laengen dagiti nagduduma nga impormasion babaen ti sidong ti opisina ti NHI.

Saan ngata a maitutop a panawen metten tapno adalen ken lawlawagan koma ti Ilocos Sur Historical and Cultural Foundation wenno ti Sangguniang Panlalawigan dagiti makaulaw nga impormasion maipapan iti lugar a nakaiyanakan ni Fr. Burgos, ti petsa ken lugar a nagluasan dagiti kaunaan a sangapulo ket lima a sakada ken ti Old Cathedral iti Cota?#

Comments are closed.