Footer

Awan Lat’ Utangko, Kunam?

Sinursuran: Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Umuna a paset)

AWAN lat’ utangko, kunam? Ala, mabalin a hustoka. Ngem kasanon ngay no iti maysa nga aldaw ket adda maawatmo a pakaammo manipud iti maysa nga institusion a rinibu gayamen ti utangmo? Ania ti aramidem?

Saan nga imposible daytoy a mapasamak. Itay kallabes, maysa a mannursuro ti kaudian a biktima. Naklaat lattan idi ipakaammo kenkuana ti banko a masapul nga agbayad iti utangna— a dina met a talaga nga utang.

Ngem kasano kadi a napasamak a kasta?

Iti ragsak ti nasao a mannursuro idi nakapasa iti licensure examination for teacher (LET), naipostena iti Facebook. Kasta man met laengen idi naalana ti lisensiana iti Professional Regulation Commisssion (PRC). Siempre, iti nasao a lisensia, nakalanad dagiti pribado nga impormasion mainaig kenkuana kas koma ti sibubukel a naganna, registration number, registration date ken ti kasangayna.

Nasiiman daytoy ti nangisit ti panggepna. Kinopiana amin nga impormasion. Identity theft, kunada kadayta. Sa napanen nagpaaramid iti bukodna nga ID wenno lisensia. Daytoyen ti inusarna kadagiti lending institution tapno makautang iti kaykayatna. Ti dakesna, saan laeng a namnaminsan nga inyutangna. Di kad’ nailumlomen iti dina utang!

Ballaag daytoy kadagiti naayat nga agiposte kadagiti pribado nga impormasion ti biagda iti FB. Wen, dakkel, di a matallikudan dayta, ti maitulong ti internet wenno ti social media iti panagbiagtayo. Adu dagiti maagseptayo ditoy nga impormasion. Saantayo a maudi kadagiti mapaspasamak iti aglawlaw. Kasano, arig di pay naiwaragawag kadagiti estasion ti TV ken radio, mapagpiespiestaanen iti FB. Pati apa dagiti agkarruba.

Sublianantayo man, aya, dayta identity theft. Maysa a krimen daytoy. Kas met laeng, a, no agkopiaka iti sinurat ti sabali ket irakurak/ibagam a kukuam dayta. Plagiarism, kunada kadayta a mabalin pay a pakaikasuam no kas pangarigan.

Ti identity theft, kaaduan a maaramat a pangloko iti pada a tao. Isu a narigat ti matakawan iti kinatao. Ken narigat ti agtaltalek iti social media, aglalo kadagiti saan nga am-ammo, a kayatna ti makigayyem.

(Ngem, ney, dayta nadakamattayo a biktima, saan a biktima ti “gayyemna” iti FB. Nasiimanda laeng ti panagipostena iti nakain-inaka nga impormasion iti biagna ket isun ti kinopia ti suspek.)

Sabali pay a kaso ti identity theft ‘tay kapaspasamak a pannakapapatay ti maysa nga agina. Pinastrekda, ta talaga man met nga aglokoloko ti koneksionda iti internet, kano dagiti suspek a repair men ta kumpletoda iti papel (job order) ken ID. Ti dakes, sabali gayam ti panggep dagitoy. Saan nga isuda dagiti lehitimo a repair men. Peke ti impakitada nga ID agraman ti adda iti ladawan. Rumrummuar a maysa nga electronics engineer ti adda iti ladawan ken sabali ti naganna, saan a kas nailanad iti ID a naipakita iti balay dagiti biktima.

Segun iti inhiniero, naklaat idi makitana ti ladawanna a “kangrunaan a suspek” iti maysa a krimen. Kinunana a profile picture-na iti facebook dayta a ladawan. Adda kano iti sabali a lugar a pagtartarimaananda, kas nakasurat wenno nakailanad iti rutana kadayta nga aldaw ken iti logbook dagiti naggapuanda (agraman dagiti adda iti babaenna) a pasdek, establisimiento, subdibision wenno pagtaengan, idi mapasamak ti krimen. Isu nga adayo nga isuna ti akin-aramid iti krimen.

“Biktimaak laeng ti identity theft,” kinunana.

Wen, ta idi marebiu dagiti otoridad ti maysa nga ala ti CCTV iti area, nalawag a maimatangan a talaga nga agduma ti adda iti ladawan ti ID (a ladawan ti inhiniero) ken dagiti dua a nagpammarang a repair men.

(Adda tuloyna)