Footer

EDITORIAL: Tulong kadagiti Mannalon

BAGAS ken tulong ti dawdawaten dagiti mannalon iti gobierno, ngem bala met ti naited kadakuada. Daytoy ti nakas-ang a napasamak kadagiti mannalon itay nabiit kabayatan ti nadara a pannakawara ti inwayatda a barikada iti National Highway sadiay Kidapawan City, North Cotabato.

Naguummong ken binarikadaan dagiti nasurok a 6,000 a mannalon iti kalsada tapno agkiddawda iti gobierno iti bagas ken dadduma pay a tulong iti panagtalonda gapu ta awanen ti makanda ken nagangon dagiti mulada gapu iti nakaro nga epekto ti tikag wenno El Niño. Nagprotesta dagiti mannalon ti kinakapuy ti gobierno a mangsaranay kadakuada. Binabalawda ni Governor Emylou Taliño-Mendoza gapu ti saan a panangted ti Provincial Government iti bagas a nakapempen iti bodega ti National Food Authority.           

Tapno mawayaan ken makalasat dagiti agdaldaliasat iti National Highway, winara dagiti kameng ti Philippine National Police ken Bureau of Fire Protection ti barikada dagiti mannalon nga agprotprotesta. Nagangayanna, tallo nga agprotprotesta dagiti natay ken nasurok a 100 dagiti nasugatan, dua met a pulis dagiti nakaro a nadangran.

Iti pannakaisayangkat dagiti pakauna nga imbestigasion ti Department of Interior and Local Government, Commission on Human Rights ken Senado, agtitinnudo dagiti opisial ti gobierno iti namunganayan ken nagtinnagan ti protesta. Adda nagkuna nga adda dagiti saan a pudno a mannalon a nakiraman iti protesta a nangsilmut ti nadara a pannakawara ti barikada.

Ti kaudian a napasamak a nadara a pannakawara ti protesta dagiti mannalon ket ipalagipna dagiti immunan a pagteng a nakaidadanesan dagiti napanglaw nga agtaltalon kadagiti naglabas nga administrasion kabayatan ti panagprotestada: ti pannakatay dagiti agprotprotesta a mannalon sadiay Hacienda Luisita, Tarlac idi 2004; Mendiola, Manila idi 1987; ken sadiay Escalante, Negros Occidental idi 1985  

Dagitoy a pagteng a nakatayan dagiti adu a mannalon ket iyanninawna ti nakarigrigat a kasasaad dagiti aggamgamulo ti daga iti intero a pagilian. Agrikultura wenno panagtalon ti kadakkelan nga industria iti pagilian, ngem daytoy a sektor ti ekonomia ti kangrunaan a mabaybay-an ken magungundawayan.

Dagiti mannalon ti kakaasi nga agbilbilag iti kainitan a mangsuksukay ti daga tapno agmulada ken makapataudda kadagiti taraon. Ngem apay nga isuda nga agpatpataud ti makan ti kaaduan a maawanan iti kanen?

Saan laeng a dagiti mannalon sadiay Mindanao ken Visayas, a kaaduan kadagiti nalawa a daga ket mabilbilang a tattao ti akinkukua, ti makarikna ti pannakabaybay-a ken pannakagungundaway. Ngem uray pay dagiti mannalon iti Luzon pakairamanan ti Kailokoan.

Pagpuonan wenno pondo ti kaaduan a parikut dagiti mannalon iti panagmulada iti pagay, mais, tabako, nateng ken dadduma pay a produkto. Nangina unayen dagiti gastosen iti panagpatraktor; igatang ti bin-i a bukel, abono ken pestisidio; pagbayad ti koriente, gasolina wenno krudo para ti makina a pagpadanum kadagiti awan ti irigasion dagiti taltalonenna; ken tangdan dagiti trabahador. Adu kadagiti mannalon ti mapilitan nga agutang kadagiti mainteresan ken mangikontrata kadagiti mulada kadagiti komersiante ken nagduduma a financing institution. Saan pay a nakaapit dagiti mannalon ngem nayutangdan dagiti mulada. Inton agapitda,  awanton ti agbati a para kadakuada. Kapilitan nga umutangdanto manen ti pagpuonanda para iti sumaruno a panagmulada.

Nagadun dagiti nabangon a kooperatiba, banko ken dadduma pay a micro-financing institution, ngem saanda a naan-anay a maserbian dagiti mannalon gapu ta adu a ganansia met ti ipangpangrunada. Kasapulan ti naan-anay a tulong ti gobierno tapno agdur-as ti biag dagiti mannalon. No dumur-as ti industria ti agrikultura, lumung-awto metten ti sapasap nga ekonomia. (Eden A. Alviar)

 

Comments are closed.