Footer

KASLA RESERBA A PILID LATTAN TI BISE PRESIDENTE?

Komentario ni Eden A. Alviar

 

MAKOMPLETON ni President-Elect Rodrigo Duterte dagiti kameng ti gabinetena sakbay ti panagsapatana inton agmatuon ti Hunio 30, 2016.

Ur-urayen dagiti umili no susteneren ni Duterte ti immunan nga inrakurakna a saanna a dutokan ni Vice President-Elect Ma. Leonore Robredo ti cabinet position ta saan a nailanad dayta iti linteg ken saanna a kayat a saktan ti rikna ti gayyemna a ni Senador Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. a kaingetan a nakasalisal ti naiproklamar a nangabak a Bise Presidente ti pagilian.

Patien dagiti managpalpaliiw a saan a kayat ni Duterte nga apointaran ni Robredo iti nangato nga akem iti gabinetena gapu ta agsupadi dagiti pakaibilanganda a partido iti politika, ken kayat ti nabutosan a Presidente nga iwaras dagiti kangrunaan a posision kadagiti kakaduana ken nakatulong kenkuana iti panangabakna iti napalabas nga eleksion. Naikappeng ni Duterte iti Partido Demokratiko ng Pilipinas – Lakas ng Bayan (PDP – Laban), ken kameng met ni Robredo iti Liberal Party (LP). Dagiti dua a partido ti nainget a nagbalubal iti napalabas nga eleksion.

Adu dagiti umili a masayangan iti kabaelan ni Robredo no saan a madutokan iti sabali a posision iti gobierno, ken agpatingga lattan a bise presidente a kasla reserba a pilid nga agpannuray ti pannakausarna no mabakante ti opisina ti Presidente. Sayang ti adal ken padas ni Robredo a maysa nga abogada a tumultulong kadagiti marigrigat ken kongresista iti distritona sadiay Camarines Sur no saanna a maiserbi iti sangapagilian.  Nakasaysayang dagiti minilion a pondo a tinawen a mayal-alokar iti opisina ti Bise Presidente nga idauloanna iti innem a tawen a terminona no awan ti naindaklan a maipaayna a serbisio kadagiti umili iti Pilipinas.

Impasingkeden ni Robredo nga adda man wenno awan puestona iti gabinete ket awan aniamanna kenkuana ken agtalinaedto latta a nasayaat ti pannakilangenna iti Presidente ken ikagumaanna latta ti agserbi kadagiti umili agpatingga iti kabaelanna.

Kalintegan ni Duterte ti agpili dagiti kameng ti gabinetena, ken agpayso nga awan ti labsingenna a linteg no saanna nga apointaran ni Robredo iti nangato a posision iti gobierno. Ngem no dutokanna pay iti nangato a posision iti gobierno dagiti recycled officials kadagiti nagkauna nga administrasion dagiti mapagduduaan ti kabaelan ken integridadda, apay koma a saanna a madutokan iti sabali nga akem ti Bise Presidente a binutosan met dagiti kaaduan a botante a kas kenkuana?

Dagiti ibagbaga a rason ti nangabak a Presidente iti saanna a panangdutok iti sabali a posision ti nabutosan a Bise Presidente ket iparparangarangna a napatpateg kenkuana ti personal a riknana ngem ti sapasap a pagimbagan dagiti umili babaen ti pannakaipaay ti serbisio. Napatpateg kadi a talaga kenkuana ti panagsubadna ti utang a naimbag a nakem kadagiti nakatulong kenkuana idi eleksion, ken ti pannakigayyemna iti kangrunaan a nakabalubal ti nabutosan a Bise Presidente ngem ti pagsayaatan dagiti kaaduan nga umili?

Dagiti immun-una ken ni Duterte a nagtugaw a Presidente iti sakup 1987 Constitution ket dinutokanda dagiti nangabak a Bise Presidente uray saanda a kapartiduan. Dinutokan ni Presidente Fidel Ramos (Lakas – NUCD – UMDP) ni Bise Presidente Joseph Estrada (PRP) kas Chairman ti Presidential Anti-Crime Commission idi 1992. Inapointaran met ni Presidente Estrada ni Bise Presidente Gloria Arroyo kas Secretary ti Social Welfare and Development idi 1998. Dinutokan met ni Presidente Benigno Aquino III ni Bise Presidente Jejomar Binay a Chairman ti Housing and Urban Development Coordinating Council ken Presidential Adviser on Overseas Filipino Workers.

Iti pakasaritaan ti politika iti pagilian, adun dagiti insidente a ti Bise Presidente ket sinukatanda dagiti pimmusay ken naglusulos a Presidente. Kaaduanna met a Bise Presidente ket nadutokan kadagiti posision iti gabinete ken nangato nga akem ti gobierno tapno nakatulongda iti pagimbagan ti pagilian.

Nailanad iti pakasaritaan a ni Mariano Trias ti umuna a napili a Bise Presidente ti Supreme Council babaen ti Tejeros Convention idi 1897 sakbay pay ti pannakaiproklamar ti Aldaw ti Wayawaya, ngem saan nagakem isuna ta saan pay a nagwaywayas ti pagilian. Ti Opisina ti Bise Presidente ket nabukel laeng babaen ti 1935 Constitution idi panawen ti Commonwealth.

Nabutosan a Presidente ni Manuel Quezon ken Bise Presidente ni Sergio Osmeña. Uray awan ti nailanad iti 1935 Constitution a nasken a madutokan iti sabali nga akem ti Bise Presidente, inapointaran ni Quezon ni Osmeña kas Secretary of Public Instruction, ti kangatuan a cabinet position idi mangrugi ti Commonwealth agingga iti kalpasan ti Maikadua a Gubat ti Lubong.

Kalpasan ti panagwaywayas ti Pilipinas idi 1946, nagbalin a kangatuan a cabinet position ti Secretary of Foreign Affairs a naited kada Bise Presidente Elpidio Quirino. Ni Bise Presidente Fernando Lopez ket nagkedkedanna ti Foreign Affairs portfolio nagbalin a bise ni Quirino idi 1949. Da Bise  Presidente Carlos Garcia ken Emmanuel Pelaez ket nagakem kas Secretary of Foreign Affairs, kasta pay da Bise Presidente Salvador Laurel ken Teofisto Guingona, Jr. Nagakem met ni Bise Presidente Noli de Castro kas Chairman ti Housing and Urban Development Coordinating Council.

Ni Bise Presidente Diosdado Macapagal ket saan a nadutokan iti posision iti gabinete ta isuna ti immuna a nabutosan a saanda nga agkadua iti partido ti nangabak a Presidente a ni Garcia. Gapu iti awan ti adu a nakakumikoman ni Macapagal, naaddaan isuna ti nawaya a panawen a nagpasiar kadagiti nagduduma a lugar iti Pilipinas kas panagsagsaganana iti sumaruno a panagpipili a nangabakanna iti reeleksionista a Presidente.

Idi 1973 Constitution idi panawen ni Marcos, ti Opisina ti Bise Presidente ket nawara ngem naamendaran ti Konstitusion ket naisubli ti posision ti Bise Presidente sakbay ti 1986 Snap Elections.  Naiproklamar met a Bise Presidente ni Arturo Tolentino kadua ni Presidente Ferdinand Marcos kalpasan ti 1986 Snap Ekection ngem saan isuna a nakapagakem gapu ti EDSA People Power Revolutin a nangisaad kada Presidente Corazon Aquino ken Bise Presidente Laurel.

Sagudayen ti Konstitusion ti Bise Presidente ti sumukat iti Presidente no matay, permanente a mabaldado, maikkat iti akem wenno aglusulos.  Iti pakasaritaan ti Pilipinas, uppaten a kaso a dagiti Bise Presidente ket simmukatda a Presidente – tallo daytoy ti pannakatay ken maysa ti panaglusulos ti nakatugaw a Presidente. Sinukatan ni Osmeña ni Quezon idi matay daytoy idi 1944, ni Quirino ni Manuel Roxas idi pumusay idi 1948, ni Carlos Garcia ni Ramon Magsaysay idi natay idi 1957. Sinukatan met ni Arroyo ni Estrada idi aglusulos idi 2001.#

Comments are closed.