Footer

Plagiarismo!

Komentario ni Rilo A. Bedo

(Tuloyna)

Ayna, napno la ngaruden iti biddut dayta a libro (saan laeng a dagiti kinopiada a daniw), nalaokan pay iti linoloko. Kasano ngarud ita nga agbalin a pagsarmingan kadagiti ubbing dagiti mannursuro no kasta met ti aramidda?

Maipalagip la ket ngarud ti sangkasao dagiti mannursuro no kasta nga agpaeksamda:

“Saankayo nga agkopkopia, class. Ibbongenkayo ditoy class record-ko!” yungetda.

Kasano ngata met ita ti isungbatto dagiti ubbing dagitoy a mamaestra a naireklamo iti plagiarismo no kasta ti sawen dagiti titserda?

“Ma’am, apay nga iparitmo ket nagkopiaka pay iti aramid ti padam a mistra?” kastoy ngata?

Nakababain pay.

Iti kaudian a damag, nagsasango ti pudpudno nga autor (maysa a maestra a kaduana ti abogadona) ken dagiti nagkopia (a mamaestra met laeng kas nasao itayen). Kasta unay ti pakaasi dagiti peke nga autor  a saanda koman a maidardarum pay.

Nagangayanna, nadanios dagitoy, agraman ti editor, iti sagduaduapulo ribuda a pisos (Agosto 28 ti deadline ti panagbayadda—ta no saan maituloy ti kaso kontra kadakuada). Kuna dagiti maseknan nga ituloyda nga iruar ti libro ngem maipanen ti nagan ti pudpudno nga autor dagiti nakopia a daniw. Pagpiaanna, saan nga immannugot ti biktima. Kayatna, i-pull out-da dagiti nasao a libro (ta adda metten dagiti nagdalan kadagiti pudpudno a mannurat nga Ilokano nupay saan amin).

Mabalin a kunaen a nalag-an ti nayetnag a pannusa ngem mayaten a pangrugian tapno saan lattan a basta mapanuynuyon dagiti adda kasta nga aramidna. Ti nasken ditoy, naibutaktak ti madi nga aramidda ket saandanton a kasta a nangato latta ti timidda gapu ta madaydayawda. Namulitanen ti naganda.

Ti saludsod ita, saandanto ngatan nga uliten nga  aramiden ti panagkopia? Iti Dibison a nakaidestinuan dagiti nagkopia iti daniw, ania met ti aramiden ti agdama nga OIC ti DepEd aglalo ket isu daydi nagbalin a kontrobersial iti kayatna a pannakabaliw ti ortograpia ti Ilokano?  Ania met ngata ti aramiden ti DepEd central kadaytoy a kaso a dagiti tattaona ti nairaman?

Amken ita dagiti mannurat nga Ilokano a katkatawaan ida ti nasao nga opisial ta baka panunotenna a mabayadan met gayam dagiti kas kadakuada. Ngem kuna met ti biktima, nasaysayaaten a kasta a dinaniosda laeng dagiti nagkopia tapno adda pagpampanunotan, pakapaggangan dagiti aggandat pay a mangtagikua kadagiti saanda a bukod a putar.

Ti nasakit pay a kinapudno, kas kuna met laeng ti biktima, adu kano pay gayam dagiti nagkauna a panagkopia kadagiti dandaniw iti Bannawag a nairaman kadagiti dadduma pay a nairuar a libro. Paneknekan kano daytoy ti nagpaay nga editor ti maysa a libro a nakasarsaritana, ken kaduana a mannurat, ken nabayag metten nga agleklektiur kadagiti kombension dagiti mannurat nga Ilokano. Pagdaksanna, saan kano a naipakada kadagiti autor dagiti daniwda.

Ania daytoyen a mapaspasamak iti Literatura Ilokana? Apay a pinanuynoyan dayta nga editor ti pannakakopia dagiti daniw dagiti padana a mannurat? Saan met a mabalin a kunaen a dina ammo a dakes dayta ta bangolan ken duduoganen a mannurat.

Isu a natured latta nga agkopia dagiti awanan konsensia?

Tsk! Tsk! Tsk!

Mabalin ngarud a kunaen a di ditoy nga aggibus ti kaso ti plagiarismo iti Literatura Ilokana. Maduktalanto dagiti dadduma a libro a nakaimalditan dagiti nakopia a dandaniw. Saan a dinto agreklamo dagiti maseknan. Nagkakuartaan dagiti sumagmamano ti nagrigrigatanda a sinurat? Dayta ket ngatan ti kasakitan a paset iti biang ti maysa a mannurat.

Idi katibokko ti agsurat ti dandaniw iti radio (saan pay iti magasin idi), nareggetak nga agbasa kadagiti libro ti literatura ken magasin. Dandaniw ti kayatak. Ket saan a nakalibas iti obserbasionko dagiti kapatadak nga agdandaniw iti radio. Aduda dagiti mangmangngegak a daniw a naipablaak iti magasin dagiti ipatpatulodda a dandaniw.

“Agyamanak, Manong, iti panangibasam iti putarko a daniw,” sipapannakkel pay a kunaenda.

Agbalin koma ngarud a pagadalan ti napasamak kadagiti mamaestra. Bumdeng koma itan dagiti agpangpanggep a mangtagikua iti dida kabukbukodan. Ta no talaga a maiduron ti kaso, kababaan ti panagmulta ti limapulo  ribu (agingga iti P150, 000) iti umuna nga opensa. Sa pay laeng maibalud iti maysa agingga iti tallo a tawen.

No piduaen ti agkopia, P150,000 – P500,000 ti pannusa sa maibalud iti tallo a tawen ken maysa nga aldaw agingga iti innem a tawen. Iti kapamitlo a panagkopia, P500,000 – P1,000,000 sa pannakaibalud iti innem a tawen ken maysa nga aldaw agingga iti siam a tawen.

Plus, pannakaibabain, siempre! Daytoy la unay ti kasaeman a pasetna.

Ngarud, no kayattayo ti makibadang kadagiti proyekto ti Departamento, kitaentay’ a nasayaat nga awan ti mabalusingsing a linteg.

No kayattayo met ti maam-ammo a mannurat, agsurat iti kabukbukodan. Pumutar iti agubbog iti isip ken puso. Saan nga agkokopia. Aglalo no mannursurotayo pay met ngarud.

“Agkokopia met gayam ni mam!” ta narigat no kunaen dagiti adalantayo.#