Footer

SINURSURAN: Kondom Kadagiti Agad-adal?

Kolum ni Jobert M. Pacnis

(Maikadua a paset)

TAPNO ngarud maleplepan ti yaadu ti bilang ti teenage pregnancy ken biktima ti sakit nga HIV/AIDS, dayta panagiwaras ti kondom ti napanunot dagiti lidertayo a solusion.

Saan kano a kayat a sawen daytoy a kasla sursuruan dagiti ubbing nga agusar iti kondom tapno makitada no epektibo wenno saan. Pagangayanna, umadu dagiti makapadas iti pre-marital sex.

Ta iti agdama a taray ti edukasion iti pagilian, nairamanen ti sex education kadagiti suheto nga al-alaen dagiti ubbing. Gagem daytoy a mayadal kadagiti ubbing dagiti posibilidad nga ibunga ti nasapa a panagsikog, pannakailuod kadagiti pornograpia ken kadagiti aramid a sa la koma serkenda inton addaandan iti umisu nga edad.

Kas ninamnama, immuna ti simbaan kadagiti kimmontra itoy a gannuat. Saan a maikanatad, unethical, kunada. Saan a maitutop nga addang a pangrisut iti agdama a parikut.

Ngem iti biang ti gobierno, saan kano a maikanatad nga agulimek lattan ket bay-annan dagiti umilina. Kitaenna, masapul unay, dagiti taona. Ta no di maleplepan ti teenage pregnancy, ngumato latta a ngumato ti populasion ti pagilian.

Ken umadu ti maidaton nga inosente nga ubbing!

Ad-addan a di masolusionan ti panaglobo ti populasion no kas pangarigan. No kasta man, dakdakkel nga amang a parikut ti pagilian daytoy. Kabaelanna ngata nga ited ti masapsapul dagiti umilina? Ita pay laeng, adun kadagiti umili ti tumaltalaw iti pagilian iti kinaawan ti natalged a pagsapulan.

Isu a kasta la unayen ti panangiduron ti gobierno kadaytoy a programa tapno adda maaramidan a solusion kadagiti agdama a parikut ti pagilian. Narigat dayta agtugtugaw lattan a dina man laeng kitaen ti pagsayaatan ti sibubukel nga ili.

Adda ita dayta Reproductive Health Law (RA 10354) a mangsigurado iti access dagiti umili kadagiti wagas ti kontrasepsion, sexual education, fertility control ken maternal care. Kayatna a sawen, maisuro ti responsable a panagpamilia tapno maleplepan ti kumarkaro a parikut iti pagilian a no sirigen a naimbag, namunganay amin iti pagtaengan. Pagaammotayo a mabitor ti amin nga umili iti maysa a pagtaengan. Ngem kasano dagiti awan ti nabangonanna a pamilia?

Iti panagadal, dagiti ubbing a dimmakkel iti ruar ti pagtaengan, dagiti agwarawara iti kalkalsada, isuda dagiti agbalin nga itta iti gimong.

Isu a desidido ita ti DOH, iti pannakibinnadang ti Departamento ti Edukasion, nga agiwaras kadagiti kondom kadagiti agad-adal iti hayskul tapno saanen a dumakkel ti problema iti teenage pregnance, HIV/AIDS ken aborsion.

Ngem mismo a maysa ni Sen. Vicente ‘Tito’ Sotto III, ti naiget ita a kumonkontra kadaytoy a gannuat. Kunana, saan a makatulong ti nasao nga addang. Ketdi, iduron laeng dagiti ubbing nga ageksperimento iti seks.

Nga isu met ti nagkomentoan ni Aiza Seguerra, chairperson ti National Youth Commission. Kunana a saan laeng a bunga ti sarsarita ti panagadu ti teenage pregnancy ken biktima ti HIV/AIDS iti pagilian no di ket naibasar kadagiti panagadal. Adda kanon dayta ‘youth epidemic” iti agdama a masapul a sanguen.

Ngem gapu kano iti “conservative culture” nga imettayo, saan a nakalukat ti panangawattayo ti pannakasapul itan kadagiti kontraseptibo a kas solusion iti agdama a parikut.

Kuna pay ni Seguerra ken ni Sotto: “Would you rather people keep dying of HIV/AIDS as long as hindi nao-offend ang sensibilities ninyo? Now, sino ang nag-iimpose ng beliefs sa nakararami?”

Ngem buelta ni Sotto saanna kano nga ammo ti nagtaudan ti impormasion ni Seguerra ta saan met pay a napaneknekan a ti panagsaknap ti HIV/AIDS ket nagtaud kadagiti “sexual intercourse” dagiti estudiante iti pagadalan. Ti kano kangrunaan a rason ti panagwaras daytoy a sakit ket ti makunkuna nga MSM (men having sex with men).

Iti kinapudot daytoy nga isyu a pannakaiwaras ti kondom kadagiti agad-adal iti hayskul, agduduma dagiti mapataud a reaksion. Anianto man ti pagtungpalan dagiti debate, sinnungbat ti kapanunotan, adda met laeng kadatayo a nagannak ti tulbek no ania ti kayattayo a pagbanagan dagiti annaktayo. Masapul ngarud a kitaen ida a naimbag, isuro ida iti umno a banag maipanggep iti seksualidad— kabadang dagiti mannursuro kas makuna a maikadua a nagannak kadakuada.

Ta agpayso man met a saan nga asi-asi ti isyu ti teenage pregnancy, HIV/AIDS ken aborsion. Ket dayta iwarasanda dagiti ubbingtayo iti kondom, agduduma la ketdi ti adda iti panunotda. Sumrek ti kuriosidad ti tunggal maysa aglalo la ngaruden dagiti adda kadagiti rural areas a pagaammotayo a sibibiag latta ti nakuna ni Seguerra a conservative culture.

No ipinget latta dagiti ahensia ti gobierno ti pannakaituloy ti pannakaiwaras dagiti kondom, awan ti sabali nga aramidentayo a nagannak no di tarabayen dagiti annak. No mabalin, saantayo a sinaan ida.#

Comments are closed.