Footer

EDITORIAL: Buis ti Kompania ti Sigarilio

PANANGSABOTAHE ti ekonomia ti mabalin a pakaidaruman ti dakkel a kompania iti sigarilio gapu iti panagusar kadagiti peke a selio ti Bureau of Internal Revenue, ken saan a panagbayad iti gobierno iti agarup 1.5 billion pesos a buis.

Immunan nga immandar ni Presidente Rodrigo Duterte ti pannakaarestar ni Alexander Wonchuking, akinkukua ti Mighty Corporation gapu iti nakaro a panagkusit iti buis ti gobierno. Itay nabiit ket nangisayangkat ti Bureau of Customs iti raid kadagiti bodega ti kompania ket nakompiskarda dagiti rinibu a karton ti sigarilio a nakaaramatan dagiti peke a BIR stamps.

Saan a naarestar ni Wonchuking gapu ta awan met ti naipila kenkuana a kaso. Sakbay a maipila ti darum, indiayaen ni Presidente Duterte ti Mighty Corporation ti compromise settlement a mawaswas ti kaso no agbayad ti kompania iti 3 billion pesos tapno adda mausar a pangpondo ti gobierno iti pannakapadur-as dagiti ospital sadiay Basilan, Sulu ken ti Mary Johnston Hospital sadiay Tondo, Manila.

Inrakurak ti Presidente a madadaan isuna a mangiyetnag ti presidential pardon no doblien ti kompania a bayadan dagiti saanna a nabayadan a buis. Kasapulan met nga umuna a maipila ti kaso sakbay a maipaay ti pardon.

Pinaglibakan ti kompania ti pammabasol kadakuada ket impalgakda a dagiti selio nga inusarda ket naggapu iti BIR. Impalgaken ni Wonchuking ti yaanamong ti kompaniada iti kompromiso nga inyopresar ti Presidente. Ngem bayadan ti kompania ti tax liabilities iti tallo a daras.

Idi damo, adda dagiti opisial iti gobierno a saan a kumanunong iti compromise settlement, mairaman kadakuada da Finance Secretary Carlos Dominguez III ken BIR Chairman Caesar Dulay ta mabalin a dakes ti ibungana a pagtuladanton dagiti aglabsing iti linteg ti panagbuis. Ngem kas presidential appointee, sitatallugod dagiti opisial iti mandar ti Chief Executive.

No matuloy ti compromise settlement, sigurado nga adunton dagiti mangtulad iti panaglabsing ti kompania. Mabalin met ti aglabsing kadagiti taxation laws. No saanda a matiliw ket malibren ti bayadanda. No masukalan ken maidarumda, mapakawandanto met laeng no madoble ti bayadanda.

No pudno dagiti pammabasol maikontra ti Mighty Corporation ket nadagsen ti kaibatoganna a dusa ket mabalin a maapektaran pay ti operasion ti kompania ket agsagaba dagiti adu a trabahador.

Dakkel ti kontibusion ti kompania iti ekonomia iti pagilian. Mabigbig daytoy a 72 a tawenen a lokal kompania a sigud a La Campana Fabrica de Tobacco nga impatakder idi 1945 ni Won Chu King a maysa a Tsino ken nayasawa iti Pilipina. Nangrugi ti pabrika sadiay Malolos, Bulacan, ken immuna a nagpartuat kadagiti nalaka ti kalidadna a sigarilio.

Maibilang ti Mighty Corporation a kaunaan a kompania dagiti Pilipino nga agparpartuat ti sigarilio, ken maikadua a kangrunaan tobacco company iti Pilipinas, sumaruno iti Philip Morris Fortune Tobacco Corporation a maysa kadagiti kompania ti business tycoon a ni Lucio Tan. Manipud iti sigud a 3% market share dagiti sigarilio a partuat ti Mighty Corporation ket dimmanon daytoy iti 40% kalpasan ti pannakaipakat ti Sin Tax Law a gapu ti pannakaipangina ti presio dagiti sigarilio nangruna kadagiti nalatak a foreign brands.

Uray met ti kompania ni Tan ket sumangsango met iti kaso ti tax evasion sadiay Court of tax Appeal. Itay lawasna, impababa ti korte manipud iti P90 million tax bill iti P20,000,000.00 ti Northern Luzon Redrying Corporation a kukua ni Tan. Maipalagip nga idi 1991 – 1992 ket naidarum ti kompania ni Tan a Fortune Tobacco Corporation iti tallo a kaso ti tax evasion a nadagup iti P25 billion. Ngem nawaswas ti kaso idi Oktobre 2006 gapu iti kinakurang ti ebidensia.

Kas maysa nga abogado ken sigud a prosecutor, nagbalin a praktikal ken mabalin a ti sistema ti panagtulid ti hustisia ti nagbasaran ti Presidente iti desisionna para iti compromise agreement. Nasayaat ti panggepna ta agpaay la ket ngarud iti ospital ti makolekta a bayad ti kompania. Ngem saan ngata a maikompromiso ti kredibilidadna nga addaan iti natibker a political will nga agipatungpal ti linteg ken mangipaay ti dusa kadagiti aglabsing? Inaklonen ti Presidente a Wonchuking ket agpadada nga inadaptar ti Dipasupil Class of 1967 sadiay Philippine Military Academy, ken maibilangda nga upper class ti agdama a presidente ti kompania a retirado a heneral.

Saan a malibak nga adu dagiti umapal a babassit nga income taxpayers nga uray no saan pay nga umanay dagiti masapulanda a pangsuportada kadagiti inaldaw a kasapulanda ket siguden a maikissay dagiti bayadanda a buis. Para kadakuada, saan a patas ti pannakaipakat ti linteg ta no isuda a napanglaw ken awanan-gaway ket sitatallugodda nga agbayad iti buis. Ngem agkuskusit met dagiti dadakkel a kompania ken sada laeng agbayad ti pudno no masukalan ken maidarumda. (Eden A. Alviar)

Comments are closed.