Footer

TI QUIRINO, ILOCOS SUR IDI DEKADA 1960

Sinurat ni Salvador A. Espejo

(Maysa daytoy kadagiti maur-urnos a mailibro a salaysay ti nagsurat)

Idi ngalay ti 1960s, manipud iti Cervantes, daga ken kabatuan ti dalan nga agturong iti Quirino (Angaki idi), Ilocos Sur. Pammaneknek a nabaybay-an daytoy nga upland municipality a kas met kadagiti dadduma nga ili iti ginget ti bambantay. Gapu iti kinadakes ti dalan, saggaysa laeng dagiti agbibiahe a lugan. Saan ngarud a nakakaskasdaaw no maminsan laeng iti makalawas a sumalog dagiti agnaed iti Quirino a mapan gumatang iti abastoda wenno tagilakoda iti Mankayan, Benguet wenno iti San Fernando, La Union.

Iti Dardarat, Tagudin, Ilocos Sur ti nagpaay a terminal dagiti sumalog a lugan manipud Quirino. Dagitinto met laeng pasaherona a simmalog ti kargaen ti lugan iti panagsublina iti Cervantes wenno Quirino. Agsipud ta adu ti kargamento dagiti pasahero, kadawyan nga iti rabaw dagiti sako wenno karton ti pagtugawan dagiti pasahero. Dagiti awan pagtugawanda, agdidippitda iti tuktok ti lugan, anusanda ti pudot ti agmatuon tapno laeng makaawidda.

Saanak a sanay a magna iti nawatiwat gapu ta nairuamak nga aglugan no adda papanak iti ilimi a Vigan. Naruay ti kalesa ken traysikel iti lugarmi. Ngem iti pannakaidestinok iti Quirino, adda dagiti gundaway nga awan ti mairana a pagluganak iti Cervantes ket imbes nga urayek pay ti isasangpetna iti kabigatanna, ikeddengkon ti magmagna. Ibatikon ti kargak tapno mailugan iti agbiahe iti kabigatanna. Kadawyan a nadagsen dagiti karton a kargak ket diak kabaelan a bagkaten bayat ti panagdaliasatko.

Nasurok sangapulo a kilometro ti kawatiwat ti dalan manipud Cervantes agingga iti Quirino. Kaaduanna a kabatuan ken daga ti dalanen. Nasurok a tallo nga oras nga awan sardengna a pannagna a sumalog ken sumang-at. Pasaray maabutannak ti sipnget iti ngatuen ti Bucnit, sitio idi ti Namitpit.

No kasdiay a marabiannak, pamrayak ti agsagawisiw tapno maiyaw-awanko ti kettangko ken ti amakko amangan no adda masalamaak a beklat wenno uleg. Nupay nasipnget ti aglawlaw, agandap ketdi ti dalan a sursurotek. Dagiti bituen iti tangatang wenno ti bulan ti pannakasilawko. Saan pay idi a nabugaw dagiti kulintaba ket umdasen ti panagsilaw-panagiddepda a mangiyaw-awan iti bannogko.

Saan nga asi-asi ti maysa a kas kaniak a nairuam iti naariwawa a lugar ti maidestino iti nasulinek a lugar a kas iti Quirino. Agsipud iti kinaadayona iti sibilisasion no law-asan ti agsao, awan ti ania a paglinglingayan ditoy a kas iti pagsinean wenno telebision wenno dagiti pagpallailangan a kas kadagiti mall, parke ken dadduma pay a pangiliwliwagan iti kettang ken bannog iti agmalem a panagisuro.

No adda maangay a pasala, pabuniag wenno kasar, banduria, gitara ken ing-ing (biolin) dagiti maaramat nga instrumento a pangparagsak iti pasken.

Adda dagiti gundaway nga awisendak dagiti padak a baro a mapan makisala iti kaparanget a purok. Ammok a dakkel a sakripisio ti ipapan pannakisala agsipud iti kinaadayo ti lugar a sangladan. Ngem gapu ta di pay naigalut datao ken kayatko met ti umaliwaksay, sumurotak iti grupo.

Adda dagiti gundaway a magnakami iti nakurang tallo a kilometro sakbay a makadanonkami iti pasalaan. No dadduma, manglintegkami iti kataltalonan ket tambak ti pagnaanmi. Hasag ti iggem ti adda iti sango tapno adda gia a surotenmi. Ngem uray kasano a panangiyalikakami iti sapatosmi, addanton piltakda a pitak wenno nabasan ti gayadan ti pantalonmi agsipud ta nasapa ti linnaaw nga agtukel kadagiti karuotan no makadanonkami iti sungaban ti purok a papananmi.

Iti daydi a tiempo, awan pay dagiti bumanugbog a pagtokaran no di ket kas immun-unan a nadakamatko a banduria, gitara ken ing-ing (biolin) dagiti instrumento. Pagsayaatanna iti daytoy, maiggamam ti dakulap ti balasang, masiketmo ken maaprosam ti likudna bayat ti panagsalayo. Saan a kas ita, nga agpatengngakayo iti salonan, agkuyegyegkan iti sanguanan ti asmangmo ket mabalinen.

Napadasanmi pay ti napan nakipiknik iti adayo a lugar nga adda iti beddeng ti Montañosa.

Nalames pay idi ti karayan ket nasurok a sangatimba ti nakalap iti naipakat a rama ti nagawis. Ngem tinagibassit daytoy ket nagpatiliw iti aso a pinulpoganmi. Iti tengnga ti kataltalonan ti nagtarusanmi a nagiinom ken nagpupulotan.

Ditoy ti nakapaliiwak ti kinamanagsangaili ni Igorot. Idi la a naam-ammomi ti nagsangaili ngem nadekket ti sallabayna. Iti dayta a rabii, bayat ti panaggiinommi iti tapey ken panagpulotanmi iti aso, nagbalinkami nga agkakabsat, awan ti Ilokano, Igorot, Bago ken Itneg.

Ngem dakkel ti nakaatiwak kadakuada: diak maawatan ti pagsasaoda idinto a maawatandak.

Natalged idi ti riknak nga agdaliasat nga agmaymaysa ken sumurot iti barkada iti pasala ken piknik ta natalna idi iti Quirino ken kadagiti kabangibangna a lugar. Awan pay idi dagiti agdakdakiwas a kabusor ti turay. Awan pay dagiti barrairong iti purok.

Ita, madamdamagko nga adda makitkita a sightings kadagiti kameng ti NPA iti kabambantayan a sakup ti Quirino. Adda pay daydi pannakaitantan ti pannakaangay ti maysa a medical mission iti Legleg gapu ta napasamak sakbayna ti ranget iti nagbaetan dagiti soldado ken kabusor ti turay iti maysa a lengleng a lugar nga agsideg iti beddeng ti Quirino.

Tagtagiiliwko daydi kinatalna ti Quirino iti panawen a nangisuroak sadiay. Ngem ita, immaweren daydi a kinatalna, kas iti pagaw a simmuksok iti kaunggan ti kabakiran gapu iti isasangbay ti moderno a panagbiag ken panagdur-as a nangisangbay iti panagbalbaliw ken naariwawa nga aglawlaw.#

Comments are closed.