Footer

ANIA TI PANGGEP TI CHINA ITI BENHAM RISE?

Komentario ni Eden A. Alviar

SAAN pay a nasolbar ti parikut ti Pilipinas iti panangsaksakup ti China kadagiti teritorio ti pagilian iti West Philippine Sea wenno South China Sea, ngem timpuar manen ti problema iti Benham Rise iti kabaybayan a dayaen ti Isabela iti Pacific Ocean ken adda iti las-ud ti Extended Continental Shelf..

Imbutaktak iti publiko itay nabiit ni Defense Secretary Delfin Lorenzana ti report iti kaadda dagiti Chinese survey vessels a nagtalinaed iti tallo a bulan, ken nagsublisubli iti Benham Rise. Mapapati a nangisaysayangkatda iti seismic surveys wenno panagadal iti dayta a paset ti kabaybayan nga addaan kadagiti nabaknang a deposito ti lana, nagduduma a mineral ken natural gas. Maaatap pay a nangisayangkat dagiti Chinese vessels ti panagamiris iti kauneg ti kabaybayan no mabalin a ruta ti submarine nga agturong iti Taaw Pasipiko.

Nagipilan ti Department of Foreign Affairs iti Diplomatic Protest iti China iti dayta a panagbasakbasak ti China iti Benham Rise.

Inaklon ni Chinese Foreign Ministry Spokesperson Geng Shuang nga adda dagiti barko ti China a nagdaliasat iti Benham Rise a nagiwayat iti “marine research,” ngem awan ti linabsingda ta dayta ket paset ti “freedom of navigation,” ken ar-aramidenda laeng ti “right to innocent passage.” Impalgak pay ti Chinese government a saan a naan-anay a paset ti teritorio ti Pilipinas ti Benhan Rise, ket limmabas laeng dagiti barkoda. Impalgakna pay a naipakaammo ken ni Presidente Rodrigo Duterte dayta a pasamak.

Inaklon ti Presidente a naipakaammo kenkuana ti ipapan dagiti Chinese vessels iti Benham Rise. Ngem saan nga ammo dayta ti Defense Secretary. Impalgak ni Duterte a binilinnan ti Philippine Navy a mangbangonda iti estraktura iti Benham Rise tapno maipakita a dayta a lugar ket sakup ti soberenidad ti Pilipinas.

Impatalged ni Presidential Spokesman Ernesto Abella a ti Benhem Rise ket kukua dagiti Pilipino, ket rebbengen ti gobierno a dependeren daytoy a teritorio iti rehion. Impalgakna a dagiti taga-sabali a pagilian ket mabalinda ti lumabas ngem saanda a mabalin ti agtalinaed ken agbangon iti estraktura iti dayta a paset ti kabaybayan.

Rumbeng ti panagridam dagiti Pilipino kadagiti pasamak iti Benham Rise ta amangan nga iti maysa nga aldaw ket sinakup manen ti China kas ti napasamak iti West Philippine Sea. Nasken met a maammuan dagiti Pilipino dagiti addang ti Presidente mainaig dagiti pangngeddengna a makaapektar ti pagilian. Rumbeng a saan koma a nailimed ti panangipakada ti Chinese government ti ipapan dagiti barkoda iti Benham Rise ken ti panangipalubos ti Presidente. Impalgaken ni Duterte a saan a makiranget ti Pilipinas iti China tapno mairupir ti panagtagikua ti pagilian.

Ania ngarud lattan ti aramiden ti gobierno tapno malapdan ti pananggungundaway dagiti Tsino? Agpatingga lattan iti Diplomatic protest nga awan met banagenna wenno bay-an lattan a basakbasaken dagiti Chinese vessels ti teritorio ti Pilipinas? Asideg ti rikna ti Presidente iti China kas ipaneknek ti napasinged a pannakilangenna kadakuada ken dagiti adu a nainayon a Chinese investment iti Pilipinas. Nakapsut ti Pilipinas, ket saan a dakes ti makigayyem iti maysa a nabileg a pagilian. Ngem gayyem kadi met ti pangibilangan ti China iti Pilipinas? Saan nga umanay dagiti billion nga investment iti Pilipinas tapno mapalubosanda a mangagaw ti karbengan dagiti umili a mairanud kadagiti kinabaknang ti teritorio ti pagilian.

Nalawag a paset ti Extended Continental Shelf ti Pilipinas ti Benham Rise kalpasan a pinasingkedan ti United Nations ti karbengan ti pagilian idi 2012. Adu la ketdi dagiti napateg nga impormasion iti Benham Rise ti naala dagiti Chinese survey vessels kabayatan ti agtallo bulan a panag-surveyda. Maipawil dayta a panagisayangkat ti Chinese government iti seismic survey iti Benham Rise tapno agbirokda iti lana, gas ken mineral. Inkeddengen ti UN Convention on the Law of the Sea a dagiti lana, gas ken mineral iti Extended Continental Shelf ti Pilipinas ket kukua ti pagilian. Uray no ti Benham Rise ket saan a naan-anay a paset ti nasional a teritorio ti Pilipinas, ti UN Commission on the Limits of the Continental Shelf ket kinompirmana a dayta ket paset ti Extended Continental Shelf ti pagilian.

Manamnama nga iti masakbayan, no saan nga agridam ken agtignay ti gobierno ti Pilipinas, ket maipada ti Benham Rise, kadagiti teritorio ti Pilipinas iti West Philippine Sea a kinontrolen ti China.

Ti Benham Rise wenno Plateau ket impanagan dagiti Amerikano a surveyor iti daydi geologist a ni United States Navy Admiral Andrew Ellicot Kennedy Benham (1832 – 1905) a nakadiskobre iti dayta a lugar. Aglawa iti 13 million nga ektaria iti tukot ti kabaybayan a rehion iti Daya ti Luzon. Agarup 35 a metro ti kauneg ti kaababawan a pasetna iti probinsia ti Isabela ken Aurora. Dayta a paset ket maibilang a “seismically active region” ken “volcanic ridge” a ti panaggarawna ket agpataud iti ginggined kas ti napasamak idi Hulio 19, 1990 a nangdayyeg iti Luzon.

Nabayagen a paset ti kultura dagiti nagkauna a Pilipino ti Benham Rise uray saan pay a naimapa dayta a paset ti kabaybayan. Sakbay pay a dimteng dagiti Kastila iti Pilipinas, dagiti agindeg iti Catanduanes ket nabayagen a napan nagkalkalap ken nagdakdakiwas iti dayta a lugar. Adda dagiti kadaanan a sarita, sariugma ken daniw maipapan iti dayta a lugar. Adu dagiti ikan a makalkalap ket aggapu iti dayta a paset ti kabaybayan.

Iti laksid ti kaasideg ti Benham Rise iti daga ti Pilipinas, saan a sigud a nairaman a teritorio ti pagilian. Nangipasa ti Kongreso iti Republic Act No. 9522, wenno Archipelagic Baselines Law, kas nagbasaran ti gobierno iti petision a pannakairaman ti Benham Rise a teritorio ti Pilipinas. Idi Abril 8, 2009, nangipila ti gobierno ti “territorial waters claim” iti UN Commission on the Limits of the Continental Shelf iti Benham Rise. Naipasa dayta kas paset ti petision ti pannakaipalawa ti baselines and exclusive economic zone ti pagilian babaen ti linteg a nakairamanan ti panangtunton ti panagtagikua kadagiti pagiinnagawan a teritorio iti Kalayaan Islands (Spratly Islands) ken Scarborough Shoal.

Sagudayen ti UNCLOS, ti exclusive economic zone ti pagilian ket agpatingga iti 370 a kilometro (200 nautical miles) manipud iti Continental Shelf, ken ti Extended Continental Shelf ket agpatingga iti 278 km (150 nautical miles). Ti panagtagikua iti dayta a paset ti kabaybayan ket tinunton ti Pilipinas kas paset ti con-tinental shelf, ken kinompirmaran dayta ti UN Commission on the Limits of the Continental Shelf idi Abril 12, 2012. Binigbig ti UN ti teritorio ti Pilipinas ket nanayonan iti 43 million nga ektaria manipud iti 30 million nga ektaria.#