Footer

EDITORIAL: Buis dagiti Umili

MAGUN-OD ngata ti Bureau of Internal Revenue ti panggepda a P1.83 trillion a kolektaen a buis ita a 2017 iti panaggibus ita nga aldaw ti panagbayadan ti Income Tax Return iti Pilipinas?

Pinasingkedan ni BIR Commissioner Cesar Dulay nga ikagumaanda a gun-oden ti tax collection target ti BIR ita a 2017 babaen ti panangpaingetda iti panagbayadan iti buis, ken panangbantayda kadagiti dadakkel a kompania ken indibidual nga agbayad iti umno a tax.

Ngem iti tinawen a panagbayadan iti buis ket adu latta dagiti dadakkel a kompania ken indibidual a babaknang a tattao dagiti maipadpadamag nga agkuskusit iti buis. Pagaammon dagiti dadakkel a kompania ti sigarilio ken tabako a billion ti gatadna dagiti kinusitda a bayadanda a buis.

Kontrobersial a kaso ti Mighty Corporation a nagkusit iti P1.5 billion a buis. Ngem impalgaken ni Presidente Rodrigo Duterte a mayat isuna iti compromise settlement no agbayad ti kompania iti P3 billion tapno adda mausar a pondo para iti pannakabangon dagiti ospital sadiay Sulu ken Basilan ken pannakapadur-as ti ospital sadiay Tondo, Manila.

Adda dagiti economic officials iti Duterte administration a saan a pabor iti compromise settlement ta amkenda nga addanto pagtuladan dagiti dadduma a kompania iti masakbayan ket agkusitdanto met iti buisda. Ngem adda ngata maaramidanda no kayat met dayta ti Presidente?

Adu pay a kompania ti panagminas ti nagbabassitan dagiti baybayadanda a buis iti laksid dagiti aglaplapusanan a ganansiada ken nakaro a panangdadaelda iti aglawlaw ken nakaparsuaan. Adda dagiti negosiante iti underground economy kas kadagiti saan a lisensiado nga agpapautang iti kuarta a nagdadakkelan dagiti ganarenda ngem saanda met a pulos nga agbayad iti buis. Nagadu met dagiti opisial ken agpapaay iti gobierno ken pribado a sektor nga umaw-awat kadagiti nagdadakkelan a sueldo, ngem bassit met ti bayadanda a buis. Adu dagiti doktor, abogado, atleta ken artista dagiti nagdadakkel dagiti matgedanda nge agkurang met ti panag-monitor ti BIR kadakuada.

Saanen a nakaskasdaaw dagitoy a panagkusit iti buis a mapasamak babaen met laeng ti pannakikumplot dagiti rinuker nga agpapaay iti BIR. Kaasi pay dagiti babassit a komersiante kas kadagiti agtagikua kadagiti sari-sari store, ken dagiti mangmangged a nagbassitan dagiti sueldo ken matgedanda ket buisan pay ida ti gobierno. Isuda a bassit ti matgedanna ket makipagbayadda pay iti aglaplapusanan a sueldo dagiti agpapaay ken opisial iti gobierno.

Napateg ti buis ta maibilang daytoy a dara ti pagilian a pagtaudan dagiti pondo a mausar kadagiti nagduduma nga operasion ti gobierno kas kadagiti panangdan ti sueldo dagiti minillion nga agserserbi iti gobierno; pannakabangon ken pannakamantiner dagiti ospital, eskuela, kalsada ken dadduma pay a pasdek; pannakagatang dagiti lugan, armas ken dadduma pay nga alikamen, ken dadduma a gannuat, proyekto ken programa ti nasional ken lokal a gobierno.

Adda dagiti bumdeng nga agbayad iti buis ta rigatenda a maksayan ti matgedanda. Adda met dagiti masayangan nga agbayad iti tax ta ammoda a saanto met laeng a maaramat amin a buis iti umno a pananggasto ti pondo ti gobierno. Mamatida a dagiti dadduma a buis ket ibulsanto met laeng dagiti rinuker nga opisial ken agpapaay iti gobierno.

Ngem saan a makalisi dagiti umili iti panagbayadan iti buis ken dagiti magatgatang kas ti value added tax ta tunggal produkto wenno serbisio a bayadanda ket addan sigud nainayon a buisna a mangpangina iti presioda. Sabali pay dagiti sin tax a mainayon kadagiti produkto nga adda pakainaiganna iti bisio kas ti sigarilio ken arak a mangpangina iti presio dagitoy a produkto. Ngem gapu ta bisio dagitoy ket ikagumaan met latta dagiti naigameren ti gumatang uray saanda met a napateg a kasapulan.

Maysa kadagiti dakkel iti sin tax-na a produkto ket dagiti sigarilio. Naipakat dayta a linteg tapno maksayan ti bilang dagiti agsigsigarilio gapu iti dakes nga epektona iti salun-at, ken tapno maipangato ti makolekta a buis. Gapu iti ingangato ti buis ti sigarilio, dimmakkel met ti excise tax iti tabako a birhinia a nangpangato ti bingay iti buis dagiti probinsia a pakaimulmulaan daytoy a produkto nangruna iti Ilocos Sur, Ilocos Norte, La Union ken Abra kas pangpadur-as ti kasasaad kadagiti agmulmula iti tabako a birhinia. Ngem kasano ti pannakaaramat dayta a buis? Mabenbenepisiaran kadi a nasayaat dagiti agmulmula iti tabako?

Daytoy ti umuna a tawen ti panagbayadan iti buis iti Duterte Administration a mangibanbando ti nainget a kampania kontra kurapsion, tarigagayan dagiti agbaybayad iti buis iti umno a pannakasaluad ti pannakagasto dagiti pondo ti gobierno a nagtaud iti dara ken ling-et dagiti umili. Masaluadan koma tunggal sentimo a pondo ket mausar para iti sapasap a pagimbagan ti pagilian. (Eden A. Alviar)

 
No comments yet.

Leave a Reply