Footer

EDITORIAL: Nayon a Buis, Buisit kadagiti Napanglaw

MAMINSAN pay a napaneknekan a napartak ti panagannayas dagiti gakat a prioridad ti Administrasion iti House of Representatives gapu ta pimmasan iti maikatlo ken maudi a pannakaipasa ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion, ken nayendorson iti Senado ken matratratar kalpasanto ti State of the Nation Address ti Presidente iti masungad a Hulio.

Babaen ti panangirekomenda ti Department of Finance iti economic team ni Presidente Rodrigo Duterte, nainaw ti gakat tapno manayonan ti makolekta a buis ti administrasion a pangpondo kadagiti gannuat, proyekto, programa ken dadduma pay a paggastosan ti gobierno. Iti panangidaulo da House Speaker Pantaleon Alvarez ken House Majority Floorleader Rodolfo Fariñas, nadaras ti pannakaaprobar ti gakat iti Kamara babaen iti botos a 246 a bimmotos, siam a kimmontra ken maysa a saan a nagbotos.

No agbalinto a naan-anay a linteg ti gakat ket mangrugi a mayimplementar inton Enero 1, 2018. Agparparang a kasla nagpintas ti gakat ta adu dagiti mabenepisiaran babaen ti pannakaingato ti gatad dagiti agbaybayad iti personal income tax ta saanen a mabuisan dagiti agtegtegged iti P250,000.00 iti las-ud ti makatawen. Kasla nagsayaat daytoy ta minilion a mangmangged dagiti mabenepisiaran nga umaw-awat iti nababa a sueldo.

Ngem ti dakes ti gakat ket in-inut nga ingatona ti buis para kadagiti kangrunaan a produkto a kasapulan dagiti amin a tattao nga agpataud iti epekto a mangnayon ti paggastosan dagiti umili. Inton 2018, manayonan iti P3.00 ti kada litro dagiti produkto ti petroleo a gasolina, krudo ken gas. Manayonan met iti P3.00 ti kada kilo ti liquefied petroleum gas. Ngumato pay ti buisda iti piso ti kada litro wenno kilo inton 2019 ken 2020.

No ngumato ti buis dagiti kangrunaan a produkto ti petroleo ken serbisio ti elektrisidad, mainayon dayta iti presio nga ibaklay dagiti amin a tattao – napanglaw man wenno nabaknang. No ngumato ti presio dagitoy a produkto ken serbisio, ngumato la ketdi ti gatad dagiti amin a produkto ken serbisio a mangparigat kadagiti napanglaw.

Mairaman pay iti gakat ti pannakaingato ti buis dagiti mainum a nasam-it a produkto kas kadagiti juice ken malimog a mainum iti P10.00 iti kada litro. No maaprobaran ti gakat, dagiti matempla a mainum a juice nga aggatad iti nakurang a P10.00 ket tumayok wenno agdoblento ti presioda. Kaaduan kadagiti umin-inum kadagitoy a matempla a juice ket dagiti napanglaw a marigatan a gumatang kadagiti nangingina a mainum.

Uray pay dagiti kotse ken nangina a lugan malaksid kadagiti bus, truck ken kadawyan a lugan ket ngumina met dagiti buisda. Ngem ti ad-adda a maapektaran no ngumato ti buisda ket dagiti adda mabalinda. Naibabawi met ti pannakaikkat ti tax exemption dagiti kooperatiba gapu ti panangsuppiat dagiti adda iti daytoy a sektor iti intero a Pilipinas, ken exempted met iti value added tax dagiti elektrisidad a patauden ti renewable energy kas ti solar, windmill, geothermal ocean energy ken dadduma pay nga umasping a wagas.

Napateg ti buis iti pagilian ta daytoy ti kangrunaan a pagtaudan dagiti pondo ti gobierno para kadagiti nagduduma a paggastosanna kas kadagiti pagpasueldo kadagiti opisial ken empleado; pagbangon kadagiti imprasktraktura kas kadagiti pasdek, kalsada, rangtay ken puerto; dagiti lugan, armas ken alikamen; dagiti nagduduma a sebisio iti salun-at, social welfare, edukasion, ken dadduma pay a paggastosan ti gobierno. No awan wenno bassit ti buis a makolekta ti gobierno, agkurang met ti mayalokar a pondo.

Awan ti umili nga exempted wenno saan nga agbaybayad iti buis ta uray dagiti ubbing ken awanan ti trabaho ken pagsapulan a saan a pormal nga agipila ti income tax return ket mairamanda met nga agbaybayad iti buis ta nainayonen iti presio a bayadanda ti tunggal produkto wenno serbisio a gatangenda.

Ania man a nayon a buis ket mangpadagsen iti biag dagiti umili nangruna kadagiti napanglaw a kakaasin a mangikaanay kadagiti bassit a masapulanda. No ngumato ti buis dagiti kangrunaan a produkto ken serbisio ket pataudenna ti ad-adda a panagrigat dagiti tattao a saan met a manayonan ti matgedanda.

No napudno koma dagiti mammanday-linteg iti tarigagayda nga agserbi kadagiti kailianda, ket rebbengna a dagiti ingatoda a buis ket saan a makaapektar wenno mangidagel ti kasasaad dagiti napanglaw nga agtungtunglaben iti kinarigat. Rumbeng koma a pagbuisenda iti ad-adu ket dagiti komersiante, nangato nga opisial ken dagiti propersional ken indibidual nga agsobsobra ti mapastrekda a ganansia wenno sueldo.

Nasken pay koma a liklikan ti gobierno dagiti adu a a saan a nasisita a paggastosan kas kadagiti sobra a sueldo ken allowance dagiti opisial, panagbiahe, panaggatang kadagiti nangina a lugan ken alikamen, panagbangon kadagiti pasdek ken impraktraktura a saan unay a kasapulan wenno awan mamaayna. Kangrunaanna, malapdan koman ti kurapsion ta ti pondo a naggapu iti buis nga agtaud iti ling-et ken dara dagiti umili ket ibulsa laeng dagiti sumagmamano nga opisial ken agserserbi iti gobierno. (Eden A. Alviar)

Comments are closed.