Footer

EDITORIAL: Maika-119 nga Anibersario ti Wayawaya ti Pilipinas

RAMBAKAN ita nga aldaw dagiti Pilipino ti maika-119 nga anibersario ti pannakaideklarar ti wayawaya ti Pilipinas iti tengngel dagiti ganggannaet a Kastila a nangadipen kadagiti umili iti nasurok a tallo a siglo.

Maibayog ken maimuntar ita nga aldaw dagiti bandera ti pagilian a mangipasimudaag ti naindaklan a kaipapanan daytoy nga aldaw. Maisayangkat dagiti adu a programa a mangipalagip ken mangriing iti nailibayen a rikna dagiti Pilipino a panagayat iti pagilian.

Iti laksid dagiti adu a selebrasion iti sapasap a pagilian, ken kadagiti komunidad dagiti Pilipino iti ballasiw-taaw, adda kadi pay nauneg a kaipapanan ti Aldaw ti Wayawaya kadagiti Pilipino wenno agpatingga laengen kadagiti ubbaw a panagrambak?

Namin-adun a daras nga impaneknek dagiti Pilipino ti kinabannuarda manipud ken ni Lapu-Lapu nga immuna a nalatak a Pilipino a nangibuis iti biagna iti pannakiranget kadagiti nabileg a nangsakup a Kastila idi sumangladda iti pagilian idi 1521; ni Heneral Gregorio del Pilar ken dagiti pasurotna a nangibuis ti biagda idi panawen a panangsakup dagiti Amerikano iti Pilipinas, ken dagiti saan a mabilang a maingel a bannuar sadiay Bataan ken Bessang Pass idi sinakup dagiti Hapones ti Pilipinas.

Kas kadagiti nagkauna a maingel ken bannuar a Pilipino a nangipaneknek ti panagayatda iti pagilian ken limmaban iti panangidadanes dagiti ganggannaet, kabaelan pay ngata dagiti umili iti agdama a henerasion ti mangisakripisio iti panawen, talento ken biagda tapno ipaneknekda ti kinamaingel ken panagayatda iti Pilipinas?

Naglabasen ti adu a tawen manipud iti daydi umuna a gundaway a naruk-atan dagiti Pilipino iti tengngel dagiti nangsakup a pagilian, ken adu pay a pasamak iti Pilipinas a nangipaneknek ti kinabannuar dagiti umili, saan laeng nga iti panangsakup dagiti ganggannaet, ngem uray pay kadagiti mismo a kadaraan a Pilipino a nangiddep ti demokrasia wenno nanggandat a mangrippuog ti gobierno ken mamagsisina ti pagilian kas kadagiti rebelde a komunista ken Muslim sadiay Mindanao.

Dagiti agtultuloy a riribuk iti Pilipinas kalpasan ti Maikadua a Gubat iti Lubong ket nagbalin a lapped ti panagdur-as ti pagilian a mangipaay koma ti pannakawayawaya dagiti adu a napanglaw iti pannakaigamer iti narigat a panagbiag. Adu a biag dagiti naisakripisio. Dakkel met a panawen ken pondo ti gobierno ti naaramat kadagitoy a parikut, imbes a naipaayda koma iti sapasap a pagimbagan dagiti Pilipino.

Nakakalkaldaang a panunoten ta iti daytoy a panangrambak dagiti umili iti Aldaw ti Wayawaya ket sumangsango ti pagilian iti pangta ti panangsakup ti China iti teritorio ti Pilipinas iti West Philippine Sea wenno South China Sea gapu iti agtultuloy a panagipatakder dagiti Chinese kadagiti military installations kadagiti sinakup ken inaramidda nga isla.

Iti laksid ti panangikeddengen ti International Tribunal a paset ti teritorio ti Pilipinas dagiti sinakup ti China ket saan nga iruprupir ti gobierno dayta a kalintegan a panagtagikua gapu ta agamak ni Presidente Rodrigo Duterte a banggaen ti China gapu ti kinabileg daytoy a pagilian ken kinakapsut ti Pilipinas. Inkagumaan ketdi ti Presidente ti makigayyem iti China ken nagkiddaw pay ti tulong ken utang, kabayatanna nga agtultuloy ti pannakasakup dagiti paset ti teritorio ti Pilipinas. No agtultuloy ti addang ti Presidente ken ar-aramiden ti China, dumtengto ti aldaw a napukawton a namimpinsan ti Pilipinas dagita a teritorio ket addanto a mismo iti lakunna ti nabileg a puersa dagiti ganggannaet.

Agtultuloy met ti terorismo iti pagilian nangruna sadiay Mindanao uray pay indeklaran ni Presidente Duterte ti Martial Law. Ginasuten dagiti natay ken rinibu a pamilia sadiay Marawi City dagiti nagpaing kadagiti natalged a lugar gapu ti nadara a ranget iti nagbaetan dagiti tropa ti gobierno kontra iti nagkumplot a puersa ti Abu Sayyaf Group ken Maute Group a supporter ti international a terorista a grupo nga Islamic State of Iraq and Syria. Napeggad daytoy ta mabalin a parnuayenna ti susik iti relihion iti nagbaetan dagiti Kristiano ken Muslim.

Nakakalkaldaang ti riribuk itoy a paset ti Pilipinas ta nadupraken ti sigud a nadur-as a siudad. Nakaam-amak ta adu dagiti nadangran nga inosente a sibilian ken adda pay dagiti napapatay a ganggannaet a terorista a tumultulong kadagiti Pilipino a Muslim nga agisayangkat ti riribuk ken terorismo iti pagilian.

Aguppat a dekadan ti riribuk sadiay Mindanao manipud idi panawen ni Presidente Ferdinand Marcos a bimtak ti rebellion dagiti kameng ti Moro National Liberation Front nga indauluan ni Nur Misuari. Iti panaglabas dagiti tawen, immadu dagiti nabileg a grupo dagiti rebelde a Muslim kas ti Moro Islamic Liberation Front, Bangsamoro Islamic Freedom Fighters, Abu Sayyaf Group, Maute Group ken dadduma pay a rebelde ken terorista a grupo. Timmaud ken bimmileg dagitoy gapu iti agtultuloy a kinarigat ti panagbiag kadagiti nalawa a paset ti Mindanao a bunga ti saan a nasayaat a pannakaipataray ti gobierno.

Iti sango dagitoy a pangta ken riribuk ket adda latta dagiti tumaud a baro a bannuar a nangisakripisio ti biagda – dagiti soldado, polis ken sibilian – a saanda nga inggingina ti peggad tapno agari ti kappia ken masalbar dagiti adu a biag. Ita a pannakarambak ti maika-119 nga anibersario ti Aldaw ti Wayawaya, marubroban koman ti rissik ti patriotismo ken nasionalismo dagiti amin nga umili babaen ti pananglagip kadagiti Pilipino a maingel a bannuar a nangibuis ti biagda tapno magun-od ti wayawaya ti pagilian. (Eden A. Alviar)

Comments are closed.