Footer

EDITORIAL: Kaipapanan ti Panagbalin a Bannuar

MARAMBAKAN iti Pilipinas ita nga nga aldaw ti “National Heroes’ Day” kas panangbigbig kadagiti naindaklan a naaramidan dagiti bannuar a Pilipino a nangipaay iti biag, bagi ken panawenda para ti pagimbagan ti pagilian ken dagiti umili.

Nagadu dagiti mabigbig a pudno a bannuar iti Pilipinas agingga iti agdama manipud ken ni Lapu Lapu nga immuna a limmaban kadagiti Kastila a simmangbay iti pagilian idi Marso 15, 1521 ken nangadipen kadagiti Pilipino ken nangsakup ti Pilipinas agingga idi 1898, agingga kadagiti soldado, polis ken sibilian a nangibuis ti biagna kabayatan ti riribuk sadiay Marawi City, ken dadduma pay a paset ti Pilipinas.

Uray adu dagiti nalatak a Pilipino a bannuar, tallo laeng kadakuada dagiti mailaglagip ti panagbalinda a martir wenno pannakayanakda, ken naideklarar a piesta opisial iti pagilian – ni Jose Rizal a nabitay sadiay Bagumbayan idi Disiembre 30, 1896, ni Andres Bonifacio a naipasngay sadiay Tondo, Manila idi Nobiembre 30, 1863, ken ti pannakapapatay ni Benigno Aquino Jr. idi Agosto 21, 1983. Dayta ti gapu a marambakan ti “National Heroes’ Day” a panangpadayaw kadagiti amin a bannuar a Pilipino.

Mapadpadayawan ni Rizal iti panagbalinna a martir babaen ti dekreto ti umuna a Republika idi 1898 nga indeklarar ni Presidente Emilio Aguinaldo kas Aldaw ti Nailian a Panagladingit. Mararaem met ni Bonifacio iti pannakaipasngayna babaen ti Philippine Legislature Act 2946 idi 1921. Mailaglagip met ti panagbalin a martir ni Aquino babaen ti Republic Act No. 9256, a pinirmaan ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo idi 2004.

Nabayagen a mabigbigbig ni Rizal kas national hero iti Pilipinas. Ngem awan ti opisial a proklamasion ti gobierno a nangideklarar kenkuana kas nailian a bannuar. Awan met ti opisial a listaan dagiti bannuar a Pilipino. Idi 1995, adda gannuat a mangbigbig kadagiti national heroes. Inrekomenda ti National Historical Commission dagiti siam a bannuar a maiproklamar koma kas national heroes – da Rizal, Bonifacio, Aguinaldo, Apolinario Mabini, Marcelo Del Pilar, Sultan Dipatuan Kudarat, Juan Luna, Melchora Aquino ken Gabriela Silang. Adda pay gakat a nanginominar iti maymaysa a nailian a bannuar, ken dagiti dua a pagpilian ket da Rizal ken Bonifacio. Ngem saan a naaprobaran dayta a gakat.

Napateg ti pannakapadayaw dagiti bannuar nangruna kadagiti maingel a nangipaay ti biagda iti pagilian tapno mairiing ken maipaganetget kadagiti Pilipino ti kaipapanan ti nasionalismo wenno panagayat iti pagilian, ken ti panangipateg iti pada a tao. Nasken daytoy iti agdama a panawen ta in-inuten a mapukpukaw daytoy kadagiti umili nangruna kadagiti agkabannuag, agtutubo ken ubbing.

Kasapulan ti pannakarambak ti Aldaw dagiti Bannuar tapno saan laeng a mabigbig dagiti naindaklan a sakripisio ken aramidda, ngem tapno pay maipalagip kadagiti umili iti agdama ken masakbayan a henerasion ti napudno ken nauneg a kaipapanan ti kinabannuar. Nasken daytoy ta iti panaglabas ti panawen ket in-inuten ti pannakadadael ti kultura dagiti Pilipino agraman ti kaipapanan ken pagrukodan ti kinabannuar.

Agdadasigen iti panirigan dagiti dadduma nga umili kadagiti nagkauna a panawen ken iti agdama a tiempo. Ibilang dagiti dadduma a ti kinabannuar ket panagaramid ti kinaimbag para ti pagimbagan ti pagilian wenno iti sabali kas kada Rizal, Bonifacio ken dadduma pay a martir nga imbuisda dagiti biagda a saanda a pinampanunot ti supapak ken pagsayaatanda tapno magun-od ti wayawaya.

Para kadagiti dadduma a Pilipino, ibilangda met a bannuar dagiti boksingero ken dadduma pay nga atleta a nangabak kadagiti torneo, wenno dagiti nangabak a reyna kadagiti pasalip ti kinapintas uray pay inaramidda dayta tapno agsagrapda iti pammadayaw ken gunggona a kuarta. No sumangpet dagitoy nga atleta wenno reyna, masaraboda kas bannuar. Masangailida iti Malacañang ken padayawan ida ti Presidente. Maitantan-okda sadiay Senado ken Kamara de Representante. Maiparadada kadagiti kalsada a pangsarabuan dagiti adu a tattao ken dagiti kameng ti media a mangpadayaw kadakuada.

Maibilang pay a bannuar dagiti politiko ken opisial ti gobierno nga uray agdadata nga agkuskusit kadagiti adu a pondo ngem naayatda a tumultulong kadagiti tattao tapno makapagtalinaedda iti saad?

Iti panagbalin a bannuar ket saan laeng a panangipaay ti tao ti biagna para iti pagilian wenno, ngem masapul laeng ti panagaramid ti naimbag para ti pagimbagan ti sabali nga awan ti supapak wenno gunggonana. Saan kadi a mabigbig met a moderno a bannuar dagiti Overseas Filipino Workers gapu kadagiti naindaklana a sakripisioda para kadagiti bukodda a pamilia ken kadagiti adu nga ipawpaw-itda a doliar a mangmanmantiner ti ekonomia ti pagilian?

Saan nga amin nga umili ket naikkan ti gundaway nga agbalin a nailian ken nalatak a bannuar wenno martir. Ngem tunggal umili ket addaan ti gundaway nga agaramid ti nasayaat para iti ilina ken iti padana a tao nga awan ti tangdan wenno gungun-odenna a supapak. Dayta ti aramid ti maibilang a bannuar. (Eden A. Alviar)

Comments are closed.