Footer

LIBRE A TERTIARY EDUCATION ITI PILIPINAS

Salaysay ni Eden A. Alviar

AWANEN ti rason a kinarigat ti panagbiag ti lapped iti pannakagun-od ti nangato nga edukasion kalpasan a nagbalinen a linteg ti “Universal Access to Quality Tertiary Education Act” wenno Republic Act 10931.

Pinirmaanen ni President Rodrigo Duterte ti RA 10931 a mamagbalin a libre ti matrikula ken dadduma pay nga school fees dagiti estudiante kadagiti state universities and colleges, local universities and colleges, ken dagiti technical and vocational institutions iti salinong ti Technical Education and Skills Development Authority no maipasada ti entrance examination ken dadduma nga admission and retention requirements.

Ti linteg ket ipaayanna pay dagiti estudiante ti mekanismo para kadagiti makabael a gumastos a makaala iti nayon a gastuen para iti matrikula ken dadduma pay a mabayadan iti panagbasa kadagiti pang-publiko a kolehio, unibersidad ken institusion.

Saan met nga ipalubos ti linteg ti makagun-od ti free tertiary education kadagiti pangpubliko a unibersidad ken kolehio dagiti estudiante a nakaturposen iti bachelor’s degree wenno katukad ti undergraduate degree manipud iti uray ania a nangato nga education institution, pangpubliko man wenno pribado; dagiti estudiante a saan a makatungpal kadagiti admission and retention policies kadagiti publiko a unibersidad ken kolehio; dagiti estudiante a saan a makalpas ti bachelor’s degree wenno katukadna nga undergraduate degree iti las-ud ti tawen a naituding iti programa.

Saan met nga ipalubos ti linteg ti libre a panagbasa kadagiti publiko a technical and vocational institutions kadagiti estudiante a nakaturposen iti bachelor’s degree ken dagiti nakaawaten iti sertipiko wenno diploma para ti technical-vocational course a katukad ti National Certificate III ken nangatngato pay; dagiti estudiante a saan a nakaipasa iti uray ania a kurso a nagenrolanna iti programa.

Nailanad pay iti linteg a dagiti estudiante a saan a makagun-od iti free tertiary education ket masingir nga agbayad iti matrikula ken dadduma pay a mabayadan iti panagbasa kas ituyang dagiti publiko a unibersidad ken kolehio, ken kadagiti publiko a technical and vocational institutions a binigbig ti TESDA.

Ti linteg ket ipaayanna pay ti suporta dagiti estudiante nga agad-adal kadagiti pribado a unibersidad ken kolehio. Ituyang ti linteg ti pannakaipaay ti tertiary education subsidy kadagiti estudiante a Pilipino a nakaenrol ken agenrolto pay laeng kadagiti undergraduate post-secondary programs dagiti publiko a unibersidad ken kolehio, pribado a higher education institutions, ken dagiti private and state-run technical-vocational institutions.

Ti tertiary education subsidy ket sakupenna ti matrikula ken dadduma pay a magastos kadagiti private higher educational institutions wenno publiko a technical vocational institutuions a katukad ti matrikula ken dadduma pay a mabayadan iti eskuela; allowance para ti libro, supplies, transportation ken nagduduma a personal expenses, agraman ti allowance para kadagiti dokumentado nga upa wenno panaggatang iti personal computer wenno laptop ken dadduma nga education-related expenses; allowance a pagbayad iti siled a pagyanan dagiti estudiante; allowance para kadagiti magastos mainaig iti pannakabaldado dagiti estudiante; bayad ti maminsan a pannakagun-od ti umuna a professional credentials or qualifications.

Naipalaon pay iti linteg a ti subsidy ket administaren ti Unified Student Financial Assistance System for Tertiary Education (UniFAST) Board. Maipaayan met ti prioridad dagiti estudiante a maibilang kadagiti pagtaengan wenno households a nairaman iti Listahanan 2 nga inwayat ti Department of Social Welfare and Development segun ti mapattapatta a masapulan wenno matgedan ti pamilia; ken dagiti estudiante a saan a nairaman iti Listahanan 2 ket marangkuan maibasar iti insubmitarda a dokumento a pammaneknek ti matgedan.

Ituding pay ti linteg ti pannakapataud ti student loan program para iti tertiary education nga imatonanto ti UniFAST Board ken ti pondona ket mairaman iti budget ti Commission on Higher Education ken TESDA. Dagiti nakagun-od iti utang para kadagiti undergraduate degrees ket mabalinda pay ti umutangto manen iti student loan para ti panagadalda iti graduate studies, agraman iti Medisina ken Abogasia kalpasan a mabayadanda ti sigud nga utangda. Dagiti saan a nakagun-od iti loan program para iti undergraduate studies ket mabalinda a gun-oden iti panagadalda iti graduate studies, agraman Medisina ken Abogasia, ken mabalinda a makagun-od iti loan program para ti review expenses para licensure examinations iti Professional Regulation Commission.

Ti panagbayad iti utang wenno pasetna ket mairamanto a makessay iti binulan a Social Security System wenno Government Service Insurance System contribution no agtrabahonton ti nakautang a ti gatad ti pagbayad ken iskediulna ket isaganana ti UniFAST Board.

Adu a Pilipino dagiti maragsakan iti pannakaipasa ti RA 10931 nga inlungalong ni Senator Bam Aquino ta dakkel a katulongan daytoy ti pannakagun-od ti edukasion dagiti agtutubo ken agbalinda a produktibo nga umili.

Dagiti economic managers ni Duterte pakairamanan ni Budget Secretary Benjamin Diokno, Finance Secretary Carlos Dominguez III, ken Socioeconomic Planning Secretary Ernesto Pernia ket saanda a kanunongan ti linteg ta mamatida a kaaduan a mairanud ket dagiti estudiante nga adda iti middle-class agpangato. Mamatida pay a parnuayenna ti panagakar dagiti estudiante kadagiti publiko a unibersidad ken kolehio manipud kadagiti pribado nga eskuelan. Supiatenda pay ti implementasionna ta kasapulan kano ti P100 billion a pondo, ken awan ti pangalaan ti gobierno iti agdama a tiempo gapu kadagiti adu a paggastosan.

Supiaten met dayta dagiti senador ken kongresista ta agarup P14 billion laeng ti kasapulan a pondo tapno mayimplementar ti programa, ken mairemedio no kayat nga ipatungpal ti administrasion. Mamatida a kaaduanna kadagiti adda mabalinna wenno babaknang nga estudiante ket adunto latta ti agbasa kadagiti pribado a unibersidad ken kolehio gapu iti nadumaduma a rason.

Dakkel man a pondo ti kasapulan para ti implementasion ti RA 10931, rebbengna nga ikkan ti gobierno ti prioridad ti edukasion, ken kessayanda ti budget dagiti dadduma a programa ken paggastosan ti gobierno. Nasken pay ti pannakapasardengen ti kurapsion tapno dagiti mataktakaw a pondo ket maaramat para ti libre nga edukasion dagiti Pilipino tapno magun-od ti progreso iti pagilian.#

Comments are closed.