Footer

EDITORIAL: ASEAN Kalpasan ti 50 a Tawen

ANIA ti nagun-od dagiti umili kadagiti lima a pagilian nga immuna a kameng ti Association of South East Asian Nation (ASEAN) ken dagiti naud-udi a lima a pagilian a miembro iti daytoy nga internasional a gunglo dagiti estado iti deppaarna iti Abagatan a Daya iti Asia kalpasan ti limapulo a tawen a pannakabuangayna?
Naindaklan a pasken iti Pilipinas ita a Nobiembre 10 – 14, 2017 ti pannakaangay ti ASEAN Summit iti Metro Manila ken Clark, Pampanga a pagtataripnongan dagiti lider dagiti 10 a kameng ti ASEAN ken dagiti mangidaulo kadagiti dadakkel a pagilian ken economic group nga ASEAN partners. Manamnama ti pannakatratar ti pakaseknan ti ekonomia, terorismo ken kappia, saan laeng nga iti rehion ngem iti lubong.
Nairana nga iti pannakadanon ti maika-50 nga anibersario ti ASEAN, ken maika-31 nga ASEAN Summit ket maangay iti Pilipinas, a mamagbalin daytoy a pasken a napnuan-kaipapanan a kasapulan unay gapu kadagiti adu a pakaseknan dagiti pagilian iti South East Asia ken iti lubong tapno marisut dagiti problema iti ekonomia, teritorio, terorismo ken nuclear war.
Maysa ti Pilipinas kadagiti lima a pagilian a nangbuangay ti ASEAN sadiay Bangkok, Thailand idi Agosto 8, 1967 babaen ti declarasion a pinirmaan dagiti pundador a pannakabagi dagiti kameng a da Philippine Foreign Affairs Secretary Narciso Ramos, Indonesian Foreign Minister Adam Malik, Thai Foreign Minister Thanat Khoman, Malaysian Deputy Prime Minister Tun Abdul Razak ken Singaporean Foreign Minister S. Rajaratnam.
Nabukel ti ASEAN idi tawen nga agpeggad ti rehion iti panagsaknap ti komunismo tapno mapatibker dagiti kameng nga estado iti gobierno ken ekonomia babaen ti panagtitinnulong ken panagkaykaysa kas maymaysa a puli. Iti panaglabas dagiti tawen, immadu dagiti kameng ti ASEAN. Kimmappeng ti Brunei Darussalam idi Enero 7, 1984. Nagkameng ti Vietnam idi Hulio 28, 1995. Nakikaysa met ti Laos ken Myanmar idi Hulio 23, 1997, ken ti Cambodia idi Abril 30, 1999. Buklen itan dagiti 10 nga estado ti ASEAN.
Kalpasan ti 50 a tawen, nagbalinen ti ASEAN kas nalawa a komunidad dagiti pagilian a naiturong iti panagdur-as ti ekonomia. Mabigbigen ti rehion kas maikapito a kadakkelan iti world market kadagiti nagduduma a produkto, ken maikatlo a kadakkelan a labor force iti lubong. Manamnama nga inton 2030, agbalinton ti rehion kas maikapat a kadakkelan nga economic bloc iti sangalubongan.
Naindaklan ti bunga ti ASEAN kadagiti umili dagiti kameng a pagilian nangruna iti benneg ti komersio, turismo, edukasion ken kultura. Babaen kadagiti napirmaan a katulagan, limmukay dagiti paglintegan tapno naparpartak dagiti Aseano a makapan kadagiti karrubada a pagilian a nangpasaranta ti ekonomia.
Iti laksid ti panagdur-as ti ekonomia, timmaud dagiti nagduduma a problema pakaseknan dagiti kameng kas ti panagraira ti terorismo kadagiti agkakarruba a pagilian. Iti krisis sadiay Marawi City, nakompirmaran ti Armed Forces of the Philippines ti kaadda dagiti umili ti Indonesia, Malaysia ken Singapore a timmulong kadagiti terorista a kameng ti Abu Sayyaf Group ken Maute Group a nakiranget kadagiti tropa ti gobierno. Dayta a pagteng ipaneknekna a kasapulan ti nasingsinged a panagtitimpuyog dagiti pagilian tapno malapdan ti panagraira ti terorismo iti rehion nangruna kadagiti pagilian nga addaan kadagiti umili nga Islamic fundamentalists.
Nadagsen met a parikut ti pannakasaluad ti soberenidad ken teritorio dagiti pagilian a kameng ti ASEAN nga agpapada a mangiruprupir ti kalinteganda iti nalawa a paset ti South China Sea. Dakkel a paset ti kabaybayan iti South East Asia ti sinakupen ti China babaen ti panagbasarna iti Nine Dash One a paset ti teritoriona uray pay saan a binigbig dayta ti International Court.
Mairaman kadagiti claimants a kameng iti ASEAN iti teritorio iti South China Sea ket ti Pilipinas, Vietnam, Malaysia ken Indonesia. Ngem iti naudi nga ASEAN Summit, awan ti naaramid a nagkaysa a deklarasion tapno masolbar ti parikut iti panagtagikua gapu ta saan a kimmanunong ti Myanmar.
Iti pangta ti nadangkok a parnuayen ti nuclear war gapu ti isaysayangkat ti North Korea, a masansan nga ag-testing nga agipatayab kadagiti intercontinental ballistic missiles nga agtinnag iti Pacific Ocean ket mabalin nga apektaranna ti Pilipinas, Indonesia ken dadduma pay a pagilian. Rumbeng nga adda natibker a deklarasion ti ASEAN tapno makitimpuyogda kadagiti nabileg a pagilian kas ti United States, Japan, South Korea, New Zealand ken Australia tapno matubngar ti North Korea ti panagipabantoda kadagiti nabileg nga armasda.
Napateg daytoy nga ASEAN Summit iti Pilipinas ta saan laeng nga ekonomia iti rehion ti pagpapatangan ngem mairaman pay ti seguridad ti intero a lubong. Gundaway daytoy ni Presidente Rodrigo Duterte a makitaripnong ken agpasig kadagiti lider dagiti pagilian a kameng ti ASEAN members ken dagiti ASEAN partners kas kada US President Donald Trump, ken dagiti pangulo ti Australia, Canada, China, European Union, India, Japan, New Zealand, Russia, ken South Korea.
Nadagsen dagiti sangsanguen a parikut ti Pilipinas, ket saan a kabaelan nga agmaymaysa dagiti Pilipino a solbaren dagiti problema iti ekonomia, pangta iti seguridad ken ibabangon kadagiti agsasaruno a didigra ken terorismo. Ikagumaan koma da Presidente Duterte ken dagiti lider ti gobierno ti ASEAN Summit tapno mabirokan ti solusion dagitoy a problema ti pagilian. (Eden A. Alviar)

Comments are closed.