Footer

EDITORIAL: Pannakarambak ti Human Rights Month

TINAWEN a rambakan dagiti nagduduma a pagilian iti intero a lubong a kameng ti United Nations pakairamanan ti Pilipinas ti bulan ti Disiembre kas Human Rights Month tapno maipalagip ken maipaganetget kadagiti tattao ti kaipapanan ken kinapateg ti pannakaraem ti kalintegan dagiti tattao.

Napateg daytoy a selebrasion kadagiti Pilipino a nagbalinen a biktima ti pannakaabuso iti kalinteganda kas tao, ken kadagiti mangiruprupir ti pannakarespeto ti human rights gapu ta iti agdama a panawen ket agtultuloy ti pannakailupitlupit dagiti kalintegan ti tao a namunganay iti Dios ken Konstitusion dagiti amin nga estado wenno gobierno dagiti pagilian iti intero a lubong.

Nakaturong iti Pilipinas ti imatang dagiti human rights advocates iti sangalubongan gapu kadagiti adu a mapaspasamak a pannakalabsing ti kalintegan dagiti tattao. Babbabalawen ti UN, European Union ken dadduma pay nga internasional nga institusion dagiti adu a mapaspasamak a pannakalabsing ti kalintegan dagiti tattao kabayatan iti nasuroken a makatawen nga administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte gapu iti nadara a kampania kontra ti pannakapaksiat ti illegal a droga.

Maibasar iti rekord ti Philippine National Polices, nasuroken a 3,500 dagiti napapatay a biktima a maatap nga adda pakainaiganna iti illegal a droga manipud idi Hulio 1, 2016 a nangrugi a nagakem ni Presidente Duterte. Mairaman iti bilang dagiti napapatay kabayatan dagiti lehitimo nga operasion ti PNP, Philippine Drug Enforcement Agency ken dadduma pay nga ahensia ti gobierno.

No iti data dagiti human rights groups a katimpuyog ti Commission on Human Rights, dumanonen iti 13,000 dagiti mapapati a napapatay a biktima iti kampania kontra illegal droga mairamanen dagiti lehitimo a police operations, biktima dagiti summary executions wenno extra-judicial killings a mabalin nga isaysayangkat dagiti vigilante, sindikato ti droga, ken uray mismo dagiti agpapaay iti gobierno. Kaaduan kadagiti napapatay ket dagiti napanglaw ken awanan-gaway.

Iti biang ti PNP, saanda nga annugoten dayta a kaadu ti bilang dagiti napapatay iti kampania iti illegal a droga. Ipetpetteng ni PNP Chief Director General Ronald de la Rosa a napilitan dagiti polis a nagpaltog kadagiti limmaban a biktima kabayatan dagiti operasionda a nakatayan dagiti adu a biktima agraman dagiti menor de edad ken ubbing.

Addan dagiti gundaway a maim-imbestigaranen wenno nakadarumen dagiti polis a mapapati nga adda pakainaiganna iti pannakalabsing dagiti kalinteganda kas ti kaso ti napapatay a barito nga agtawen iti 17 sadiay Caloocan City a ni Kian de los Santos, ken dadduma pay a menor de edad ken sumagmamano nga ubbing a nagbalin a collateral damage iti nadara a kampania kontra illegal a droga.

Iti sango dagiti mapaspasamak a pannakaabuso ti kalintegan dagiti awanan-gaway nga umili a Pilipino, agtultuloy ti kampania kontra droga ta nagbalinen daytoy a nauneg ken nadagsen a problema ti pagilian. Nagbalin met a sensitibo ti Presidente kadagiti kritisismo iti administrasionna iti nadara a kampaniana. Marurod ni Duterte iti UN, EU, CHR, Iglesia Katolika ken kadagiti obispo, papadi ken opisial ti gobierno a kritikona.

Manipud idi Oktobre 10, 2017 agingga itay Nobiembre, nga impasolo ni Duterte iti PDEA dagiti amin nga illegal drugs operations gapu iti panangsuek iti approval rating-na iti Social Weather Station Survey ket nagtalna dagiti pammapatay mainaig iti kampania kontra droga. Ngem saan a mapnek ti Presidente iti gapuanan ti PDEA gapu ta limitado ti pondo ken dagiti taoda, ket minandarna manen ti PNP a tumulong iti gerra kontra illegal a droga.

Iti panagsubli ti PNP iti illegal drugs operations, uray pay agtalinaed ti PDEA a lead agency, dakkel ti posibilidadna a tumpuarto manen dagiti agsasaruno a pammapatay ken dadduma pay a wagas ti pannakalabsing iti human rights.

Kalaksidan iti kampania kontra droga a malablabsing ti kalintegan dagiti tattao, agpangpangta ti saan a pannakarespetar iti karbengan dagiti umili nga adda pakainaiganna iti gerra ti gobierno kontra kadagiti rebelde a komunista kalpasan nga improklamaren ti Presidente a ti New People’s Army – Communist Party of the Philippines ken naimandaren ti opensiba ken pananganupen kadakuada gapu iti pannakaisardengen ti peace talk.

Iti las-ud ti 48 a tawen a pannakirangranget dagiti rebelde a komunista kadagiti tropa ti gobierno, adun dagiti naibuis a biag dagiti agsumbangir a tropa. Adu dagiti alegasion dagiti rebelde ken dagiti adda iti makannigid a grupo a panaglabsing dagiti polis ken kameng ti Armed Forces of the Philippines iti human rights dagiti sibilian ken dagiti maatap a rebelde. Ngem saan laeng a dagiti polis ken militar ti agab-abusar ti kalintegan ti tao, uray pay dagiti kabusor ti estado kas kadagiti rebelde ken terorista.

Dagiti human rights ket dagiti kalintegan ti amin a tattao aniaman ti pulina, seksualidad, pagilianna, lenguahe, relihion ken kasasaadna iti biag. Kalinteganna iti masaluadan ti biagna, sanikuana ken wayawayana. Nawaya iti pannakaadipen ken pannakaparparigat, nawaya a mangipeksa iti kapanunotan, nawaya nga agtrabaho ken agadal, ken dadduma pay a karbengan nga awan ti pannakaidumdumana. Ngem awan ti naan-anay a wayawaya ti tunggal umili no ti aramidenna ket mailabsing iti karbengan iti padana a tao.

Dagiti kalintegan dagiti umili ket intuyang ti Article III Bill of Rights ti 1987 Constitution, ken naipaannong iti estado ti pannakasaludda. Ngem iti agdama a panawen, mararaem kadi dagiti karbengan dagiti tattao kas umili iti Pilipinas? (Eden A. Alviar)