Footer

EDITORIAL: Pagimbagan ngata dagiti Pilipino ti Charter Change?

PAGIMBAGAN ngata dagiti kaaduan a Pilipino ti Charter Change wenno pannakabaliw ti 1987 Constitution ti Pilipinas, wenno para laeng iti pagimbagan dagiti politiko ken opisial ti gobierno a mangidurduron ti pannakasukat ti Pamunganayan-Linteg ti pagilian?

Nagsisina manen kadagiti Pilipino iti agdama a panawen gapu ti kalikagum ni Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti kakaduana iti Kongreso a mabaliwan ti agdama a Konstitusion ti pagilian tapno masukatan ti unitary system ket mapagbalin a federalismo.

Maysa ti pannakaadaptar ti sistema a federalismo kadagiti adu a kari ti Presidente idi panawen ti kampania. Idurduronna ti panagbalin a federalismo ti sistema ti gobierno ti Pilipinas tapno maiwaras ti turay kadagiti rehion wenno estado, nga iti agdama a unitary system ket tengngel ti nasional a gobierno iti Manila ti turay, bileg ken pannakayalokar dagiti pondo ti gobierno.

Ti singasing dagiti opisial ti Partido ng Demokatikong Pilipino – Lakas ng Bayan, ti langa ti federalismo a maadaptar ket naadaw iti modelo ti gobierno ti Estados Unidos, France, Australia ken Malaysia, a mapapati a mayanatup iti Pilipinas. Mabutosan ti Presidente iti intero a pagilian kas Head of State. Mapili met ti Prime Minister kadagiti nabutosan a kameng ti parliamentary kas Head of the Government. Mabutosan met dagiti senador iti tunggal rehion wenno estado. Maisingsingasing met ti pannakapukawen ti saad a Bise Presidente. Mabukel met dagiti 11 – 14 nga estado wenno rehion.

Inyusuaten ti supermajority sadiay House of Representatives ti addang a mangbaliw ti Konstitusion babaen ti Constituent Assembly wenno mamagbalin ti Kongreso nga asemblea a mangbaliw ti Konstitusion ta dayta ti kalakaan a wagas tapno maiwayat ti Charter Change. Tagirigaten ken taginginaen dagiti kongresista ti Constitution Convention ken People’s Initiative kas wagas a mangsukat ti Konstitusion.

Sadiay Senado, tapno mapulsuan ti kapanunotan ken karirikna dagiti Pilipino, naisayangkaten ti public hearing maipapan iti Charter Change a nakipasetan da sigud a Senate President Aquilino Pimentel Jr., Autor ti Local Government Code; sigud a Chief Justice Hilario Davide a maysa kadagiti commissioner iti Constitutional Commission a nangputar iti 1987 Constitution; sigud a Chief Justice Reynato Puno ken dadduma pay nga eksperto iti Constitutional Law ken mararaem a legal luminaries iti pagilian.

Impeksa ni Pimentel ti kapanunotanna a kasapulan ti pannakarebisar ti Konstitusion tapno masukatan ti sistema ti gobierno ti Pilipinas tapno maipakat ti naan-anay a pannakaiwaras ti turay ken kinabaknang ti pagilian kadagiti rehion para ti naparpartak a panagdur-as.

Supiaten met ni Davide ti pannakabalbaliw ti Konstitusion ket ibilangna dayta a napeggad nga eksperimeto ken saan a mayanatup ti federalismo kadagiti Pilipino iti agdama ken sumaruno a henerasion. Dinepensaan ti 1987 Constitution a maysa kadagiti kapintasan a Konstitusion iti intero a lubong.

Kanunongan met ni Puno ti pannakasukat ti agdama a Konstitusion tapno maipakat ti federalismo a sistema ti gobierno. Inlawlawagna a kasapulan ti pannakaiwaras dagiti dadduma a bileg ti nasional a gobierno kadagiti lokal a gobierno tapno nasamsamay ti panangipaayda kadagiti serbisio a kasapulan dagiti umili.

Nagduduma man ti kapanunotan da Pimentel, Davide ken Puno ket umaspingda iti tarigagay kadagiti dadduma pay a legal luminaries a no masukatan ti Konstitusion ket babaen laeng ti Constitutional Convention a dagiti kameng ket nagtipon a nabutosan a delegado ken madutokan tapno mangputarda iti baro a Pamunganayan-Linteg nga aprobaranto dagiti tattao iti nasional a referendum.

Nagsina met ti pagtaktakderan ti Senado nga idauluan ni Senate President Aquilino Pimentel III ken ti House of Representatives iti liderato ni Speaker Pantaleon Alvarez ta kayat dagiti senador a makisinada kadagiti kongresista nga agbotos no maadaptar ti Constitutional Assembly. Kayat dagiti kongresista nga agmaymaysa ti Senado ken Lower House nga agbotos ta sigurado a makaalada iti ¾ iti bilang dagiti kameng ti Kongreso a mangkanunong iti wagas ti panangbaliw ti Konstitusion. Nagtutulagen dagiti senador nga ikkatenda ti sino man a kameng ti Senado nga aggandat nga agatendar iti plano a maangay a joint session ti Kongreso.

Iti laksid dagiti adu a kontrobersia ken parikut ti pagilian ken dagiti umili iti agdama a panawen, apay a ti Charter Change ti maysa kadagiti maipangpangruna a trattrataren dagiti opisial ti gobierno? Apay nga iganat la unayen dagiti opisial ti gobierno nangruna dagiti kongresista a masukatan ti Konstitusion? Ania ti pudno a rason iti dayta nga addangda, tapno maisanud ti eleksion ken maipapaut pay ti panagtalinaedda iti turay?

Namin-adun a daras a nagandat a nabaliwan ti 1987 Constitution kadagiti naglabas nga administrasion – idi panawen da Presidente Fidel Ramos, Joseph Estrada, ken Gloria Arroyo – ngem saan a nagballigi dagiti nangilungalong gapu ta adu a Pilipino dagiti simmuppiat a saanda a pinati dagiti agparparang a napintas a plano ken inatapda a dagiti nangidurduron ket para iti bukodda nga interes, saan ketdi a para ti sapasap a pagimbagab dagiti Pilipino.

Awan ti perpekto a Konstitusion iti lubong. Aklonen dayta a kinapudno dagiti nangputar ti 1987 Constitution nga adda dagiti kurang ken depektona. Ngem kasapulan kadi a naan-anay a mabalbaliwan ti sibubukel a Konstitusion?  Saan kadin a mabalin a masukatan laeng dagiti pasetna a kasapulan a mabaliwan?

Nabiit pay ti 1987 Constitution ti Pilipinas no maidasig iti Konstitusion ti Estados Unidos ti Amerika a naputar pay laeng idi Setiembre 17, 1887 idi panawen ni Presidente George Washington, ken namin-27 a naamendaran dagiti linaonna tapno mayanatup iti kasapulan dagiti umili. Ngem saan a naan-anay a nabaliwan ti Konstitusion daytoy mabigbig a kabilegan a pagilian iti lubong.

Kalaksidan dagiti naputar a Konstitusion idi panawen ti rebolusion ken gubat, tallo dagiti nagbalin a Pamunganayan-Linteg ti Pilipinas – 1935, 1973 ken 1987 – ngem apay a saan a magun-od dagiti Pilipino ti nasayaat a gobierno? Konstitusion kadi ti problema wenno galad ken kababalin dagiti mangpatpataray ti gobierno?  Uray no maminribu a masukatan ti Konstitusion no saan nga agbalbaliw ti dakes nga aramid ken panunot dagiti kaaduan a Pilipino, saanto a pulos a magun-od ti nadalus ken nasayaat a gobierno.

Comments are closed.