Footer

Natural rice in a red ceramic bowl on stone background. closeup

EDITORIAL: Ingangato ti presio ti bagas

MAYSA manen a mangparigat iti kasasaad dagiti kaaduan a Pilipino ti ingingina ti bagas a kangrunaan a taraon dagiti umili. Madegdegan la ketdi ti rigat dagiti tattao nangruna dagiti napanglaw a kakaasi a mangibenbennat kadagiti bassit a masapulanda.

Segun iti survey ti Philippine Statistics Authority, ngimminan iti piso agingga iti tallo a pisos iti kada kilo ti presio dagiti komersial a bagas a sigud a saan a nababbaba ngem P36 ti tunggal kilo depende iti klase wenno kalidadna. Epekto daytoy ti implementasion ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion Law a nangnayon iti buis ti gasolina, krudo ken dadduma pay a prudokto-petroleo a nangapekto iti nangatngato a transportation and handling cost dagiti amin a produkto agraman bagas.

Ginundawayan dagiti komersiante iti bagas nga ipangina ti presio. Agkurkurang metten ti supply a bagas ti National Food Authority. Dagiti laengen nabati kadagiti bodegada ket dagiti reserba nga iwaras ti gobierno kadagiti umili no adda sumangbay a didigra wenno kalamidad.

Immuna nga imbutaktak ni Senator Nancy Binay ti panagkirang ti NFA rice kadagiti tiendaan, ken kiniddawna iti NFA Council ken kadagiti maseknan nga ahensia ti gobierno a solbarenda ti nakirangen a supply ti nalaklaka a bagas a kabaelan a gatangen dagiti napanglaw ken kadawyan a tattao.  Dagiti NFA rice ket mailaklako iti P27 ken P32 ti kada kilo a nalaklaka nga amang ngem
dagiti komersial a bagas.

Iti panagkirang iti supply ti NFA rice, mababbabalaw ti Council iti saanda a panangaprobar ti importasion ti 250,000 a metrika tonelada iti laksid a napakaammuanda a maibusen ti buffer stock. Pagrebbengan ti NFA ti mangpataud iti naan-anay ken nalaklaka a bagas a mailako kadagiti kadawyan nga umili nangruna kadagiti napanglaw a saan a makabael a gumatang iti nangingina a komersial a bagas.

Madama wenno kalkalpas pay laeng idi ti panagaapit wenno harvest season ngem addan dagiti NFA branch a nangaklon a limitado dagiti nagatangda nga irik. Kaykayat ngamin dagiti mannalon nga ilako dagiti irik nga apitda kadagiti pribado a trader ta nanginngina nga amang ti panaggatangda ngem ti NFA. Dagiti mannalon ket mabalindan a direkta nga ilakoda dagiti apitda nga irik kadagiti trader manipud iti kataltalonan nga awan dagiti kasapulan a dokumento nga ipakita.

Dagiti irik a gatangen dagiti pribado a trader ket maurnong ken maidulinda kadagiti dadakkel a bodega, sadanto in-inut a mapabayo ken mailako kadagiti tiendaan iti nangatngato nga amang a ganansia. Nagangayanna, dagiti mannalon a nagmula ken nagapit iti irik, ngem dagusda nga inlako kadagiti trader ket
isudanton ti gumatang iti nangatngato nga amang a presio kalpasan laeng ti sumagmamano a bulan.

Narigat a maawatan ti addang ti NFA a saanda a kabaelan ti makipinnatas kadagiti pribado a komersiante iti panaggatang iti irik no kaadu ti irik panawen ti madama a panagaapit. Kaykayat nga amang ti gobierno ti agangkat iti bagas manipud Vietnam, Thailand ken dadduma pay a paguilian iti Asia.

Tinawenen a problema ti pagilian ti panagkirang ti nalaklaka a presio ti bagas ta uray no adu dagiti nakadulin a supply kadagiti bodega dagiti komersiante, ket agkukumplotda tapno makontrol wenno madiktaranda ti presio iti merkado. Nagbalin metten ti importasion a kalakaan ken kapardasan a solusion ti gobierno tapno masolbar ti panagkirang ti nalaklaka a bagas a ti presiona ket naynayonan nga ibaklay ti gobierno tapno mapalag-anan dagiti gumatang.

Nakalkaldaang ti kanayon a problema a panagkirang iti nalaka a bagas iti Pilipinas ta agrikultura ti kadakkelan a paset ti ekonomia ti pagilian. Nakalawlawa dagiti kataltalonan a mabalin a pagmulaan. Ngem apay nga agkurkurang dagiti apit dagiti mannalon ken nangina latta dagiti mailaklako a taraon?

Idi Dekada 60 ken 70, ti Pilipinas ti kangrunaan nga agpatpataud iti irik wenno bagas iti South East Asia. Ditoy a nagsansanay dagiti adu nga Asiano a sienstista ken teknisian iti agrikultura a namagbalin a self-sufficient ti rice production kadagiti pagilianda. Nagbalinen ti Pilipinas a managdepender iti importasion iti bagas, ken nabayba-anen ti pannakaparegta ti agrikultura kas ipakita ti kinaawan ti naan-anay a suporta ti gobierno kadagiti mannalon no maidilig kadagiti dadduma a pagilian iti Asia.

Aginggana a saan nga igaed ti gobierno a tulongan dagiti mannalon, ken saan a malapdan ti panagraira ti kartel wenno artipisial a panagkurang iti bagas, agtultuloyto latta a nangina daytoy kangrunaan a taraon dagiti Pilipino.

(Photo credit: Food image created by Valeria_aksakova – Freepik.com)