Footer

Iti Purok Amianan (Umuna a paset)

KAYKAYKAYAK ti paraanganmi kadayta nga agsapa ti Sabado. Indissok pay laeng iti rabaw dagiti haloblaks ti kattemplak a kapek a napakset a bagas. Makalamaw pay la ngamin iti dila. No makalagipak, isardengko ti agkaykay sa umigupak. Isu pay ti madalusan aglalo ket naglawaan ti paraanganmi a sirsirok dagiti nadumaduma a kaykayo.

Agkaraiwara dagiti bulong ta no kastoy laeng nga awan serrek iti eskuela ti pannakasango nga agdalus. Saan met a magabenan ni baket a kaykayan no kasta a mabati ta dua nga ubbingmi ti aw-awirna. Maysa ken uppat ti tawenda. Kadkaduak ti inaunaanmi a pumampanaw iti balay ta addan iti Maikanem a Grado. Idagdagasko iti eskuelada ta malabsak iti iseserrekko iti eskuelaanmi.

Apagkapat pay laeng ti sanguanan ti balay ti nasagadak idi binurak ti napigsa a tokar ti naulimek pay laeng nga aglawlaw nupay pasado alas saisen iti agsapa. Bassit a Trak pay met ngarud ti naipatayab.

“Intayon makisala!” nangngegko nga impulikkaaw ni Manong Raul a kasinsinko nga iti laeng dayaenmi ti balayda. Alad laeng ti nagbaetanmi. Traysikel drayber ti pagsapulanna.

“Nagrugida manen, manong,” kinunak. Impasanggirko ti kaykayko iti puon ti abokado. Innalak ti kapek ket immasidegak iti alad. “Asino man ngata itan ti agkasar kadakuada? Inaldaw met nga agpadayada!”

“Baka ‘diay anakda a buridek itan, insin,” kinunana a pinasarunuanna iti nasarangsang a paggaak. Dagiti agkasinsin iti dayaenda ti kayatna a sawen. No makarugida, kunam no kukuada ti purok. Nakapigpigsa ti panagpatokarda. Kasano, adda payen Konzert amplifier nga usarda! Nagdadakkelan pay dagiti agsingin nga ispiker ti tunggal maysa kadakuada. Baka iti mabiit, makagatangdanton iti trumpa!

Nangrugi ti kasta a galad dagiti kapurokanmi ditoy Amianan a sakup ti Barangay Ammupay idi nagsubli ti pamilia ni Angkel Lito (naipakadawyanen ti panangawagmi iti angkel ken anti kadagiti natataeng ngem kadakami nupay saan met a kabsat wenno kasinsin dagiti nagannak kadakami). Pinanawanda idi ti purokmi ta nairaman ni Angkel Lito iti maysa a riribuk a nakatayan ti kapiduami a kaiinninumanna— duapulo ket lima a tawenen ti napalabas.

Eleksion daydi. Kas nakaugalianen, addada dagiti kandidato a nangipaima ken ni Angkel Lito iti “pangsukmon” kano. Gapu ta kabaddungalanna ni Manong Banding a kapiduami, inawisna daytoy a lumidokda iti balayda. Addaak pay la idi iti Grado Tres ket kaadalak ni Tabbog nga anak ni Manong Banding.

Gagangay no naulawen ti tao, narasawen ti panagsarsaritana. Iti ababa a pannao, naginnala iti sao da Angkel Lito ken Manong Banding. Nagsinnulongda. Ngem gapu ta siuulawda, kadarato a maidugmamda no dumanogda. Agingga nga aggingginnubaldan iti daga.

Kastoy nga eksena ti nadanon da Angkel Andong ken Angkel Nilo a kabsat ni Angkel Lito. Natural a tinulonganda ti kabsatda. Ti makadakes, napanda nangala iti armasda nga immuko. Idi dida maakkal ti panagginginnubal dagiti dua, rinukrokdan a kasla baboy daydi Manong Banding.

Apaman a naitaray daydi Manong Banding iti ospital, imsiag metten a nagtalaw da Angkel Andong ken Angkel Nilo. Nasayaat dayta ta iti met laeng kabigatanna, simmangpet ti uliteg ni Manong Banding (iti partido ni nanangna) a kameng ti armada ket dineretsona ti balay da Angkel Andong ken Angkel Nilo a bitbitna ti armalaytna. Desidido idi ti ulitegna a mangungaw kadagiti suspek. Naimbag laeng ta nakatammengda idin a kaduada ti pamiliada.

Kabigatannan a nausawan ni Angkel Lito. Kasta unay ti pannakakellaatna ta awanen ti nasinged a gayyemna. Saanen a nalasat ni Manong Banding ti dua a tudokna iti tian ken maysa iti likud.

Nayuli ti kaso kadagiti agkakabsat. Ngem iti kinaginad ti pannagna ti hustisia iti pagilian, agingga ita, awan pay nagbambanagan ti kaso. Ni Angkel Lito, saan a nairaman kadagiti nagtuloy a nakasuan ta rasonna, nabartekda nga aggayyem ket maan-anoda koma latta a naggubgubal iti daga yantangay awan met ti pulos nga armasda?

Ket nupay nakalisi idin iti kaso ni Angkel Lito, binitbitna latta ti pamiliana ket napanda nagnaed idiay Barangay Caiingat Cayo a kaabagatanan a bario ti ilimi. Agarup maysa nga oras ti biahe ta traysikel pay laeng idi ti lugan—nupay agpapan kadagitoy— ta nauneg ngamin ket saan pay a sementado. Adda pay paset a narangkis ti dalan ket delikado no di kabisado ti drayber ti dalan. No apay a di met laengen maileppas a masemento idinto a narugianen iti sungadan—idinto a manon nga eleksion a naikari a masemento.

Idi laeng kanikalima a tawen a nagsubli da Angkel Andong a kaduana ti asawana ken dagiti dua nga annakda – da Yesyo (a naala ti birngasna iti sangkasaona idi agbasbasa iti elementaria a “yes-yes-yo!”) ken Kulot (saan a gapu ta kulot no di ket ta adda latta buok a kulot a sangkaay-ayamna idi—no pangal-alaanna ketdi!).

Nakikabbalay da Angkel Andong kada Manong Castor— ti inaunaan nga anakda (a nairana a nakabakasionda iti kabangibang a probinsia a lugar ni baketna idi napasamak ti krimen) a di nagamak a nagsubli ta adda ditoy ti trabahona kas maysa a bugador (tao ti daklisan).

Idinto a nagbalay da Yesyo ken Kulot iti abagatanda ta adda metten ti bukodda a pamilia.

Ni Yesyo ti nalukay ti panagbiagna ta nakaipatakder daytoy iti panaderia babaen ti tulong ti asawana nga adda iti ballasiw-taaw. Ti makadakes, saanna a kasunguan dagiti kakabsatna. Napangato. Kinapudnona, namin-anon a nakainnalana iti sao dagiti kakabsatna.

Idi met kanikadua a tawen a nagsubli da Angkel Lito, kaduana ti asawana ken ti maysa kadagiti uppat a putotna a bin-ig a lallaki. Ngem saanen a nagbayag ta pinaginanan ti hayblad kalpasan laeng ti lima bulanda sipud nagsublida.

Nagbalay ni Teban a baro ni Angkel Lito iti lauden da Yesyo. Ngem unay ketdin ta pulos a dida agkadutdotan. Natangig ti tunggal maysa kadakuada. Agpinpinnangatoda iti isbo ta agpada nga abrod dagiti babbaketda.

Isu a no ania ti adda iti maysa, ikalukag a gatangen ti maysa. Kas koma kadayta a pagtokaran nga imbes a pakasiudotanmi a kaarrubada no maminsan, puonen ti pagkakatawaanmi.

No agpatokar ni Yesyo kalpasan a nakapagdeliber kadagiti inaramidda a tinapay, igiddan metten ni Teban ti agpatokar. Dina kayat ti masapawan.  Permi met ngarud a pigsa ti panagpatokarda! Insaltekdan san ti volume ti amplifier-da. Awanen ti arindenggan iti purokmi.

Isu a nasanaykam’ pay ketdin.

Ni met Angkel Nilo, saanen a nagparparang ditoy purokmi. Damag a nagasawa aminen nga innem a putotna. Naipalladawda kadagiti nadumaduma a lugar. Masaksakit itan daytoy, ket kuna dagiti mapan makiraraep a kapurokanmi idiay ‘yanda, aldaw la kanon ti bilbilangenna.

(ADDA TULOYNA)

Comments are closed.