Footer

Sarita para ubbing: Dagiti Kalapati Ni Etong

“YEHEYYY!!!” Nakaragragsak ni Etong, Maikalima iti Ammupay Elementary School, kadayta a malem. “Addan kalapatik!” inlagtolagtona pay.

“Taraknem a nalaing, apok,” kinuna ni lilongna a Berto idi yawat daytoy ti billit.

“Wen, lilong,” saanna a mailadawan ti ragsakna.

Idi pay adda iti Maikatlo, kayaten ni Etong ti maaddaan iti kalapati. Inapalanna ni Benjie iti sango ti eskuelada. Adu ti kaay-ayamna a kalapatida. Pasaray agdissoda iti paraangan ti pagadalan.

“Addanto koma met kalapatik,” sangkakunana iti panunotna.

Isu nga inrengrengna kada Manong Nilo ken Manang Jona nga igatanganda ti ay-ayamna. Wenno taraknenna.

Ngem saanda a pinatgan.

“Nangina ti kalapati,” kinuna idi ni Manong Nilo.

“Awan maalam dita,” kinuna met ni Manang Jona.

Ngem agpagatang latta idi no sumro ti apalna ken ni Benjie.

“Igatangtay’ laengen kadagiti masapulmo ti maigatang iti kalapati, balong,” kinuna ni Manong Nilo.

“Problemamto ida no umaduda,” kinuna ni Manang Jona. “Agrugitda iti uneg ti balay.”

Manipud idin, saanen a nagpagpagatang ni Etong. Ngem saan a nagsardeng ti apalna ken ni Benjie.

Napanunot ni Etong ti agurnong idi addan iti Maikapat. Mangibati iti pisos kada aldaw iti it-ited da nanang ken tatangna a kuartana.

“Aglakoka ti kalapati?” sinaludsodna idi ken Benjie nga addan iti Maikatlo. Nagayyemnan daytoy.

“Wen, a,” insungbat ni Benjie.

“Sagmamano?”

“Tri handred ti babai… tu handred pipti ti lalaki.”

“Nagngina metten.” Uray la nalpay ti abaga ni Etong.

“Isu ti paglaklakomi. Nanginngina pay no agassawa a puraw, a!”

“Apay met?”

“Usarenda ngamin iti kasar!”

Uray kasta ti naammuanna, kayatna latta ti maaddaan iti kalapati. Nagala iti balangeg. Pinailakona ken ni nanangna nga aginaldaw nga aglakolako idiay tiendaan.

Simmursurot pay ni Etong ken tatangna iti bangkag. Nagala kadagiti uggot ti balang a paria. Wenno bunga ti silit’ sairo. Intubongna iti kawayan dagiti naglakuanna.

Pinettakna idi namnamaennan a mabalin nga igatangna iti agparis a kalapati.

“Ania?” uray la napabullad ni nanangna. “Igatangmo la ti kalapati dayta naurnongmo?”

“Wen, nanang!” nakapsut a sungbatna.

“Adu la amin nga ar-aramidem!”

“Ngem kayatko ti agtaraken…”

“Saanka nga agbalin a tuleng, Etong!”

“Ala, mudtoy ‘ta urnongmo ta iggamak.” Awan nabalinan ni Etong idi alaen ni Manang Jona ti agarup innem a gasut a pisos nga iggemnan.

“Nanang…” napaluasit.

“Sangitam ita?”

Nagsaibbek.

Inandingay ni nanangna. “Saanko a gastuen daytoy, balong. Idulinko para iti panagbasam. Naynayonanmi pay ken tatangmo, a…”

Ngem saanen a simmungbat.

 

“NANGALAAM kadaytoy, lilong?” dinamag ni Etong.

“Idiay piskeria, apok,” kinuna ni apongna. “Nakaam-amo nga immasideg itay agal-alaak iti balangeg a saladenmi ken ni lilangmo.”

“Adda ngarud akimbagi kadaytoy, a.”

“Dayta met ti napanunotko itay. Ngem maasianak ta baka sikbaben dagidiay aso nga agkukulangtot idiay tambak.”

“Akinkukua ngata kadaytoy?”

“Idiay siguro Abagatan,” iti ballasiw ti haywey a sangagasut a metro ti kaadayona ti kayat a sawen ni lilongna. “Awan met ti adda kalapatina ditoy puroktayo.”

“No adda agsapul, lilong?”

“Isublita, a, apok. Narigat no tagikuaenta a dita met kukua a talaga.”

NAGBALIN a naragsak dagiti simmaruno nga aldaw ni Etong. Addan pakpakanennan a kalapati no kasta a sumangpet a naggapu iti eskuela.

Maay-ayatan la unay iti maris-dapo a kalapatina. Awan met ti nadamagda a nagsapsapul iti napukaw a kalapati.

Di metten nagun-uni da Manong Nilo ken Manang Jona. Ammoda ngamin a saan nga umadu daytoy ta awan kaduana, uray pay babai kas pangarigan.

Ngem tallo nga aldaw sakbay ti panagbertdi ni Etong, simmangpet ni ninongna a Nardex. Lima a tawen nga awan iti purokda. Naggapu idiay siudad a nagtrabahuanna.

“Dakkelka gayamen, balong,” inay-ayam daytoy ti buok ni Etong idi madanonna daytoy iti paraanganna.

Immisem laeng ni Etong. Intuloyna a pinakan iti sanguananna ti kalapatina.

“Agmaymaysa?” sinaludsod ni ninongna.

“Wen, ninong.”

“Umadu, ‘ya, ngarud? Agpagatangka koma ti nayonna, a!”

“Agunget da nanang ken tatang, ninong…”

“Apay met?”

“Ayna, pari,” ni Manang Jona ti naguni, adda iggemna a sangabaso a sopdrink ken maysa kailgat a suman, “pagibusanna la ti oras no umaduda… Agmeriendaka pay!” Indissona ti makan iti balitang iti likudan ni Etong.

“Babai dayta?” sinaludsod ketdi ni ninongna.

“Diak ammo, ninong,” insungbat ni Etong.

“Kitaek man.”

Inyawat ni Etong ken ni ninongna ti billit. “Lalaki gayam.”

“Kasta kadi, ninong?”

Nagtung-ed ni ninongna.

KASANGAY ni Etong. Adu dagiti ubbing a kaarrubada ti dimteng. Uray kankanen laeng ken sangkabassit a pansit ti naipasango ni nanangna kadakuada, nakaragragsakda latta.

Malmalpasen ti pannangan idi sumungad ti ninong ni Etong. Nakabitbit iti tangkal.

“Happy birthday, balong!” inkablaaw daytoy kenkuana.

“Tengkiu, ninong.” Nagmano ni Etong.

“Alaem daytoy… regalok kenka,” inyawat ni ninongna ti tangkal.

“Kalapati?”

“Wen. Babai dayta. Asawa ‘diay tarakenmo.”

Kas idi inted ni apongna a lakay ti immuna a kalapatina, saan manen a mailadawan ti ragsak ni Etong kadayta a gundaway.

“ETONG… yanmon?” impukkaw ni Manang Jona. Agsapa ti Sabado. “Imbattalmo met lattan ‘toy sagad!” tinakderanna ti lablabaanna ta naktangan ti siketna.

“Apay, nanang?”

“Puniemas! Addaka manen dita yan dagita kalapatim! Agsagadka kunak itay!”

“Immayko la kinita ida, nanang!”

“Kinitam man ida itayen. Sa kapakpakanmo la ida! ’La, rummuarka dita kamarin ta ituloymo ti agsagad!”

“Wen, nanang!”

Ngem nakalaba manen ni Manang Jona iti lima a lupot awan pay ni Etong a rimmuar iti kamarin.

“Etonggg!!!”

“Umayakon, nanang!”

“Nagtulengka ketdin, aya? Ilakomon ket dagita a tarakenmo ta di nga isu ti pagsakitan ti ngiwat kenka!”

Iti yanna, nagmisuot ni Etong. Sangsangapulo pay laeng dagiti kalapatina, ilakonan? Nagbassitanda pay! Paaduenna pay ketdi tapno agpadadanton ken ni Benjie.

Aldaw.

“Etong, inka man gumatang ti mantika,” imbaon ni Manang Jona.

“Agpakpakanak kadagiti kalapati, nanang,” adda manen ni Etong iti kamarin.

“Dagita manen ti nasangom!”

“Mabisinda manen, nanang!”

“Patalawek dagita, makitam!”

“Umayakon, ‘nang!” Napamisuot ni Etong.

Rabii. Kalkalpas da Etong a pinagsasanguan ti napiggotan nga aba. Addada iti salas.

“Balong,” kinuna ni Manong Nilo, “madmadlawko ket nagbalinkan a tuleng.”

Saan a nakauni ni Etong.

“Ipapaawengmon dagiti maibagbaga kenka. Kuna ni nanangmo, dagiti lattan kalapatim ti sangsanguem.”

Di latta a nakauni ni Etong. Kagurana man ni nanangna. Ti la maipulpulongna.

“Tumulongka, a, balong, ditoy… Aglalo ket nabambannog ni nanangmo nga aggapu idiay tiendaan.”

“Wen, tatang,” insungbat ni Etong.

NGEM kadagiti simmaruno nga aldaw, kaskasdi a saan a nagbaliw ni Etong.

“Nadalusamon dagiti rugit ti kalapati idiay rabaw ti aparador, Etong?” sinaludsod ni Manang Jona kenkuana kadayta a malem. Di pay a simmangpet ni Manong Nilo a naggapu idiay bangkag.

“Madamdama, nanang.”

“Nagtulengkan, aya!” imbugkaw ni Manang Jona. “Namin-anon nga imbagak kenka? Nakabangbangsiten dita kuarto!”

No apay pay la ngamin nga iti kuarto ti nagitlogan ken nagpessaan ti maysa a kalapati ni Etong. Adda met inaramid ni lilongna a bassit a balayda iti sanga ti abokado iti likud ti balayda.

“’La, inka dalusan!”

Nangala iti tugaw a pagbatayanna a mangdalus kadagiti rugit. Ngem sinabat ti nakabangbangsit a rugit dagiti kalapati.

Kasla agbaliktad ti rusokna. Saanna nga intuloy ti panagdalusna.

“Nalpasen?” insabat kenkuana ni Manang Jona idi malabsanna daytoy iti kosina.

“Saan pay, nanang,” inlibbina. Ammona a maungtan manen. “Nagbangsit met.”

“Nakitam ita? Agtaratarakenka, dimo met gayam ammo a dalusan ida!”

“Nakabangbangsit, nanang!”

“Dayta ngarud ket!”

Dumayamudom ni Manang Jona a nangdalus kadagiti rugit dagiti kalapati. Sinakduan lattan ni Etong ti Orocan a pagin-innaw ni nanangna.

Kalpasanna, nagdardarasen a napan kadagiti uppat a puraw a kalapatina nga impupokna iti kamarin. Dagiti maris-dapo ken kayumanggi dagiti ipatpatalawna nga aggigian ita iti balayda iti sanga ti abokado.

 

NAKATADTADEM dagiti mata ni Manang Jona a simmangpet iti dayta a malem. Naggapu iti AES ta Card Day da Etong.

“Kitaem man dayta!” imbattalna lattan ti card ni Etong iti lamisaan. “Nagbababa dagiti gradom! Adda pay inkomplitmo!”

“Nagririgat met ti ipapaeksam dagiti maestrami, nanang,” inrason ni Etong.

“Ti ketdi kunam, dagiti lattan kalapatim ti adda dita ulom! Manmano kan’ nga agbasa kadagiti leksionmo!”

Nasangpetan ida ni Manong Nilo nga umarikiak ni Manang Jona. “Apay, aya, baket?” sinaludsod daytoy.

“’Ta anakmo man! Mangibabain kadagiti gradona!”

Kinita ni Manong Nilo ti card ni Etong. Nagwingwingiwing lattan daytoy.

“Daytan ti maal-alana iti kakalapati nga ubrana!” inyiriag manen ni Manang Jona. “Awanen daydi panagribribonna idi!”

“Balong,” nababa a timek ni Manong Nilo; kinallabayna ni Etong, “kayatmo ti makabasa?”

“Wen, tatang,” indumog ni Etong. Saanna a maikita dagiti matana kadagiti nagannakna.

“No kasta met laeng, balong, ipamaysam ti agbasa. Saan a dagiti kalapatim ti mangdadael iti panagbasam. Di met kayatmo ti agbalin a maestro?”

“Amman, tatang.”

“Ania ngarud ti rumbeng nga aramidem?”

“Agbasa a nalaing, tatang.”

“Aramidem ngarud dayta. Saanko nga iparit ti panagtarakenmo iti kalapati. Ngem saan koma a daytoy ti mangala amin a panawenmo.”

NASAPA a nagriing ni Etong kadayta nga agsapa.

“Nagsapakan?” insungad ni Manang Jona a madama nga agisagana iti pammigatda. “Agalas singko pay laeng!”

“Agbasaak kadagiti leksionko kalpasan a makainumak iti gatas, nanang. Maymayat ti agbasabasa no agsapa.”

Napaisem ni Manang Jona.

“Tumulongakto metten nga agdalus kalpasan a makabasaak, nanang.”

“Nagsayaaten, balong.”

“Apaman nga aglawag, pakanek dagiti kalapatik. Kayatko a nalukmegda. Aglalo dagitay sangapagassawaan a puraw.”

“Apay?”

“Isagutkonto ken ni ninong, ‘nang.”

“Apay a sagutam?”

“Di met agkasarto no umay a bulan, aya?”

Napaisem laengen ni Manang Jona.  —#30.

Comments are closed.