Footer

EDITORIAL: Panangpagungar ti Kinamaingel dagiti Pilipino

MAILAGIP ita ti maika-76 nga anibersario ti Aldaw ti Kinamaingel wenno Araw ng Kagitingan kas panangpagungar iti naitanemen a namaris a paset ti Pilipinas kabayatan ti Maikadua a Gubat ti Lubong idi sumuko dagiti rinibu a soldado a Pilipino ken Amerikano kadagiti Japanese Imperial Forces sadiay Bataan ken Corregidor idi Abril 9, 1942.

Mayat-ataday ita nga aldaw a piesta-opisial kalpasan ti napaut a bakasion itay Semana Santa ken kabayatan a dagiti Kristiano ket addada pay laeng iti panawen a mangramrambak iti Panagungar ni Apo Jesucristo a Dios. Iparparipirip kadi daytoy a kas iti panangilagip iti ipapatay ken panangungar Apo Jesucristo ket kayariganna ti in-inuten a pannakaitanem iti panunot dagiti adu a Pilipino ti kaipapanan ti kinamaingel ken nasionalismo a rumbeng a mapagungar manipud iti tanem iti agdama a henerasion tapno maipasa daytoy iti sumaruno a kaputotan?

Kabayatan dagiti naglabas a gubat a nangibuisan dagiti Pilipino iti adu a biag kangrunaanna idi sinakup dagiti Hapon ti pagilian, impaneknek dagiti umili a nagdisnudo a nagbalin a soldado ken gerilia a nakiranget kadagiti kabusor tapno makaruk-at ti pagilian iti panangsakup dagiti gangannaet a puersa a nangikuspil kadagiti Pilipino?

Rinibribu a biag dagiti naibuis kabayatan ti panangsakup dagiti Hapon iti Pilipinas nangruna sadiay Bataan Peninsula a nagbalin a sentro ti panagraranget sakbay ti pannakaparmek ti nagtipon a puersa dagiti Pilipino ken Amerikano. Kalaksidan kadagiti linak-am dagiti soldado a Pilipino ken Amerikano a pannakadunor manipud kadagiti nabileg a puersa dagiti Hapon, adu dagiti natay gapu iti nagduduma a sakit, bannog, kapsut ken nakaro a bisin ken pannakawaw.

Kalpasan ti ipapanaw ni General Douglas Mc Arthur, Commander ti Allied Forces iti Far East, manipud Pilipinas a nagturong sadiay Australia, nabati ni Major General Edward King a mangidaulo kadagiti lumablaban nga Allied Forces iti Bataan Peninsula. Gapu ti kinaadu ken kinabileg dagiti Hapones, naibusan dagiti Pilipino ken Amerikano kadagiti rasion ti bala, taraon, danum ken agas. Napilitanda a rimmukma kadagiti kabusor.

Dimmanon iti nasurok a 80,000 a soldado a Pilipino ken Amerikano dagiti simmuko kadagiti Hapones ket nagbalinda a Prisoners of War. Kabayatan ti nakaam-ames a Death March, nangrugi dagiti simmuko a soldado a nagna manipud Mariveles, Bataan, aginggana sadiay San Fernando, Pampanga a nasurok a 100 a kilometro ti kaadayona. Sadiay San Fernando, nailugan dagiti balud kadagiti de-kahon a tren a naipan iti Concentration Camp sadiay Camp O’ Donnel, Capas, Tarlac.

Kabayatan ti dayta a panagdaliasat dagiti balud, agarup 10,000 dagiti natay gapu iti kapsut, bisin ken nakaro a pannakaparparigat. Dagiti naglusdoy ken saanen a nakapagna a balud ken dinuyok lattan ti bayoneta dagiti naranggas a Hapon, ket nabatin dagiti bangkayda a nakawalang iti nawatiwat a kalsada.

Adda dagiti nagasat a nakalibas a nakikappeng kadagiti gerilia a nangitultuloy ti pannakirangetda kadagiti kabusor aginggana idi Agosto 1945 a pormal a simmuko dagiti Hapon kadagiti Allied Forces kalpasan ti panangitinnag dagiti Amerikano iti Atomic Bomb sadiay Hiroshima idi Agosto 6, 1945 ken Nagasaki idi Agosto 9, 1945 a nangpakapsut iti puersa dagiti Hapon.

Iti Pilipinas, manipud Enero agingga iti Hunio 1945, napasamak ti nadara a ranget sadiay Bessang Pass iti Cervantes, Ilocos Sur a nakaibuisan dagiti adu a biag dagiti soldado ken gerilia a Pilipino ken Amerikano ken dagiti kabusor a Hapon. Ti pannakaparmek ti naudi a sarikedked dagiti Japanese Forces sadiay Bessang Pass ti nakaigapu iti isusuko ni Gen. Tumoyuki Yamashita ken dagiti pasurotna a nangigibus ti nadara a gubat iti Pilipinas.

Kadagiti naglabas a dekada, adu dagiti naaramid a pelikula ken nasurat a libro ken nagduduma a pakasaritaan maipapan ti kinamaingel dagiti Pilipino kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong. Ngem iti panaglabas dagiti tawen, in-inutdan a naisardeng gapu ti kinakurang ti interes dagiti film producers ken book publishers. Gapu iti dayta, naisardengen ti pannakayallatiw ti kinamaingel ken nasionalismo kadagiti ubbing ken agtutubo iti agdama a henerasion.

Para iti pannakataginayon iti lagip dagiti Pilipino ti nadara a paset ti pakasaritaan ti Pilipinas, napatakder ti Dambana ng Kagitingan ken natayag a krus sadiay alimpatok ti Bantay Samat, Pilar, Bataan tapno maipalagip ti katan-okan a sakripisio dagiti soldado a Pilipino ken Amerikano kabayatan ti Maikadua a Gubat iti Lubong. Ngem bassit laeng a Pilipino dagiti agtarigagay a makapan sadiay Bantay Samat tapno iti panunotda ket mapagungar ti naitanemen a lagip ti katan-okan a sakripisio dagiti maingel a Pilipino ken Amerikano a nangibuis ti biagda para iti pagilian.

Iti agdama, sumangango ti Pilipinas iti panangsakup ti China kadagiti teritorio ti pagilian. Agtultuloy ti pannakabangon dagiti Chinese military facilities kadagiti artipisial nga isla a paset ti pagilian sadiay West Philippine Sea iti laksid nga addan pangngeddeng ti International Tribunal a teritorio dagita ti Pilipinas. Iti laksid ti in-inut a panangsakup ti China iti Pilipinas, agamak ti agdama nga administrasion a mangirupir ti kalintegan ti pagilian kadagiti teritoriona gapu ti kinakapsut ti puersa dagiti Pilipino.

Nadagsen a parikut ti in-inut a panangsakup ti China kadagiti teritorio ti Pilipinas a masolbar laeng no mapagungar iti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti umili ti kinamaingel ken nasionalismo nga impaneknekda kabayatan ti pannakirangetda kadagiti ganggannaet a kabusor a nagsakup ti Pilipinas – ti mangidaton ti biagda para iti panagayat iti pagilian.  Ngem kabaelan pay ngata dagiti Pilipino a soldado ken polis ti mangipusta ti biagda para ti pagilian nga awan ti kasukatna?

Comments are closed.