Footer

SINURSURAN: Napananen Dagiti Bagas?

RICE is the staple food for the Filipinos. Kangrunaan a taraontayo a Pilipino ti innapuy.

Dayta ti mayad-adal kadagiti ubbing. Iti ngarud TLE (Technology and Livelihood Education) 10 Agriculture a subject iti Junior High School, naitalimudok dagiti topiko iti pagay. Marugian daytoy iti pannakaisagana ti daga a pagmulaan, no kasano ti agmula, dagiti addang nga aramiden tapno mataripato dagiti pagay, agingga iti panagani kenagpatingga iti panagaramid iti rekord iti nagasto ken napastrek a nagmula.

Naigunamgunam, kangrunaanna, ti pannakaipateg koma ti panagtalon tapno makatulong a mangpataud iti taraon ti tunggal umili. Magutigot dagiti ubbing, iti naganus nga isipda, a saan a barengbareng ti naglasatan ti tunggal innapuy iti lamisaan sakbay a maidasar daytoy. Iti kastoy, ammoda nga ipateg ti tunggal tinukel ti innapuy a saan a basta sayangenda laeng.

Ngem kasanon no awanen ti magatang a bagas?

Nabara ita nga isyu ti kaawanen ti magatang nga NFA a bagas. Daytoy pay met ti pagaayat a gatangen ti kaaduan nga umili.

Kangrunaan a rason no apay ket ti kinalakana.  Dakkel ngarud ti maitulongna iti panagbadyet dagiti kakaasi a kailian. Napateg ti tunggal baria kadakuada.

Isu a kasta la unayen ti ayatda no makainutda kadagiti gatgatangenda iti uray pisos laeng!

Ngem kasano itan ta inaklon ti liderato ti National Food Authority a naibusen ti iduldulinda a bagas?

Naipabuya payen kadagiti telebision dagiti bodega ti NFA iti probinsia ti Cagayan ken Isabela ti kaawanen ti linaonna. Kasta met dagiti dadduma pay a kangrunaan a probinsia a pagtataudan ti tinonelada nga irik tunggal panagaapit.  Ti la sumagmamano a makita ditoyen ti nailatang para iti proyekto/programa ti Department of Social Welfare and Development aglalo no kasta nga adda kalamidad.

Idi damo a rummuar ti isyu, saan nga inaklon ti NFA ti maib-ibusen a suplayda. Kinunkunada ketdi nga adu pay ket maisambot agingga iti sumaruno a panagaani.

Ita, agtitinnudon dagiti adda iti ikub ti ahensia no asino ti akimbasol iti nakidkidan a suplay ti nalaka a bagas.

Kuna ti komite iti uneg ti NFA, nabayagen nga inrekomendada ti panagimportda koman iti suplay manipud kadagiti kaarrubatayo a pagilian.

Ti yanna nga adat, saan nga impangag dagiti nangangato nga opisial ti rekomendasion. Agingga a nakidkidan dagiti bodegada.

Ngem ti saludsod dagiti dadduma a lider ti pagilian ita, apay a kasta la unayen ti kapardas ti pannakaibus dagiti suplay ti bagas?

Rason dagiti maseknan, adu ti inruarda a suplay a para kadagiti nadidigra ti kalamidad.

Idinto a pudno a kasta, saan latta a mamati dagiti dadduma. Ibagbagada ketdi nga adda irregularidad a napasamak. Mabalin a napapardas ti pannakaibus ti suplay tapno awanen ti kakompetensia dagiti rice traders ket maingatoda ti presio dagiti makunkuna a commercial rice. Ket dagitoy a rice traders, adda koneksionda kadagiti mangpatpataray iti opisina ti NFA.

Rice cartel latta?

Ti saan a maawatan uray ti ordinario nga umili, no apay a masapul nga agangkattayo iti bagas idinto nga am-ammo ti pagilian nga agricultural country.

Kinapudnona, ditoy pay a nagadal dagiti taga-Vietnam ken Thailand no kasano ti agmula iti pagay. Ngem no apay nga ita, datayo ti aging-angkat kadakuada kadagiti masapultayo a bagas. Rinibu a tonelada ti apit, iti pay laeng Cagayan Valley.

Pappapanan dagitoy?

No koma isu ti angkaten ti NFA iti presio a di met lugi dagiti mannalon, di kad’ saan koma a pakarikutan ti suplay?

Ngem no agtinnag amin dagiti apit kadagiti adda iti likudan ti rice cartel, awan papananna no di ngumato a ngumato ti presio ti bagas aglalo no kasta nga awanen ti maisuplay ti NFA. Mapasamaken ti hoarding wenno panagilemmeng kadagiti suplay tapno adda rason ti pannakaingato ti presio dagitoy.

Ita a masursurat daytoy, kaiwarwaragawag ni Department of Transportation secretary Arthur P. Tugade ti panangikkatna kadagiti empleado ti Land Transportation Office iti distrito ti Bayombong ken iti Aritao extension office ti Nueva Vizcaya gapu kadagiti reklamo a kotkotonganda dagiti aglabas a ginasgasut a truckers iti area-da. Pakairamananen ditoy dagiti agibibiahe iti irik.

Segun ken ni Tugade, riniwriw (saan laeng a ribu) a pisos ti kitkitaen dagitoy nga empleado iti inaldaw iti daytoy maikaniwas nga aramidda.

No kastoy ngarud ti mapaspasamak kadagiti agibibiahe iti irik, awan sabali nga agsagrap no di dagiti ordinario nga umili. Kapilitan a maipasa kadakuada ti napukaw dagiti biahero gapu kadagiti nasalawda a rinuker nga empleado ti gobierno.

Ita, kinuna ni Cabinet Secretary Leoncio Evasco Jr. ti NFA council nga itoy a Hunio, sumangpet ti agdagup iti 250, 000 metriko tonelada nga inangkatda a bagas iti ruar ti pagilian. Daytoy ket kalpasan nga imbilin ni President Duterte ta panagimport iti kasapulan a bagas ti agdagup iti 10 porsientoa serserbian ti NFA wenno mapan a walo agingga iti sangapulo a million a kailian.

Ne, ay, ket mano pay nga aldaw dayta a pannakaparparigat dagiti ordinario nga umili a gumatang iti commercial a bagas nga agtartaray a P36 – P65 ti kada kilo maidasig iti NFA rice a P27 – P32?

Saan met ngarud a mabalin a dida mangan iti innapuy ta isu ngarud ti kangrunaan a taraontayo a Pilipino.

Saan a naruam ti tunggal pamilia nga ipabulon ti kanenda iti liningta a kamotit wenno balanghoy.

Kuna ngarud ti kaaduan, kurang ti bussog no awan ti innapuy!

Mangnamnamatayo lattan a saanto koman a maulit daytoy a pagteng iti pagilian.

Mainaig itoy, pangggep ni Pres. Duterte nga ipan iti babaenna ti panangpataray iti NFA.

Iti mapaspasamak nga imbestigasion, sapay ta adda turongenna. Saan koma a panangsakay laeng iti isyu tapno bumanglo ti nagan dagiti maseknan numona ket mano la a panawenen, panagpipili manen.

Iti liderato ti NFA, kitaenda koma a naimbag dagiti mapaspasamak iti ikubda. No adda rumbeng a baliwan, aramidenda koma. Maisentro koma ti imatang dagiti adda ditoy iti no kasano a makatulongda kadagiti umili a bugas ti kaaddada iti dayta a trabahoda.

Comments are closed.