Footer

Charter Change ken federalismo, iti panirigan ni Chief Justice Emeritus Hilario Davide

RUMBENG nga irupir dagiti Pilipino a babaen ti Constitutional Convention, saan a Constituent Assembly, ti kasayaatan para ti pannakasukat ti 1987 Constitution tapno mabaliwan ti agdama a unitary system ti gobierno ken maadaptar ti federalismo a patien ti agdama nga administrasion a mangpadur-as ti Pilipinas.

Dayta ti apila ken alimpatok ti mensahe ni Chief Justice Emeritus Hilario Davide Jr., kalpasan ti panangilawlawagna kadagiti nasayaat a saguday ti 1987 Constitution, ken dakes nga epekto ti federalismo. Nagsarita ti retirado a Supreme Court Chief Justice, sigud a kameng ti 1971 Constitutional Convention ken 1986 Constitutional Commission iti Academic Pastoral Function ti Immaculate Conception School of Theology iti Vigan City a dinar-ayan dagiti lider ken kameng ti Simbaan Katolika, agtutubo, academe ken dadduma pay a grupo iti pribado a sektor.

Inlawlawag ni Davide ti kapapanunotanna iti gannuat ti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte a mangsukat ti 1987 Constitution a nakikaysaanna ken dagiti 48 a kaduana a commissioner a nangputar iti agdama a Pamunganayan-Linteg. Impaganetgetna a para kenkuana, ti agdama a Konstitusion a rinatipikaran dagiti adu nga umili idi Pebrero 2, 1987, ket isu ti kasayaatan iti Pilipinas ken iti intero a lubong uray pay no saan a perpekto.

It is not a perfect Constitution, but it is the best in the world because it is the sole Constitution that is pro-God, pro-people, pro-country, pro-environment, pro-life, pro-family, pro-marriage, pro-youth…” kinuna ni Davide kalpasan ti panangipalagipna nga idi panawen a putputarenda ti 1987 Constitution ket inaldaw a nagkarkararagda iti Dios iti panangidalanna kadakuada a commissioner tapno makaaramidda iti nasayaat a Konstitusion para ti sapasap a pagimbagan ti pagilian.

Impaganetgetna a nakasagana a mangirupir ti pannakasaluad ti 1987 Constitution agingga nga adda pigsa ken biagna. Impakaammona nga adda 150 a constitutional mandate a naipalaon iti agdama a Konstitusion ngem saanda amin a maipakpakat kas ti pannakaigibus ti political dynasty a mangbukod kadagiti pagsaadan iti pagilian.

Many laws were not implemented, violations of the Constitution are unabated: violations of human rights and the principle of public office is a public trust; corruptions are stil rampant…” kinuna ni Davide iti panangipasagepsepna a nasayaat dagiti probision ti 1987 Constitution, ngem saanda a maipakpakat.

Inlawlawagna nga iti kadagupan dagiti Konstitusion ti Pilipinas – Malolos Constitution, 1935 Constitution, 1973 Constitution – ti 1987 Constitution ti kabayagan a saan a pulos a naamendaran uray addan dagiti immuna a gandat kadagiti naglabas nga administrasion da Presidente Fidel Ramos ken Gloria Arroyo tapno maiduron ti nalimed a panggep dagiti nakatugaw nga opisial ti gobierno.

Impalgakna a kaaduan kadagiti Pilipino ket saanda pay a nabasa ken saanda nga ammo ti 1987 Constitution, a gapu a saanda a maapresiar ti kinasayaatna. Indariragna a sakbay a maiwayat ti pannakasukat ti Konstitusion ket rumbeng a mailawlawag a nasayaat kadagiti umili ti pakabuklanna tapno matingitingda a nasayaat no rumbeng a mabaliwan wenno agtalinaed ti Pamunganayan-Linteg iti Pilipinas.

Impakaammona nga ipadpadaras ti agdama nga administrasion ti pannakasukat ti Konstitusion kangrunaanna ni House Speaker Pantaleon Alvarez babaen ti Constituent Assembly, wenno panagbalin ti Kongreso kas asemblea a mangbaliw ti Konstitusion. Inlawlawagna nga ipaspasindayag ti House Speaker a ti pannkaadaptar ti federalismo kas porma ti gobierno ti maysa kadagiti plano ti Presidente idi panawen ti kampania ket iti panangabak ken pannakagun-odna iti nasurok nga 16 a million a botos ket iyanninawna a kaaduan kadagiti botante ti mangayat ti federalismo.

Sinupiatna ti kapanunotan ni Alvarez ta uray nasurok a 16 million ti nagun-od a botos ni Duterte, ket nasurok met a 25 a million a botos ti kadagupan dagiti nangpili kadagiti nakabalubalna a da Mar Roxas, Grace Poe, Jojo Binay ken Miriam Defensor-Santiago. Impaganetgetna nga ad-adu nga amang dagiti saan a bimmotos ken ni Duterte, ken saan amin a bimmotos kenkuana ket kanunonganda ti federalismo. Krinitikarna pay a saan a solido ti super majority a pagpampanakkel ti Speaker a mangsuporta iti federalismo, ta tallo laeng dagiti nangabak nga orihinal a kapartiduanna iti PDP – Laban, ken uray ti Presidente ket saan a miembro ngem inadaptar laeng ti partido.

Inaklonna a napintas ti federalismo kadagiti pagilian a nabayagen a pakaipakpatanna kas ti United States, Canada, Germany ken dadduma pay a nasion, ngem napeggad nga adaptaren iti Pilipinas ta saan pay a pulos a napadasan ken awan pay ti madadaan a modelo a mayataday iti pagilian.

Federalism is a lethal experiment, a paradise to the politicians, but hell to the people…” kinuna ni Chief Justice Davide iti panangipaganetgetna a maysa a napeggad nga eksperimento ti panangadaptar ti federalismo nga agtinnag iti dakes a kasasaad dagiti kaaduan nga umili.

Inlawlawagna nga ikagkagumaan ti Speaker a matratar ti Charter Change iti Constituent Assembly ken sangsangkamaysa nga agbotos dagiti kongresista ken senador tapno nadardaras ti pannakaaprobarna, ngem supiaten dayta dagiti senador. Impakaammona a dagiti kameng ti Consultative Committee nga idauluan ni retired Chief Justice Renato Puno a dinutokan ti Presidente a mangadal ken mangirekomenda iti pannakasukat ti 1987 Constitution ket kaykayatda a babaen a ti Constitutional Convention a dagiti delegado ket butosan dagiti umili.

Impeksana ti paliiwna a ti isyu ti Charter Change ken federalismo ket ginaburannan dagiti dadduma pay a napateg nga isyu a rumbeng a maikkan iti naan-anay nga atension kas ti ekonomia, nailian a seguridad, terorismo, panagkunniber ken kurapsion, ken integridad ti teritorio kas ti panangsakup ti China kadagiti paset ti Pilipinas iti West Philippine Sea ken panaginteresna iti Philippine Rise.

Inyebkasna ti amakna a no masukatan ti Konstitusion ken maadaptar ti federalismo ket mabalin nga ad-adda a rumigatto dagiti tattao ta umadunto dagiti paggastosan dagiti estado wenno rehion nangruna ti pagpasueldo, ken dagiti marigrigat nga estado ket maudi iti panagdur-as. Impakaammo nga adda maisingsingasing a mabingbingay ti Pilipinas iti 18 nga estado wenno rehion. Inlawlawagna a ti federalismo ket pataudenna ti nakarkaro a political dynasty, ken pakapsutenna ti judiciary. Impalgakna a ti federalismo ket ikkatenna ti pannakalimitar ti Filipino Citizenship iti National Patrimony ken economic restriction a posible a kontrolenton dagiti ganggannaet ti ekonomia ti Pilipinas ket amangan no agbalinton a kolonia ti sabali a pagilian, wenno probinsia ti China.

Impaganetget ni Davide a napadasanen ti unitary system nga uray adda dagiti pagkapsutan ti sistema a no mapatibkerda ket nasaysayaat ngem ti pageksperimentuan ti federalismo. Indariragna a nasayaat a maamendaran ti Local Government Code of 1991 a mangipapaay ti autonomia kadagiti lokal nga opisial, ken mapaadu ti bingay dagiti local government units kadagiti buis ken ingreso babaen ti ad-adu nga Internal Revenue Allotment, ken pannakaipakat ti Anti-Political Dynasty Law.

Naisayangkat ti Academic Pastoral Function tapno mailawlawag kadagiti umili ti isyu ti Charter Change ken federalismo kadagiti kameng ti Simbaan ken pribado a sektor. Mangilunglungalong met ti Department of Interior and Local Government iti information campaign maipapan kadagiti nasayaat a parnuayen ti federalismo a mangpadur-as ti Pilipinas. Mailawlawag kadagiti taripnong a nabayagen ti unitary system nga agdama a porma ti gobierno ti Pilipinas a gapu ti nakaudian ti panagdur-as ti ekonomia ti pagilian gapu ta nakasentro iti Nasional a Gobierno ti turay ken pannakabingbingay ti pondo. Maidardarirag a panawenen a maadaptar ti federalismo tapno maikkan dagiti opisia iti estado iti naan-anay a bileg ken pondo a mangimanehar iti masakupanda a mangpadur-as ti Pilipinas.

Comments are closed.