Footer

SINURSURAN: Biagen Koma Ti “Common Sense”

UN-UNORENNA ti aspaltado a dalan a tedtedda dagiti bagon a nangbunag kadagiti magnetite iti dayta a paset ti nakaipalladawanna. Napainayad laeng ta malaksid a pagsungkaan daytoy, natapok pay. Kalgaw man ngaminen.

Pagammuan, adda masabatna a traysikel. Napataray ti drayber. Agal-alibungabong ti tapok a parparnuayenna. Napangilangil. Anian, nakunana iti nakemna.

Inapputna a dagus ti agongna.

Nabungon iti tapok idi agsinnabatda iti traysikel.

Iti ilida, saan a maaw-awan dagiti drayber nga irantada a pagrebolusionen ti luganda (saan laeng a traysikel, pati motor ken dadakkel a lugan) iti katapokan. Aglalo no makitada a bassit ti masabatda wenno unaanda.

Awan ti common sense-da! Wenno sintido komon.

Kunana koma met nga agpapainayad dagiti padana a drayber no kasta nga addada iti katapokan tapno di agalibungabong daytoy a pakabungonan dagiti biktima. Namak payen no adda angkit ti biktima?

Iti panagmanmanehona, permi a painayadna kadagiti lugar a natapok. Kayatna a di makaparnuay iti napuskol a tapok aglalo ket adu ti kabalbalayan iti agsumbangir ti kalsada.

Ngem no apay ketdi a dagiti dadduma, kasta la unayen ti panagpatapokda. Iranrantada pay ketdi!

Iti inaldaw a panagbiag, adda dagiti pagteng a masapul koma ti panangipakat iti common sense. Dakkel ti maitulongna daytoy tapno awan ti maparnuay a riri, gura, panagsisinnikat ken no ania la ditan a negatibo a banag.

Kunana ngarud, iti laengen maysa nga opisina, masapul koma ti common sense. Saan a masapul a maladaw ti asino man nga empleado. Maysa a klase dayta ti korupsion, segun iti naammuanna iti maysa a training a dinar-ayanna.

Wen, a, ta agsusueldo ti maseknan. Rebbengna a subadan daytoy babaen ti napudno a panagserbi— maibilang ditan ti iseserrekna iti umisu nga oras.

Ngem uray pay ngamin iti Departamento a yanna, adu dagiti kaburikna ti saan a sumsumrek iti husto nga oras. Nangrugidanton nga agklase, addanto pay la dagiti dadduma a sumsumrek. Wenno no kasta nga agsisinnukatda iti period, ipadpad-eng ti dadduma ti sumrek iti sumaruno a klaseda. Pagangayanna, bassitto laengen ti oras a mabati iti panagisuroda.

Iti laengen igagatangna no kua kadagiti botika. Siaanus nga agpuesto iti likud dagiti madanonna. Urayenna ti batangna.

Ngem addanto dumteng a kasla asino. “Kastoy man nga agas!” kunananto no kasta nga agdamdamag ti pharmacist iti sumaruno iti pila. Isunton ti adda ganasna a makaunget no saan a maikaskaso. Sao a sao!

Common sense! Siempre, naudi, paunaenna koma dagiti immuna kenkuana.

Mapangpangilangil latta no kuan no kasta ti masaksianna. Naimbag koma no person with disability (PWD) wenno senior citizen dagiti sumingit iti pila. Karbengan dagitoy ti maikkan iti prioridad ken importansia kas sagudayen ti linteg. Ken panangipakita iti respeto iti kas kadakuada.

Iti nabiit, nagsasaruno nga aksidente ti lugan ti napasamak iti Tanap. Grabe ti maysa kadagitoy ta lima a dagus dagiti dead on-the-spot. Dua pay dagiti agngangabit ken patay.

Mapapati a daytoy a karambola dagiti lugan, malaksid iti napardas siguro a taray ti lugan a nangrugian ti panagbibinnangga, ket gapu iti naintar a bilag iti kalsada. Saan laeng nga irik dagitoy. Mais! Pagaammona a talaga a maka disgrasia ti mais no kasta a mapilidan a di maannadan. Nagalis. Pagiwesenna ti lugan.

Adda linteg a mangipawil ti panagbilag kadagiti kangrunaan a kalsada. Ngem salsaludsodenna no yanna ti ngipen dayta a linteg.

Saan a maipatpatungpal!

Adda sungsungbatanna iti linteg ti nagbilag aglalo la ngaruden no nagbalin a mitsa ti aksidente ti bilagna. Ngem adda ngatan nakasuan gapu itoy?

Ita a kalgaw, kanigid-kanawan dagiti malablabsanna a bilag nga irik ken mais. Saan a dina masaludsod no mano pay nga aksidente ti parnuayen dagitoy.

Common sense koma metten kadagiti umili. Ammodan a maipawil ti panagbilag kadagiti kalsada. Ti pay narigat kadakuada, ikkanda no dadduma ti bilagda iti kayo iti agsumbangir nga ungtona. Ket no di mapakadaan daytoy dagiti biahero, sigurado a disgrasia ti lak-amenda.

Itoy a linteg, umuna koman dagiti lider ti tunggal barangay a mangipatungpal. Ngem sabagay, apay koma nga agkutida no pangguraan met kadakuada dagiti masakupanda?

Maawananda iti botos!

Aglalo ket eleksion manen!

Iti panagluganan iti dyip, nadlawna a mapukpukaw payen ti common sense a rebbengna a maipakat koma.

Umuna a tugawan dagiti pasahero ti asideg ti ridaw. In-inut a mapno. Pagangayanna, inton adda masagang a pasahero iti kalsada, imbes nga agsedsed koma dagiti addan iti uneg, kakaasinto pay laeng, piman, nga umuneg daytoy.

Tapno agtugaw iti malikudan ti drayber!

Common sense koma metten nga agsedsed dagiti nakauna tapno nalaklaka ti panagpuesto ti kaul-ulina a pasahero! Kakaasinto a makilinnetlet kadagiti bugsong, gargaret a nakadisso iti tengnga ti lugan.

Adda pay ugali dagiti dadduma. Irantada nga isikig ken pakayang ti panagpuestoda. Kakaasinton, piman, ‘tay naudi. Upong wan pipti a kunada wenno ‘tay gudua la ti bagi ti agtugaw.

Malagipna pay, tunggal Brigada Eskwela, masmasnop dagiti nasapa a sumangbay. Uray nabagaan dagiti nagannak nga irugida iti alas siete ti agsapa, tapno di unay napudot, ti panagdalus, adunto latta ti maladaw.

Wenno irantada pay ketdi ti agpaladaw ta bassitto laengen ti ubraenda.

Ti pay narigat, no asino pay dagiti naladaw, isuda pay ti nareklamo. Isuda pay dagiti di agpabatubat nga ag-attendance ta adu kano pay ti obraenda idiay balbalayda.

Common sense! Akem ti tunggal nagannak dayta nga aktibidad ti eskwela. Rebbengna a makikaysada, makitakunaynayda para iti pagimbagan dagiti annak. Saan a robot dagiti mannursuroda tapno mabaelanda amin nga obra.

Robotto pay, nakunana iti isipna, ket adda pagpatinggaan ti maaramidanna! Isudanto la ketdin?

Kenkuana, no maki-Brigada koman ti nagannak ket ipamaysanan ti atensionna dita ta maminsan met laeng ti makatawen dayta!

Ngem sabali ketdi ti mapadpadasanda!

Isu a napintas koma a mabiag, mapagungar iti tunggal maysa dayta a common sense!

Paannayasenna dagiti mapaspasamak iti inaldaw a panagbiag. Yadayona pay ti tunggal maysa iti riri wenno pannakadangran.

Saan a pannakaimameg ti kinatao no suroten ti rumbeng, sangkakunana kadagiti adalanna. No suroten ti ibaga ti isip, ti makunkuna a common sense a marikna, sigurado a saan a pakairuboan. Ta addaan ti tunggal maysa iti instinct. Kasla daytay maikalbit, maipaltiing ti no ania ti maitutop, ti rumbeng, ti naimbag!

Common sense! Arapaapna a saan koma a mayang-angaw laeng. Nasayaat no biagen ti pudpudno nga anagna.

How many senses do we have?

Six! Sense of touch, smell, taste, hearing, sight… and common sense! #