Footer

Panagannad kadagiti bagyo ken layus

INDEKLARAN ti Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Administration (PAGASA) nga addan ti pagilian iti matutudo a panawen wenno rainy season idi umuna a lawas ti Hunio.

Nasapa ita a tawen dagiti napaut ken napigsa a tudo a nagpataud iti layus kadagiti nagduduma a paset ti Pilipinas nangruna sadiay Metro Manila ken kadagiti dadakkel a siudad nga uray apagapaman laeng a tudo ket malayusen dagiti kalsada gapu iti pannakabara dagiti sewerage system, kanal ken estero. Dagiti napigsa a tudo ken layus ti mangpakaro ti trapiko kadagiti siudad a mangparigat kadagiti motorista ken dagiti inaldaw a mapan kadagiti trabaho ken pagadalanda. Dagiti basura nga imbelleng dagiti awanan-disiplina a tattao ti kangrunaan a makaigapu ti pannakasullat dagiti pagayusan ti tudo a pakaigapuan ti panaglayus.

Kabayatan ti umuna a nepnep wenno monsoon rain iti Ilocos Sur a nangpalayus kadagiti waig ken kanal, ket dua nga ubbing dagiti natay gapu iti pannakalmesda iti piskaria sadiay Vigan City.  Saan pay a kaparanget dagiti bagyo ken napaut ken napigsa a tudo, ngem addan dagiti naisakripisio a biag. Anianto la ketdi no agsasarunon dagiti bagyo ken layus?

Maysa kadagiti kangrunaan a maapektaran iti matutudo a panawen ti pannakataktak dagiti nagadu nga infrastructure projects ti gobierno a sakupen ti Build, Build Program. Mapabayag la ketdi ti pannakaileppas dagiti adu a proyekto ti Department of Public Works and Highways nangruna dagiti kalsada, rangtay ken flood control. Apay ketdi nga irana pay ti gobierno ti agruk-at ti adu a pondo ken agiwayat kadagiti proyekto no masanguanan ken madaman ti matutudo a tiempo?

Nakaro nga aglak-am no matutudo a tiempo dagiti motorista kadagiti lugar a pakaisaysayangkatan dagiti naindaklan a proyekto ti imprastraktura. Adun dagiti nadisdisgrasia kadagiti project sites gapu iti kinakurang dagiti warning signs a mangballaag kadagiti motorista nangruna iti rabii a nasipnget ken saan a makita dagiti kasasaad dagiti kalsada. Rebbengna nga agsungbat iti linteg dagiti project contractors ken maseknan nga ahensia no agbaybay-ada iti pannakaikabil ken pannakamantiner dagiti warning signs kadagiti project sites.

Iti matutudo a panawen, kangrunaan a marigatan ket dagiti estudiante nangruna dagiti agad-adal iti elementaria wenno grade schools ta kaaduanna ket nangrugin dagiti klaseda. Adda dagiti naladladaw a mangrugi iti klaseda ken tri-semestral ngem maapektaran latta ti panagadalda gapu ta madanonanna latta iti kapigsa dagiti tudo ken layus.

Nagpaiduman ti agdama a kasasaad ti panawen no ikompara kadagiti naglabas a dekada gapu iti epekto ti Climate Change wenno Global Warming. Nagbalinen a nakapigpigsa ken nakapapaut dagiti tudo uray no awan ti bagyo. Nagbalinen a nakarungrungsot dagiti bagyo nga agpataud iti nakaro a didigra.

Nayuriten iti pakasaritaan ti Pilipinas ti nakapigpigsa a Bagyo Yolanda wenno Super Typhoon Haiyan a nangbasnot ti pagilian nangruna sadiay Eastern and Cenrtal Visayas idi Nobiembre 8, 2013 a nanggubuay ti pannakatay dagiti agarup 6,000 a biktima ken pannakaduprak dagiti adu a balay, pasdek ken imprastraktura.

Nakaam-ames met ti pinataud a layus ni Bagyo Ondoy wenno Typhoon Ketsana sadiay Metro Manila idi Septiembre 26, 2009, ken Bagyo Pepeng wenno Typhoon Parma iti Amianan a Luzon idi
Oktobre 5, 2009, a nakaibuisan dagiti rinibu a biag ken riniwriw dagiti balorna a sanikua.

Kangrunaan a sekta ti ekonomia nga aglaklak-am iti epekto dagiti bagyo ken layus ket ti benneg ti agrikultura. No man pay nakapatpateg ti tudo kadagiti mannalon ta daytoy ti gubuayan ti panagtalonda ken pannakataraken dagiti mulada. Ngem dakes daytoy no sumobra ta madadael met dagiti mulada. Adu a mula ken produkto iti talon, taraken a dinguen kadagiti piggery ken poultry, pupok nga ikan ken lames dagiti madadael no napigsa dagiti bagyo ken layus ket kakaasi dagiti agbibiag iti industria ti agrikultura ta awan ti pangabrotanda kadagiti pukawda.

Iti isasangbay ti matutudo a tiempo, rumbeng a saganaanen dagiti umili ti idadateng dagiti bagyo, layus, panagreggaay ken dadduma pay a didigra. Nakasagana ngatan ti PAGASA a mangipaay iti makapnek a serbisio a mangballaag kadagiti tattao iti kasasaad ti tiempo tapno malisianda dagiti didigra? Nakasagana ngatan ti National Disaster Risk Reduction Management Council ken dagiti kaibatoganna nga ahensia iti tunggal ili, siudad ken probinsia a tumulong kadagiti tattao no panawen ti kalamidad?

Inaklon ni Department of Science and Technology Secretary
Fortunato De la Peña a dakkel a pondo ti ipapaay ti nasional a gobier-
no iti PAGASA a sakup ti DOST ket awanen ti rason a saanda a makaipaay iti makapnek a serbisio kadagiti tattao. Ngem no dadduma, saan a mapangnamnamaan ti ballaag dagiti agpapaay iti ahensia ken adda dagiti weather stations a narigat a madanon ti media no sakbay ken panawen ti didigra.

Nakasagana kadin ti Office of Civil Defense nga idauluan ni Undersecretary Ricardo Jalad, Executive Director ti NDRRMC ken dagiti sangana iti 17 a rehion iti Pilipinas? Kasano ti panagsagana dagiti lokal a DRRMC? Sagudayen ti linteg, tunggal Local Government Unit ket nasken nga addaan iti makabael nga executive officer. Ngem adda pay laeng dagiti LGU nga awanan iti kualipikado a mangimaton iti dayta a departamento a gapu iti nakapuy a serbisio no panawen ti didigra ken kalamidad. (Eden Alviar)

Comments are closed.