Footer

SINURSURAN: “Ay, Biyag… Kasla Takiyag!”

TI biag ket agbalinen a biyag.
Ti siudad ket agbalinen a siyudad.
Ti lualo ket agbalinen a luwalo.
Ti bua ket agbalinen a buwa.
Mayatkayo no kua, kailian?

Pessat daytoy ti post ni Ariel S. Tabag, editor ti dandaniw iti Bannawag, iti Facebook. Apayen? naggilang iti panunotko.

Iti panangileppasko iti post, naammuak a nariing man gayamen ti isyu iti Ortograpia ti Ilokano. No malagip, natinggaw ken nabara idin daytoy nga isyu kalpasan a rimmuar ti Tarabay iti lengguahetayo nga Ilokano (nga inaprobaran ti Komisyon sa Wikang Filipino wenno KWF) idi 2012. Daytoy ‘tay opisial nga ortograpia a sursuroten ti Bannawag, Tawid News Magasin ken dadduma pay a kaaspingda.

A pakaibilanganen ti Nasantuan a Surat.

Ta dayta ti nariingantayo. Nagbaliw man simmurot latta met iti no asino nga Ilokano. Saan a natabbirawan wenno narabngis ti kinataona kadagiti napasamak a panagbalbaliw.

Kalpasan ti pannakapasingked ti Tarabay, simngay idin ti isyu nga adda mayat a mangbalusingsing kadaytoy babaen ti panangiruarna iti bukodna nga annuroten kas maibatay kano iti Nailian a Pagsasao. Kayatna, maisurot dagiti textbooks nga Ilokano (a maisuro iti Grado 1 ken 3) iti lengguahe a Filipino.

Dagus a nagtignay dagiti mangipatpateg iti lengguahe nga Ilokano. Inrupirda ti Ilokano kadagiti nadumaduma a diskusion ken konsultasion kas maibatay iti addan a masursurot a Tarabay.

Nupay kasano dayta a pananglapped dagiti Ilokano iti maipappapilit a baro nga ortograpia, naikurimed a naipablaak dagiti libro iti MTB-MLE a di naibasar iti Tarabay 2012. Ketdi, iti maipappapilit nga ortograpia a base iti Filipino. Isu daytoy daytay maisina dagiti balikas a ‘kayo’, ‘kami’, ‘tayo’ ken kaarngida. Sumurot iti spelling ti Filipino/Tagalog.

Mapan tayo ‘diay baybay, kasta. Pinakbet ti nanumo a sida mi. Nagbasa ak ti Tawid News Magasin idi kalman.

Ket no napeklanka nga Ilokano, saan ngata nga agkibbatol ‘ta dilam? Wenno dika ngata kasla ubing a damona ti agsao?

Dayta ti nagbalin a kangrunaan a rason dagiti nangirupir iti lengguahetayo. Natarus ti panagsaotayo nga Ilokano. Kas kalamuyot ken kagalis ti saluyot. Kastan uray pay idi panawen dagiti appotayo.

Maysa pay, ti Ilokano a lengguahe, adda bukodna nga urit ken gupit a maiduma unay kadagiti dadduma a pagsasao ken lengguahe.

No masukatan ti pannakaisuratna, wenno maisurot iti Filipino, madadael ti kupikopna a kinangayed wenno kinapintas. No samiweng koma, agbalinen a sintunado.

Nakita ti naglabas nga administrasion ti Komisyon sa Wikang Filipino ti kinatibkertayo nga Ilokano a mangiruprupir iti bukodtayo a lengguahe. Nupay simngay (kalpasan ti 2012) idin ti isyu a pannakaisurot koma ti Orotgrapia nga Ilokano (OI) iti Ortograpiyang Pambansa (OP), saan a nagballigi daytoy.

Nakita dayta ni Apo Virgilio Almario a dati a mangidaulo iti KWF. Dinaydayawna ni Ilokano iti panagtitipkelda a nangilaban iti lengguaheda.

Iti maysa a konsultasion, nagsinnabat dagiti mangilablaban iti lengguahe nga Ilokano ken iti Komisyon tapno agsardengen ti isyu. Naaramid ngarud ti draft kas pangpabaro iti Tarabay 2012. Kinoriher dagiti mannurat nga Ilokano dagiti rumbeng a maatur iti ikalkalukag ti KWF a masurot koma.

Ninamnamatayo nga Ilokano nga iti iruruar dayta baro a Tarabay wenno Ortograpia, masurot dagiti nagpapatangan. Konsultasion dayta ket napateg ti napagsasaritaan. Tungpalen nga awan kurangna.

Ngem adtoyen ti mapagbutbutngan. Inlisi ti agdama a liderato ti KWF dagiti napagtutulagan ket ipilit latta daytoy ti kayatna.

Kasano nga adda ngarud ti pannakaipateg ti Ilokano no ti adda iti posision ti adda ita a mangrabrabngis iti lengguahe?

Sabagay, kunada, kasano nga ipateg dayta Komisioner ti Lengguahe nga Ilokano no dina pay ammo ti agsurat iti Ilokano? Ken saan nga Ilokano?

Sa ita, ipilitna ti kayatna. A segun iti suratna, “makasarili” ken “makakanluranin” kano ti kapampanunotan ni Ilokano isu a dina awaten dayta ‘panagbalbaliw’ iti lengguahena.

No ania a panagpampanunot dayta! Kaano pay a nagbalin a managimbubukod ni Ilokano no maipanggep iti bukodna a lengguahe?

Iti maminsan pay, riniing ti post ni Tabag ti puli ni Ilokano a mangipatpateg iti bukodna a lengguahe. Impeksada ti rikna ken kananakemda. A di koma metten rumbeng a tabbirawan dagiti adda iti takem.

Kastoy man ti kapanunotan ni Apo Cles B. Rambaud, editor ti Bannawag, a maysa a kangrunaan a nangisagana iti Tarabay 2012:

Addan opisial nga ortograpia ti lengguahetayo, ti Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano nga inaprobaran ti KWF idi 2012. Daytoy ti inaramat ti DepEd ken Basa Pilipinas a nagbatayan iti pannakaisurat dagiti babasaen a kasapulan dagiti mannursuro iti MTB-MLE.

Daytoy a Tarabay, saan a bigbigen ti agdama a liderato ti KWF ngem nupay kasta, awan ti opisial a pakaammoda a dida bigbigen daytoy ket dayta ti gapuna nga agingga ita, isu ti ar-aramaten ti DepEd, banag a pagyamanantayo met a mannurat a mangar-aramat iti lengguahetayo nga Ilokano.

Pagsayaatanna, napaneknekan metten dagiti mannursuro a nakasarsaritatayon a daytoy nga ortograpia ti kalakaan a masurotanda.

Ngem ita, ti agdama a liderato ti KWF, kayatda a ti ortograpiatayo wenno ti spelling ti lengguahe nga Ilokano, maipada iti spelling ti Filipino/Tagalog para iti kunada a “harmonisasyon” banag a supsupiatentayo ita gapu kadagiti adu a rason. Ket agparparang a di mamingga ti agdama a liderato ti KWF a mangipapilit iti kayatda a MANGIPADA ITI SPELLING TI ILOKANO ITI SPELLING TI FILIPINO. Maysa nga espesipiko a rason, isu ti saanton a panagpakarigat dagiti ubbingtayo nga Ilokano nga agsurat iti Filipino/Tagalog ta agpada la ngaruden ti spelling ti Ilokano ken ti Filipino/Tagalog.

Ania ngarud ita ti ar-aramiden ti KWF tapno maipatungpalna dayta a gannuat? Nagpaaramid iti ortograpia a sukat ti Tarabay. Ket nasurat dayta nga ortograpia (2017 Ilokano Ortho). Dagiti nangsurat iti dayta nga Ortho, kalpasan ti adu a panangad-adalda iti umno nga spelling ti Ilokano, natakuatanda a di rumbeng a suminada iti Tarabay— ket kasta ti inaramidda.

Daytoy a 2017 Ilokano Ortho, indatag ti agdama a liderato ti KWF para iti konsultasion ket natakuatanda kano a ti kayat ti kaaduan, rumbeng a maipasurot ti spelling ti Ilokano iti Filipino. Ngarud, rinebisar/inatur ti KWF ti 2017 Ilokano Ortho (nga awaganda iti Pambansang Ortho a pardon dagiti amin nga ortho dagiti lengguahe iti Filipinas).

Daytoy nga inaramid ti KWF iti 2017 Ilokano Ortho ti sinupiat dagiti nangisagana (Eugene, Joel, Ariel, Neyo). Kuna dagitoy nangisagana a dida ipalubos a mairuar dayta a 2017 Ilokano Ortho ta saan metten nga isu dayta daydi Ortho nga insaganada.

Kinapudnona, panggep ti KWF nga i-launch dayta nga ortho itoy a Hulio tapno daytoyen ti aramaten dagiti agar-aramat, mannursuro ken agsasao iti Ilokano– ken kas sukat ti Tarabay.

Ngem natangken ti pangngeddeng dagiti nangisagana: SAAN A RUMBENG A MAIRUAR DAYTOY 2017—wenno 2018 itan— nga Ilokano Ortho a sukat ti 2017 Tarabay.

Ti sungbat ti KWF: Wen, saanmi nga aramaten no isu ti kayatyo. Ngem mangaramidkami iti sabali babaen ti pannakikonsultarmi manen kadagiti agar-aramat, mannursuro, ken agsasao iti Ilokano iti Rehio 1, 2, ken Cordillera.

Ket ammotayon no ania ti kayat a mapasamak ti KWF— tapno maipasurot ti spelling ti lengguahe nga Ilokano iti Filipino/Tagalog. Isu a dayta “biag,” agbalin a “biyag,” dayta “lua,” agbalin a “luwa.”

Ti maysa kadagiti mabalintayo nga aramiden– isu ti panangsiputtayo no kaano ken sadino ti pakaangayan dagitoy a konsultasion ta amkenmi a kas iti dati, didanto manen agayab kadagiti mannurat nga Ilokano—nangruna dagiti kameng ti GF ken dagiti agsursurat iti Bannawag ta dagitoy a tattao, “makasarili” ken “makakanluranin.” No addanto dagiti madamagyo a konsultasion, sapay koma ta ipakaammoyonto kadagiti amin a mangipatpateg iti lengguahetayo nga Ilokano. Saantayo koma nga itulok a dagiti tattao a kurang ti ammoda iti lengguahe nga Ilokano, isuda ti mangidiktar kadagiti pagannurotan no kasano nga isurattayo dagiti balikastayo.

Pabasolendatayo a “makasarili” ken “makakanluranin” tapno laeng maipatungpalda ti “makasarili” a panggepda.

NALAWAG ti kinuna ni Rambaud: agsiputtayo. Irakurak, ipakaammotayo no pakasamakan dagitoy kuankuansit a konsultasion (nga inaramidda man idin ngem gapu ta saan a mayannurot iti pagayatanda ti kayat dagiti nakasarsaritada, isu a baliwanda manen). Mabalin nga iti asidegtayo laeng. Wenno iti mismo a pagtrabahoantayo.

Kas Ilokano, akemtayo ti makitinnulong. Agsiput. Ta ti kano di makasiput isu ti maisupot.

No pagpatinggaan daytoy a panangilabantayo iti lengguahetayo, ditayo masinunuo. Ngem masinunuotayo ketdi a dinto pulos agballigi dagiti gandat a panangrabngis iti lengguahetayo no makikaysatayo ken agsiputtayo.

Tapno ditayto aginna-innat nga agkuna: Ay, biyag, a kasla takiyag… #

Comments are closed.