Footer

Importeden ti galunggong, saanen a sida dagiti napanglaw

NABIGBIG idi ti ikan a gallunggong wenno baranite ken round scad a sida dagiti napanglaw ta nalaka daytoy a klase ti lames idi sakbay nga indeklarar ni Presidente Marcos ti Martial Law idi 1972. Ngem saanen a kabaelan ita a gatangen dagiti napanglaw gapu ti kinangina ti presiona ta maangkat payen iti sabali a pagilian.

In-inut a timmayok ti presio ti GG kadagiti naud-udi a tawen iti turay ni Marcos sakbay a napadisi kabayatan ti nakappia a 1986 EDSA People Power Revolution, ken simmukat kenkuana ni Presidente Corazon Aquino.

Kabayatan ti kampania para iti 1986 Presidential Snap Election, nagbalin nga isyu ti presio ti galunggong a ngimmina idi panawen ni Marcos. Ngem saan pay a nakapagbayag ni Cory iti turay ket timmayok ti presio ti galungngong.

Simmublat a Presidente da Fidel Ramos, Joseph Estrada, Gloria Macapagal Arroyo, ken Benigno Aquino III, ngem saanen a pulos a bimmaba ti presio ti galunggong. Nagtalinaed a nangina gapu iti mapapati a limitado a makalapan iti laksid a nalawlawa nga amang ti kabaybayan ti Pilipinas ngem ti dagana.

Ngimmina pay ti presio ti galunngong ita a panawen ni Presidente Rodrigo Duterte ta dumanonen agingga iti P160 ti kada kilo kadagiti wet market gapu ti kabassit ti supply.

Maibasar iti data ti Philippine Statistics Authority, itay 2017 bimmaba iti 11.89% ti produksion ti galunggong. Bimmassit pay ti makalap gapu ti pannakaipawil dagiti commercial fishing vessels nga agkalap kadagiti municipal/city waters.

Inrakurak ni Agriculture Secretary Emmanuel Piñol nga inaprobarannan ti Certificate of Necessity iti panagangkat ti Pilipinas iti 17,000 metric tons a galunggong manipud kadagiti ganggannaet a pagilian tapno lumaka ti presio ti galunggong kadagiti tiendaan. Impakaammona a nangina ti galunggong gapu ta asidegen ti panagserra ti panagkalap wenno fishing season iti kasta a klase ti ikan kadagiti sumaganad a bulan.

Impakaammo ni Piñol nga iti importasion iti galunggong ket addaan iti taripa a 5% iti gatadna.  Inlawlawagna a nasken ti panagangkat iti galunggong tapno mapatalgedan ti seguridad ti taraon ken mapalaka ti presio ti ikan kadagiti tiendaan.

Inrakurakna a mangrugi ti closed fishing season inton Nobiembre agingga inton Marso 2019. Dayta a gannuat ket panawen ti panagpaadu dagiti ikan tapno malisian ti over fishing.

Agsangpeten ti importasion ita a Septiembre agingga nga ipawil ti DA. Ngem adda dagiti mapaliiw nga adun dagiti imported a galunggong a mailaklako kadagiti tiendaan. Nalaka a malasin ti imported ta dakdakkelda nga amang ngem kadagiti lokal a kalap. Insingasing ti DA a ti presio ti galunggong ket saan a lumabes iti P140 ti kada kilo.

Manamnama a ti panagangkat ti galunggong iti ballasiw-taaw ket pababaenna ti nangato a presio a pinangato ti inflation rate ken value added tax dagiti magatgatang gapu iti Tax Reform for Acceleration and Inclusion Law a mangparparigat kadagiti kaaduan a Pilipino.

Nasken a mapatalgedan a dagiti imported a galunggong a legal a maiserrek iti Pilipinas ket kadagiti laeng BFAR accredited a cold storage facilities, ken mailakoda iti wholesale tapno saan a masuitik ti taripa. Inamendaranen ti DA ti daan a Fisheries Administrative Order ken palubosandan dagiti grupo dagiti mangngalap ken dagiti aglaklako ken food processors nga ag-import iti galunggong.

Nagkas-ang ti nagbanagan ti fishing industry iti Pilipinas ta iti laksid a nakalawlawa ti kabaybayan ken taaw ti pagilian ket agkurkurangen ti makalapan, ken agangkat payen iti sabali a pagilian. Anian daytoy mapaspasaran ti Pilipinas iti supply ti taraon, agangkat la ngaruden kadagiti nagduduma a produkto iti agrikultura kas ti bagas, karne, ken nateng, ket itan, pati ikan?

Adun a tawen ti naglabas a napaliiw ti BFAR ti panagkurang ti makalapan iti tinawen gapu kadagiti nagduduma a rason kangrunaanna ti overfishing ken pannakaabusar ti kabaybayan gapu kadagiti nagduduma a wagas ti illegal a panagkalap kas ti panagusar dagiti babassit ti abutna nga iket nga alaenna amin a babassit nga ikan, panagaramat ti dinamita a mangdadael kadagiti pagapunan dagiti ikan ken dadduma pay a wagas. Nadadael metten dagiti fish sanctuary gapu ti pannakaperdi dagiti bakawan wenno mangroves.

Napakaro ti kabassit dagiti makalapan gapu ti parikut iti West Philippine Sea a dagiti Pilipino a mangngalap ket saandan a nawaya nga agkalap iti nalawa nga extended economic zone ti Pilipinas gapu ti panangsakup ti China iti teritorio ti pagilian, ken addan dagiti Chinese Coast Guard nga agbambantay kadagiti sinakupda kas iti Scarborough Shoal a nabaknang kadagiti nagduduma a lames.

Adun a mangngalap dagiti naawanan iti pagsapulan gapu ti panagbalinen a komersial ken pribado a resorts, dagiti igid ti kabaybayan a sigud a maar-aramat para iti marine industry. Naipaupa metten kadagiti sumagmamano a tattao wenno kompania dagiti nalawa a paset dagiti municipal/city waters babaen ti pannakikokontrata dagiti local government units a kangrunaan a mabenepisiaran ket dagiti babaknang nga addaan iti dakkel a puonan.

Mapagam-amkan a no saan a masaluadan ti fishing industry iti Pilipinas ket dumtengto ti panawen nga awanton ti makalapan para kadagiti kasapulan dagiti Pilipino. Ti rumigrigat a kasasaad ti marine resources ket pinarnuayna ti panagrigat dagiti mangngalap a maibilang a maysa kadagiti kapanglawan iti pagilian.

Naindaklan a karit iti agdama a kasasaad ti fishing industry iti pagilian kas ipakita ti panagangkaten iti galunggong manipud iti sabali a pagilian. Nasken ti nalawag ken nasamay a solusion iti problema ta no saan a masolbar daytoy a parikut ket ad-adda a maidagel iti rigat dagiti Pilipino ta awanton ti makalapanda nga ikan iti naglawa a kabaybayan ti pagilian, ket ad-adda pay nga agbisin dagiti umili. #

Comments are closed.