Footer

SINURSURAN: Honesty is…

ADDADA iti playground a sango ti mini-gymnasium ti pagadalan. Madama ti panagsanay dagiti ubbingda iti masungad a konbokasion– sumagmamanon a tawen ti napalabas. Kas iti sigud, nakatoka iti sound system.

Buybuyaenna dagiti ubbing a prakpraktisen ti adbayserda iti ipabuyada a mass demo. Kas iti sigud, adu nga ubbing ti agbuybuya. Nakatugawda, agsusukot pay dagiti dadduma, iti sango ti stage a nakaiplastaran dagiti dadduma a tugaw.

Nakitana no kasano nga iruar ti maysa nga ubing ti paniona tapno punasenna ti ling-etna. Ti makadakes, naisurot ti sangagasut a pisos a kuartana. Natnag iti karuotan.

Ti babai nga estudiante iti sikigan, darasna a binaddekan ti kuarta. Inkub-ayna pay nga inyadayo bassit sana met laeng binaddekan.

Nagtaliataliaw ti nasao a babai nga estudianteda. Idi masinunuo daytoy a makumikom dagiti adda iti aglawlawna iti panagbuyada, in-inut a nagtugaw ngem sitatalimudok latta ti imatangna kadagiti agsansanay. Makipagpukpukkaw pay kadagiti agbuybuya.

Impasimple daytoy a pinidut ti kuarta. Sa timmakder a kasla awan aniamanna. Intuloyna ti nagbuya. Nakipalpalakpak.

Idi kuan, nakitana nga agbalawen ti napukawan nga ubingda. Kaut a kaut iti bolsa daytoy. Gapu ta awan ti kuartana, nagsaludsoden kadagiti adda iti asidegna— pakairamanan ti nakapidut.

Ngem pulos a di inaklon ti ubingda a babai nga adda napidutna.

Makasangsangiten ti napukawan. Impulongna iti agpapapraktis a titser ti pannakapukaw ti kuartana.

Nagpalutpot met ti nasao a titser ta impetteng ti napukawan nga adda pay laeng ti kuartana itay damdamona ti agbuya. Naibagana payen a nalabit naisurot itay inruarna ti paniona.

Ngem kaskasdi nga awan ti nangaklon a nakita wenno napidutna ti nasao a kuarta.

Idinto nga iti yanna a sound system, nga agsangapulo metro laeng iti yan dagiti ubbing, permi a panagngilangilna. Aglalo ket adbayseranna ti nakapidut nga ubing!

Impasimple ti adalanna ti simmina iti ragup dagiti agbuybuya kalpasanna. Nangayab iti kaadalanna.

Tapno saanda a pagatapan?

Sinipsiputanna ti adalanna. Agturongdan iti kantina.

Dagus a tineksanna ti ubingna ta adda kenkuana ti numero dagitoy. Kasta metten dagiti nagannak kadakuada. Nalaka laeng nga ireportna kadagiti nagannak no nag-cutting class-da wenno adda saan a naimbag nga inaramidda.

nkta ko ung gnwa m.

Ano un, sir? Naiteksbak pay laeng.

pls, pkblik ung pera. ktang-kta ko kng paano gnawa mo. no mbainka, itedmo kniak ta siakon ti mkaammo. diakto ibga t knataom.

Nakitam gyam, sir. Basta dimo ngarud ibagbaga a siak ti nakapidot. Kbabain…

Napangilangil manen. Saanna man laeng a nauray nga agpadispensar ti ubingna iti inaramidna. Kayatna koma a pagsanguen laengen ti ubingna ken ti napukawan tapno isuda laeng ti agsarita.

Ngem napanunotna nga adda ngiwngiwat ti napukawan. Baka ipadapadamagnanto met laeng ti nakapidut iti kuartana. Ket mismo pay a ti immuna a nagdamaganna. Di kad’ agparparangton a panggep talaga ti ubingna a tagikuaen ti kuarta. Ma-bully-nto la ketdi daytoy.

Isu nga inkeddengna nga isunto laengen ti mangisubli iti kuarta. Ipambarnanto laengen nga adda nangisubli iti napidutna a kuarta. Ket dina kayat ti mainaganan.

Honesty… kinapudno, panagsao iti pudno.

Idi pay, kayatnan a dayta ti maysa a kangrunaan a mamuli kadagiti aglabas nga ubbing kadakuada.  Kas igamda iti masakbayan.

Ket naimbag la unay iti panagkitana kadagiti naisurat iti kuarto wenno ikub ti pagadalan: Honesty is the best policy. Mangipalagip kadagiti ubbing iti kinapateg ti panagsao iti pudno/kinapudno. ‘Tay dida nga agsalsalawasaw.

Ngem saanna a kayat a sawen a para laeng kadagiti ubbing dayta. Mabalin iti asino man, pakairamananda a mangtubtubay kadagitoy nga ubbing. A no maminsan, mapampanunotna nga ad-adda koma pay kadakuada.

Wen, a, ta saan latta met a mailinged ti kinapudno nga addada latta itta iti sistema. Uray dida pay nalpas ti kinadoktorado, agbalbalindan a doktor. Madoktor dagiti grado gapu kadagiti agduduma a rason.

Sabali laeng dagiti agparpardaya kadagiti kakaduana tapno laeng maital-o. Pagrangtayanna, pagpangalanna dagiti simple ken di matagtagari. Sipsip. Assuming, kunada pay.

Naimbag koma no kinapudno laeng ti idanonna iti maseknan. Kasanon no saan? Madadael dagiti biktima iti itatallapaw a panggepna.

Iti maysa a sukisok a naipadamag iti nabiit, mapan nga innem laeng iti sangapulo a Pilipino ti napudno iti aramid ken saona. Innem a pulo a porsiento laeng dayta.

Iti nasao a sukisok, inranta ti maysa a restaurant a sobraan iti supli ti tunggal kostumerda. Limed kadagitoy a kostumer, naimuntar dagiti CCTV iti asideg.

Adda ‘tay ammona la ngaruden a sobra ti suplina, ta binilangna ngarud, ngem daras nga imbolsana idi makitana a sobra ket kasla awan aniamanna sa immadayo. Ngem insublina met laeng ti sobra a supli apaman a kinamakam dagiti nangiwayat iti eksperimento ket naipabuya kenkuana ti ala ti CCTV.

Nupay kasta, adda met dagiti nagisubli a dagus iti sobra a naisupli kenkuana apaman a nabilangna daytoy. Isuda dagiti pudpudno a honest wenno mangbibiag iti nabalitokan nga aramid, ti honesty.

Kuna ti maysa a social anthropologist nga uray kasano kadakes ti maysa a tao, adda latta ti panagsao iti kinapudno iti isip ken riknana. Kastatayo kano a Pilipino.

Adda talaga siled ti kinaimbag iti puso ti tumunggal maysa.

Ken pudno kano pay a no dadduma mapurartayo iti adda a nakaidiaya iti sanguanantayo. Malipatan ti nabalitokan nga ugali.

Saan metten a mailinged kadatayo dagiti agruruar ita a Honesty Store. Isu daytoy daytay awan ti agbambantay iti paggatangan, mangalaka iti gatangem a nakasurat dagiti talaga a presiona. Idissom ti pagbayadmo iti nairanta a pagikkan, sa alaem lattan ti suplim.

Dagiti Ivatan wenno taga-Batanes ti nangirugi iti kastoy nga aramid. Nasayaat idi damo ta saan a mapukpukawan ti kantina. Ipakitana a napudno dagiti agindeg. Dida a mananggundaway. Ngem idi agbayag, aglalo dagiti umadu dagiti bisita iti nasao a lugar, mapukpukawanen ti kantina. Saanen a honest dagiti aggatang.

Uray pay itoy Honesty Bus a rimmuar iti nabiit. Addada latta dagiti saan a napudno. Sobraanda ti suplida.

Ti pay honesty store dagiti pannakabagi ti linteg, naipadamag itay nabiit a di pinakawan dagiti managdakdakes.

Maidakdakkel ti kastoy nga aramid, ammona, nga isu ti panimudan ti kinadakes iti masakbayan.  Nasayaat la unay no maritur dagiti naganus pay nga isip dagiti suspek.

Ngem kasano ngata met dagiti lider a saan a honest wenno napudno kadagiti aramid ken saoda? Nataengandan, ammoda koman ti naimbag ken kinadakes. Ngem mapangpangilangil kadagiti agdama ken uray dagiti naglabas a lider.

Uray agdadata ti panagul-ulbodda, natangigda pay laeng a sumango kadagiti umili. Mangbulbullagawda latta.

Kitaen laengen ti aglawlaw, nakaad-adu ti proyekto kas iti kalsada, pagadalan, rangtay ken dalan. Ngem saan a mailepleppas a naimbag. Ulboden dagiti maseknan ti agpaypayso a pasamak. Ibagada a di immanay ti pondo isu a di naileppas ti proyekto.

Isu a naimbag la unay a biagen, iti pay laeng pagtaengan, ti kinapateg ti napudno wenno panagssao iti kinapudno. Honest.

Itukit kadagiti annak dagiti pagimbagan ti napudno, wenno panagsao iti kinapudno. Iti kasta, idakdakkelda dayta nga aramid. Saanton a marigatan dagiti kas kenkuana a nagannak.

Bay-antayo dagiti lidertayo a naynay a manglagalaga kadagiti kinapudno. Kargonto ti konsensiada dayta.

Comments are closed.