Footer

Epekto ti nangato nga inflation rate iti biag dagiti Pilipino

AGSAGSAGABA ita dagiti Pilipino nangruna dagiti napanglaw iti nakaro a kinarigat ti panagbiag a ginubuay ti ingangato ti presio dagiti kangrunaan a produkto a kasapulan iti inaldaw gapu iti nangato nga inflation rate wenno panagsuek ti balor ti piso kasukat ti United States Dollar a kangrunaan a maus-usar iti World Market.

Iti las-ud ti agarup maysa a dekada, sagsagabaen ita ti Pilipinas ti panagbaba ti balor ti piso ta dimmanonen iti P53 – P55 ti sukat ti US$1, segun iti Banko Sentral ng Pilipinas. Maibasar iti National Economic Development Authority, laklak-amen ti Pilipinas ti 6.46% inflation rate, kangatuan iti las-ud ti agarup maysa a dekada.

Nadegdegan ti nadagsen nga epekto ti inflation rate iti pannakairugi ti implementasion ita a 2018 ti umuna a tawen ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion Law a nangingato ti buis ti coal a kaaduan a maus-usar kadagiti power plants, krudo, gasolina ken dadduma pay nga oil products. Nanayonan pay ti buis dagiti sweet beverages, sigarilio, agas ken dadduma pay a napateg a kasapulan a produkto ken serbisio.

Uray pay no iti implementasion ti TRAIN Law ket saanen nga agbayad iti buis wenno personal income tax return dagiti addaan iti matgedan a P250,000 iti makatawen, ken dakdakkelen ti take home pay dagiti mangmangged, ngem awan mamaayna ti saandan a panagbuis gapu iti itatayok ti presio dagiti kangrunaan a magatgatang a produkto ken serbisio gapu iti nangato nga inflation rate ken nayon a buis kas mayataday iti TRAIN Law.

Dependeran man ni Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti dadduma nga economic managers ti administrasionna a saan a ti TRAIN Law ti nangpatayok ti presio dagiti kangrunaan a magatgatang iti Pilipinas, no di ketdi ti inflation rate ti piso kasukat ti US Dollar. Inrasonan ni Duterte a saan a ti TRAIN Law ti mangpangato ti inflation rate, ken binabalawna ni US President Donald Trump a gapu iti economic policy ti administrasionna a nangipangato ti taripa kadagiti produkto a sumrek iti US, ken ti nainget a kompetensia iti nagbaetan ti pagilianda ken China a mabigbigen a higante iti benneg ti ekonomia iti lubong.

Mamati dagiti ekonomista nga uray pay adda epekto iti ekonomia iti lubong ti panagrisiris iti World Market ti US ken China, ngem iti Pilipinas ti kadagsenan ti pinataudna nga epekto gapu ti panagkurang ti Duterte Administration iti tumutop ken naan-anay nga aksion ken sulusion tapno mapalag-an ti epekto ti inflation rate.

Nagkas-ang a panunoten ti panaggigiddan ti nangato nga inflation rate, nayon a buis, ken kinakurang dagiti kangrunaan a lokal a produkto aglalo dagiti taraon. Agkurangen iti pagilian iti supply ti bagas nangruna sadiay Central Mindanao ta dimmanon pay iti nasurok a P70 ti presio ti komersial a bagas, gapu ti panagliway ti National Food Authority a makagatang iti umanay a supply manipud kadagiti lokal a mannalon ken importasion manipud ballasiw-taaw. Agkirang pay iti supply ti karne, nateng, rekado, ken uray lames ta nangrugin nga agangkat ti Pilipinas iti ikan a galunggong manipud kaarruba a pagilian.

Nakalkaldaang ti nagbanagan ti benneg ti agrikultura iti Pilipinas ta iti laksid ti kinalawa dagiti pagtalonan ken pagtarakenan iti dinguen, ken pagkalapan a kabaybayan ket awanen ti seguridad iti taraon gapu ti panagliway dagiti opisial iti Department of Agriculture ken NFA. Umad-adu dagiti mangkidkiddaw ti panaglusulosen ni Agriculture Emmanuelle Piñol ken NFA Administrator Jason Aquino. Nagipilan ti Leave of Absence ni Aquino, ken matagtagiuray metten no aglusulos ni Piñol wenno ikkaten ni Duterte.

Manamnama ti agtultuloy a nababa a balor ti piso agingga iti panawen ti Paskua wenno Christmas Season nga adu ti rummuar ken mabusbos a kuarta. Mairuginto metten inton Enero 1, 2019 ti maikadua a pannakanayon ti buis kas sagudayen ti TRAIN Law nga ad-addanto pay a mangpangato ti nanginan a presio dagiti kangrunaan a produkto ken serbisio iti first quarter ti tawen.

Mapapati nga agtultuloy ti kinakapsut ti piso agingga iti malpas ti May 13, 2019 National and Local Elections gapu ti kaadu dagiti rummuar ken magastos a pondo kabayatan ti mid-term poll. Sigurado la ketdi a rummuar ti adu a pondo ti administrasion ken dagiti dadakkel a partido ken politiko para iti nagastos nga eleksion iti Pilipinas.

Umad-adun dagiti umili ti agkidkiddaw iti Senado ken iti agdama nga administration a masuspender pay laeng ti implementasion ti TRAIN Law gapu iti dumagdagsen a kasasaad ti panagbiag. Ngem ikalkalintegan dagiti dadduma nga economic managers ti Duterte Administration ti agtultuloy a pannakaipatungpalna kas impasingked ni Duterte kabayatan ti maikatlo nga State of the Nation Address-na.

Kasapulan kano ti implementasion ti TRAIN Law tapno umadu ti makolekta a buis ti gobierno para kadagiti adu a programa kas ti Build, Build Program; libre nga edukasion kadagiti state colleges and universities; nangato a sueldo dagiti agpapaay iti gobierno; ken dadduma pay a proyekto ken serbisio.

Mapaliiw nga adu nga infrastracture projects dagiti saan unay a kasapulan. Saan amin nga agpapaay iti gobierno ket naipangato ti sueldoda no di ket naipangpangruna dagiti polis, soldado ken nagtagiarmas nga ahensia uray no adu kadakuada dagiti awan met ti naindaklan wenno napeggad nga ar-aramidenda. Napatayok ti sueldoda tapno agtalinaedda a napudno iti administrasion.

Iti agdama, ti gobierno ti kaaduan kadagiti casual and contractual employees nangruna kadagiti local government units iti laksid ti maibanbandera a gannuat a pannakaigibusen ti contractualization dagiti mangmangged. Saan met nga amin ket Pilipino dagiti mabenepisiaran iti dakkel a pondo a maipapaay kadagiti state colleges and universities ta adun dagiti ganggannaet nga estudiante.

No agtultuloy ti nangato nga inflation rate ken implementasion ti TRAIN Law agingga inton 2019, ket mabekkelton dagiti umili iti kinangato dagiti kangrunaan a magatgatang, addanto kadakuada no ipariknada ti karirikna ken kananakemda iti agdama nga administrasion inton masungad nga eleksio, babaen ti saanda a panangitandudo kadagiti partido ken kandidato a saan a mangipangpangruna iti sapasap a pagimbagan dagiti Pilipino. (Eden Alviar)

,