Footer

Epekto ti panagminas iti nakaparsuaan

MAISARDENGTO ngatan ti panagminas wenno mapaingetanto ti Philippine Mining Act of 1995 kalpasan ti trahedia a pannakagabur dagiti adu a tattao iti panagreggaay ti daga sadiay Brgy. Ucab, Itogon, Benguet kabayatan ti iduduprak ni Bagyo Ompong iti Northern Luzon idi Setiembre 15, 2018.

Nasuroken a limapulo dagiti nasarakan a bangkay dagiti kameng ti search and retrieval operations, ken manamnama nga umaduda pay. Kaaduan kadagiti biktima ket dagiti minero wenno small scale miners ken dagiti kapamiliada a nagbati kadagiti sigud a bunk houses ti Benguet Corporation a pinanawan ti kompania kalpasan a naideklarar a napeggad dayta a lugar idi 1990.

Nagladingit ti nasapamak a trahedia ta iti laksid ti nasapa a panagsagana ti Nasional ken Lokal a Gobierno iti idadateng ni Bagyo Ompong ket adu dagiti natay gapu ti kinasukir dagiti biktima. Impakaammo ni Itogon Mayor Victorio Palangdan a saan a nagkurang ti lokal a gobierno iti panangballaag ken kayatda pay a puersaen nga ipaing dagiti nagtalinaed kadagiti bunk houses sakbay ti idadateng ni Bagyo Ompong, ngem nasukir dagiti biktima ta kinaykayatda ti nagtalinaed kadagiti bunkhouses.

Mairaman kadagiti nagbalin a biktima ket pastor ti maysa nga Evangelical church, ti asawana ken dagiti dua a babassit nga annakda. Iti laksid ti ballaag ken kiddaw ti gobierno a pumanawdan iti dayta a napeggad a lugar ket saanda a nagtungpal, ken nagtalinaedda iti kapiliada a sigud a bunkhouse ti Benguet Corporation, a nagaburan iti panagreggaay. Nairaman a nagaburan dagiti adu a kameng ti born-again movement.

Nagkas-ang a pasamak dayta ta maysa pay a lider ti pammati a mangikaskasaba iti Sao ti Dios, ken dagiti namati kenkuana dagiti nairaman iti trahedia. Nagsakit a panunoten a ti maysa a pastor ket nagsukir iti panangidalan dagiti agpapaay iti gobierno, ken mabalin a nagtalek iti pammatina a maisalakan iti peggad, ngem nairaman ketdin ti pamiliana ken dagiti namati kenkuana.

Nangipaulogen ni Department of Environment and Natural Resources Secretary Roy Cimatu iti cease and desist order a mangipawil iti small scale mining operations iti intero a Cordillera Region kalpasan ti trahedia iti Itogon, Benguet a nakarurodan ni Presidente Rodrigo Duterte iti agtultuloy nga irresponsible a panagminas iti Pilipinas. Bantayanen ti militar ti Itogon tapno mapawilan ti panagminas.

Iti laksid dayta a trahedia, adu a minero iti Cordillera nangruna dagiti taga-Ifugao ti saan a mangayat iti pannakaisardeng ti small scale mining iti rehion ta panagminas laeng ti kangrunaan a pagsapulanda. Awan ti nalawa a pagtalonan iti lugarda, ken kurang dagiti serkanda a pagtrabahuan.

Adu nga anti-mining advocates dagiti mangkontra iti ibagbaga dagiti geologist ti Mines and Geoscience Bureau ti DENR iti Cordillera Region a saan a ti panagminas ti nakaigapu ti panagreggaay a nanggabur kadagiti bunkhouses sadiay Brgy. Ucab, ngem ti napigsa ken napaut a tudo nga insangbay ni Bagyo Ompong a nangpalukneng ti daga. Inlawlawag ti MGB a sakbay ti idadateng ni Bagyo Ompong ket naglak-am ti Cordillera ken Northern Luzon iti napaut a nepnep idi Agosto.

Supringen dagiti environmentalists ti takuat ti MGB ta patienda a gapu ti nabayagen ken nainsaknapan a pannakaminminas iti tukot wenno uneg ti bantay a nagsasangan dagiti adu nga usok dagiti minero ket narasin ti daga. Uray no napaut ken napigsa ti tudo, no saan koma a nakutkuti wenno narupok ti tukot ti daga ket nadaeranna ti dakes a panawen. Inlawlawagda a gapu ti kinarukan ti daga a ginubuay dagiti adu nga abut wenno usok a nakabunnongan dagiti adu a danum ket pinataudna ti panagreggaay.

Adu dagiti mamati a ti irresponsible a panagminas ti maysa a kangrunaan a gapu ti pannakadadael ti aglawlaw nangruna kadagiti bantay a mabigbig a nabaknang kadagiti nagduduma a mineral. Sadiay Itogon, saan a mailibak a nabaknang iti minas a balitok ken copper iti tukot ti daga, uray no nabayagen a pimmanaw ti large-scale mining company a Benguet Corporation nga addaan iti karbengan iti Antamok mining site a pagminminasan dagiti small-scale miners pakairamanan dagiti naggapu iti Ifugao.

Sagudayen ti DENR Executive Order No. 79 Series of 2012, maipawil ti small-scale mining ken kayat ti MGB – DENR a mangbuangay dagiti babassit a minero iti grupo a Minahang Bayan tapno maikkanda iti permit.

Ti Antamok open pit mining site sadiay Itogon a nakapasamakan ti trahedia ket naideklarar a pilot project site ti Minahan Bayang idi panawen ni DENR Secretary Gina Lopez. Ngem awan pay ti naited a permit iti uray maysa kadagiti 65 nga aplikasion para ti Minahang Bayan. Ngem apay a napalubosan dagiti small scale miners nga illegal nga agminas ta awan met ti permit-da? Saan ngata nga ammo dayta ti MGB iti Cordillera? Apay a saan nga impawil dagiti lokal nga opisial ti Itogon ti illegal a panagminas dagiti small scale miners?

Dakkel nga industria ti panagminas ket dakkel ti maipaayna ti panagdur-as ti ekonomia ti pagilian no nasayaat koma ti pannakaisayangkatna. Ngem daksanggasat ta saan a masursurot dagiti linteg ken pagannurotan ti panagminas nangrunan no magna ti pasuksok ken kurapsion kadagiti ahensia nga akinsakup ti industria.

Nangrugin ti panagminas iti Cordillera ken dadduma pay a paset ti Pilipinas idi panawen pay dagiti Kastila idi maika-18 a siglo babaen kadagiti agindeg a minero a mano-mano ti panagminasda. Nadegdegan daytoy idi sinakup dagiti Amerikano ti Pilipinas, ket nabukel dagiti dadakkel a kompania ti panagminas.

Idi sumangbay dagiti Amerikano ket linukatanda ti Kennon Road ken binangonda ti siudad itan ti Baguio, nangrugi a nabukel dagiti dadakkel a kompania ti panagminas kas ti Benguet Corporation idi 1903. Simmaruno pay dagiti dadduma a kompania kas ti Lepanto Consolidated Mining Corporation, Philex
Mining Corporation, ken dadduma pay a kompania a nangbukibok ken nagminas kadagiti adu a bantay iti rehion ti Cordillera.

Nagsaknap ti panagminas, saan laeng kadagiti dadduma a lugar iti Luzon, Visayas ken Mindanao.  Maibasar iti report ti MGB, dumanon iti 30 Million nga ektaria dagiti nabaknang kadagiti nagduduma a minas iti intero a pagilian.

Makaipaay met ti industria ti panagminas iti tinawen nga ingreso wenno kita ti gobierno a nasurok a P100 Billion. Adu a kuarta ti mapastrek ti gobierno iti panagminas. Ngem kasano ti kadakes ti epektona ti aglawlaw ken nakaparsuaan? Ania ti napatpateg, ti mapastrek a dakkel nga ingreso, wenno ti dakes nga ibungana iti nakaparsuaan, ken ti maibuis a biag dagiti Pilipino?#

,