Adal nga imbati ti gubat sadiay Marawi City

NAGLABAS a saan a napupuotan dagiti adu a Pilipino ti pananglagip ti maikatlo nga anibersario ti panangrugi ti lima bulan a gerra sadiay Marawi City, Lanao del Sur manipud Mayo 23 – Oktobre 23, 2017.

No man pay naulpit ti lagip nga imbati ti gerra sadiay Marawi City, ken nasakit a lagipen nangruna kadagiti nagbalin a biktima ti gerra iti dayta a sigud a kadur-asan a siudad ti Islam sadiay Mindanao, nasken a taginayonen daytoy dagiti Pilipino tapno dagiti naulpit a padas ken nadara a pasamak iti dayta a gerra ket pagadawan iti adal iti kinaranggas ti terorismo, ken ti kinapateg ti panagridam ken saan a panagbaybay-a dagiti tropa ti gobierno a natudingan a mangaywan iti seguridad dagiti Pilipino.

Ti nadara a ranget sadiay Marawi City ket ipaneknekna nga iti gerra dagiti agkakadara a Pilipino ket awan ti maibilang nga agballigi ngem agpapadada a napaay ket aglak-am iti tuok ken rigat dagiti agindeg iti siudad ken kabangibangna nga ili. Dayta a gubat ket ipakitana ti kinaranggas ti gerra nga awan ti pilienna a madangran – Kristiano man wenno Muslim, lallaki, babbai, ubbing ken nataengan, baknang man wenno marigrigat.

Nangrugi ti pannakasakup ti Marawi City kabayatan nga awan iti Pilipinas da Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti adu a kameng ti gabinetena, ken dagiti nangato nga opisial ti Armed Forces of the Philippines, Philippine National Police ken dadduma pay nga opisial ta napanda sadiay Russia kabayatan ti Presidential state visit.

Nasilmutan ti gerra idi mapan koma arestaren dagiti polis ken military sadiay Marawi City ti nabayagen a wanted a lider ti terorista a grupo a ni Isnilon Hapilon, komander ti Abu Sayyaf Group, ken Regional Emir ti Islamic State of Iraq and Syria. Nakikappon ni Hapilon iti Maute group nga idauluan dagiti agkabsat nga Omar ken Abdullah a nagsapatan ti ikakapponda iti ISIS.

Arestaren koma dagiti polis ken military ni Hapilon a makisinnarak kadagiti lider ti Maute Group idi nangrugi ti ranget iti baet dagiti tropa ti gobierno ken terorista. Inatakeda ti Camp Ranao a headquarters ti 103rd Infantry Brigade ti Army. Sinakupda pay ti City Hall, Mindanao State University, ken dagiti adu a pasdek, establisimiento ti komersio ken dagiti kangrunaan a kalsada.

Pinuoran pay dagiti terorista ti Saint Mary’s Cathedral dagiti Katoliko, Ninoy Aquino School ken Dansalan College ti United Church of Christ in the Philippines. Kinautibo pay dagiti terorista ni Fr. Teresito Suganob, padi a Katoliko ken dagiti kakaduana iti katedral. Adu pay a hostages ti tinengngel dagiti terorista kadagiti sinakupda nga establisimiento a pinagbalinda a kasla taraken wenno adipen kabayatan ti pannakirangetda kadagiti tropa ti gobierno.

Ginandat dagiti terorista a sakupen ti Marawi City tapno iwagaywayda ti bandera ti ISIS sadiay Provincial Capitol ti Lanao del Sur tapno agbalin ti probinsia a “wilayat” wenno teritorio ti ISIS iti Pilipinas. Nabayagen nga in-inut a nagurnong dagiti terorista kadagiti nabileg nga armas, bala ken eksplosibo nga inlemmengda kadagiti natalged a lugar iti siudad para iti panggepda a mangsakup iti Marawi City, ngem saan a naammuan dayta dagii intelligence units ti PNP ken AFP nga adda iti dayta a siudad.

Kabayatan ti rugi ti gerra sadiay Marawi City, dagus a pinuted ni Presidente Duterte ti state visit-na sadiay Russia ket nagawid iti Pilipinas tapno mabantayanna dagiti pasamak. Indeklarar ti Presidente ti Martial Law iti intero a Mindanao ket pinabilegna ti puersa ti gobierno iti Marawi City ken kadagiti aglawlawna.

Nanayonan dagiti tropa ti gobierno a naipatulod sadiay Marawi City manipud kadagiti nagduduma a unit ti PNP, Army, Air Force, Navy, Marines, Coastguard. Naisayangkat dagiti opensiba ken operasion tapno maparmek dagiti terorista ngem nabileg dagiti sarikedkedda kadagiti pasdek, ken inusarda a kalasag wenno human shield dagiti hostages a kaaduanna ket Kristiano.

Naisayangkat dagiti major operations a nakausaran dagiti special units ken nabileg nga armas ti military agraman ti aerial bombing a nangiwayat ti napaut a pannakabomba dagiti pasdek a naglemmengan dagiti terorista. Adu nga agindeg iti Marawi City ken kabangibangna nga ili dagiti pimmanaw kadagiti pagtaenganda ken napanda nagpaing kadagiti evacuation centers ken kadagiti natalged a lugar.

Napapatay dagiti military idi Oktobre 16, 2017 da Isnilon Hapilon ken Omar Maute, ket iti sumaruno nga aldaw, napan a mismo ni Presidente Duterte sadiay Marawi City ket indeklararna a nawayawayaanen ti siudad iti tengngel dagiti terorista. Idi Oktobre 23, 2017, inrakurak ni Defense Secretary Delfin Lorenzana ti panaggibus ti lima a bulan a gubat sadiay Marawi City

Maibilang ti gubat sadiay Marawi City a kapautan nga “urban battle” iti pakasaritaan ti pagilian. Nagdadangadang dagiti tropa ti gobierno a dumanon iti nasurok a 7,000 a soldado ken polis, ken nasurok a 1,000 a terorista. Nakalkaldaang ta dimmanon iti 168 dagiti natay ken nasurok a 1,000 dagiti nasugatan iti tropa ti gobierno. Kadagiti terorista, 978 dagiti natay ken 12 dagiti natiliw. Dimmanon met iti 87 dagiti natay a sibilian, ken 40 kadakuada dagiti pimmusay gapu iti sakit.

 Nasurok met a 1.1 million a sibilian dagiti naapektaran iti gubat ken binilion ti pateg dagiti nadadael a sanikua iti pannakaduprak ti nadur-as a siudad.

Tallon a tawen manipud idi napasamak ti nadara a gubat sadiay Marawi City. Ngem adu pay laeng kadagiti agnaed iti dayta a siudad dagiti saan a nakaawid kadagiti pagtaenganda ta narebban dagiti balay ken pasdek a pinanawanda. Agingga ita, saan pay a nakabangon dagiti adu nga umili iti Marawi City ta naginad ti pannakadalus dagiti pasdek kadagiti nabati wenno naimula nga eksplosibo, ken naginad ti pannakaipaay dagiti ayuda tapno matulongan dagiti biktima ti gubat a bumangon ken mangabaruanan iti biag tapno mapasubli ti nadur-as a langa ti mabigbig nga Islamic City ti Pilipinas.

Nagkas-ang a pasamak ti gubat sadiay Marawi City ta nalapdan koma dayta no dagiti mangidaulo ti gobierno nangruna dagiti opisial ti PNP ken AFP iti dayta a tawen ket inakemda a napudno dagiti annongenda. Saan a mailibak a nagliway dagiti natudingan nga ahensia a responsible iti kappia ken seguridad ti pagilian ta saanda a naduktalan ti plano dagiti terorista a nangrugi kabayatan nga adda dagiti nangato nga opisial ti gobierno sadiay ballasiw-taaw.