Adda met Pagimbagan a Maipaay dagiti Madi a Nakairuaman

Salaysay ni Rilo Bedo

 

BINABAGTIT! Dakes la ngaruden, adda pay la imbag nga ipaayna? mabalin nga imulagatmo, ‘bagis. Sa ibuntokmo pay: agmauyongkan san! Karuruarmon sa ket iti mental?

Ngem maawatanka, ‘bagis. Ta pudno man met a makabaringring iti isip daytoy nga ibagbagak.  Ta uray siak, idi damok a mabasa, kiniwarna met ti utekko. Ngem naawatak met laeng ti amin idi mananamko ti binasak. Isu a dinak koma met kedngan a dagus.

Ala, rugiantan ti umuna a madi nga aramid nga adda gayam pagimbagan nga ipaayna. Ammok, kabagis, kagurguram la unay a mapagsasaritaan ti biag/kabibiagmo. Aglalo la ngaruden no ibagada a naggapu iti hueteng ken maiparit nga agas ti kinasaliwanwanmo. Kasta met no sawenda nga adu ti kulasisim. Ayna, mairuboka la ketdi no dimo matengngel ‘ta bagim. Tsismis. Nagmadi nga aramid, di kadi, ‘bagis?

Ngem kas nakunakon, adda met imbag nga ipaay daytoy. Kadagiti mannanao, kapintasan a wagas daytoy tapno umadu ti ammoda a mapaspasamak iti aglawlaw. No ania ti uso, kabaruanan a gadget iti merkado, no asino ti nangasawa ken ni Miss Barangay, ken ti kabaraan a damag iti pulitika. Tumaray kadi manen ‘tay para buttaw ti tugaw tunggal session? Papili kadi manen dagiti itta iti gimong?

Kuna pay dagiti eksperto, ‘bagis, , dakkel ti maitulong ti pannakitsismis tapno mapartuat ti happy hormone a serotonin iti utek. No naragsak ti tao, mapaksiat ti umas-assibay nga stress. Iti ababa a pannao,  pangikkat iti stress ti tsismis!

Nupay kasta, inggunamgunam ketdi dagiti eksperto a dagiti koma laeng makatulong iti biag ti pagtsitsismisan. Saan a ti pangdadael iti pada a tao. Isu nga ita a nabasam daytoy, ‘bagis, no napnapnoka iti stress, makitsismiska met, a. Ngem pangngaasim (manen) ta dinak pagbalinen a topiko ‘ta agendam. Diak a makalawlaw-kelleb, kunam sa?

Mamin-anoka nga agkape iti agmalem, ‘bagis? Iti laeng agsapa? Mamitlo? Wenno nalablabes pay? Sigurado ngarud a nakangngegkan iti patigmaan a kontra iti salun-at ti managkape. Mabalin pay ket nga inyadbays kenkan ti doktormo idi nagpatsek-upka ta nagsakit ti boksitmo. Ngem agurayka kadi, a, ‘bagis, sakbay nga isardengmo ‘ta kinamanagkapem, denggem  ti kuna dagiti eksperto. Wen, dagiti eksperto. Ta dimo kunaen nga ahenteak iti kape!

Wen, agpayso nga adda itdenna a madi iti salun-at ti nalabes a panagkape. Ngem no addaantayo iti limitasion (saan nga ad-adu ngem tallo baso a kape iti inaldaw), dakkel met ti maitulongna iti salun-at. Ti ramen a caffeine ti kape, papardasenna ti metabolism ti bagi, paregtaenna ti rikna tapno maannongna ti regular a panagwatwat ken ikabassitna ti tiansam a maaddaanka iti bato iti apro ken bato iti bato.

Iti panagadal met ti Harvard Medical School, dagiti babbai nga agkapkape iti dua baso kada aldaw, ad-adayo a seknanda iti stress idinto a dagiti umin-inum iti tallo a baso wenno ad-adu pay, ad-adayo ti tiansada a kapten ida ti diabetes a mainaig iti panagedad ti tao.

Ne, madika pay dayta, ‘bagis? Ngem, ne, kas iti naynay a sawen ti patalastas dagiti makaulaw a mainom: drink moderately laeng. Dimo palaluan aglalo no libre kadagiti massayag. Ayna, narigaten no sikanton ti ikapkapeanda, di kadi, ‘bagis?

Adtoy pay. Mamin-anoka met nga agdigos iti agmalem wenno makalawas, ‘bagis? Dimo ibaga a maminsan laeng iti makabulan? Sus apo, naimbag no maanusannaka pay ti asawam. Ngem ammom kadi a ti di panagdigos sagpaminsan, adda met imbag nga ipaayna iti salun-atmo? Ken iti nakaparsuaan? Iti ngamin regular a panagdigos, maikkat ti natural a lana ti kudil. Daytoy a lana ti responsible iti nasilap ken nalamuyot a kudil. Saan laeng a dayta. Mairaman a maikkat dagiti  agnanaed dita a naimbag a bakteria a makatulong a manglapped iti ikakapet ti sagubanit.

Kasano ita a makatulong iti nakaparsuaan? Ammotay’ met, ‘bagis, nga agkurkurangtayon iti danum. Masapul ti panaginut, di ngamin. Isu a no di agdigos sagpaminsan ti tao, dakkel daytan a tulong iti nakaparsuaan.

Ngem palagip laeng, ‘bagis, ‘ton gamdem ti di agdigos. Aramidem koma ‘ton awan  ti papanam a pamulbulatsingan. Wenno ‘ton panggepmo ti agpupok iti kuarto tapno adalem ti bagim no taoka pay laeng wenno maysan nga ayup.

Inayonko pay daytoy iti tungtonganta: No sinaktanda ti riknam, ‘bagis, ania ti aramidem? Kemkemem kadi ti pudno a marikriknam? Wenno iburuangmo a kasla napalusotan a penned ket makaammon no ania ti mapasamak?

Nasayaat, ‘bagis, no sagpaminsan, iburuangmo met ti marikriknam. Dimo kemkemkemen. Iti panagadal idiay Sweden, naduktalan a napintas iti salun-at iti panagpungtot wenno panangipeksa iti adda a karirikna. Ikabassit daytoy ti epekto ti stress iti bagi. Idinto a dagiti mangbalbalud iti riknada, asidegda iti atake ti puso.

(Adda tuloyna)