Footer

Adu dagiti abut a lumsotan dagiti agipuspuslit iti bagas

Komentario ni Melvin F. Bandonil

 

Kontrobersial nga isyo ti bagas nga inserrek ti maysa nga importer sadiay Subic. Immuna a naiserrek sadiay Indonesia ngem saanda a kinayat a gatangen isu a naiserrek iti pagilian a pangkitaanda iti gumatang. No saan nga in-tip ni Presidente Benigno Aquino III iti Bureau of Customs daytoy a banag, amangan no nakadanonen iti merkado.

Itay umuna a lawas ti  Setiembre, bagas manen ti naiserrek sadiay Albay. Nasalaw dagiti pannakabagi ti Bureau of Customs ken Philippine Coast Guard ti barko a naggapu manipud Vietnam.  Agdagup ti kargamento iti 4,700 metric tons wenno 97,000 a sako ti bagas nga agpateg iti sumurok-kumurang a P180  million. Nainagan ti nasao a kargamento kadagiti consignees iti La Union, Pampanga, Bulacan ken Palawan. Ngem agkurang ti maipakita dagiti nasalamaan a legal a dokumento ken saan a mailawlawag dagiti tripulante ti Vietnamese ship M/V Minh Tuan 68 a naggapu pay sadiay Ho Chi Minh, Vietnam no apay nga iti Albay ti dimmaonganda.

Nasken koma ti pannakasiput dagiti agar-aramid iti kastoy. Ta no saan a nasalamaan ti Bureau of Custom ti barko a nagkarga itoy amangan no inamusayan manen ti gobierno ti subsobna gapu iti kinukusit nga aramid.

Kasapulan koma ti nadagdagsen a pannusa kadagiti naduktalan a nakabasol. Saan nga umanay ti imbestigasion lattan a pasaray agtinnag met nga awan mamaayna ta awan pay ti nadusa a naglabsing. No kastoy a kanayon ti sistema nga umun-una a sumangpet ti tagilako santo mangala iti import permit, agbalin la ketdi a lastiko ti linteg a mabalin nga unna-unnaten ken puligosen dagiti nasikap.

Adda ti quantitative  restriction (QR) manipud 2006 agingga iti Hunio 30, 2012 a mangipataw koma iti kuarenta porsiento a taripa (buis) kadagiti imported a bagas. Ngem saan a pulos a nausar daytoy gapu iti special rice importation allocation ti NFA. Saanen nga aglasat pay daytoy iti taripa. Sipud kadagita a tawtawen, ti special rice importation allocation ti inusar dagiti importers ti bagas. Ket binuntoganda ti bagas ti pagilian. Nagangayanna, sobrasobra ti bagas kadagiti bodega ti NFA. Nadaddadael pay dagiti dadduma.

Saan a nakairanudan ti gobierno ti QR. Ti buis koma nga agtaud itoy ket pakairanudan dagiti mannalon tapno mapasayaat ken mapaadu ti produksionda. Pinatay ti special rice importation allocation ti panggep ti QR.

Sumrek iti eksena dagiti ad-adu pay nga aglako iti binulto a bagas. Agiserrekda iti bagas iti pagilian uray awan ti dokumento sada agaplay iti allocation wenno import permit. Napaspas ti panagibaba kadagiti bagas nga agturong iti merkado. No saan nga ‘agasuk’ ti kurimed nga aramid, makalusot! No di makalusot, di mangala iti import permit ket irasonna lattan nga addan iti pagilian ti kargamento. Kumpiansado dagitoy nga importer a makaalada iti dokumento ta addan iti uneg ti pagilian ti tagilakoda.

Ngem no adda agriri wenno matiliwan iti kinukusit nga aramid, nalaka laeng nga irason ti aglako nga ur-urayenna dagiti papeles ti allocation wenno gumatang. Kasta ti rason dagiti natiliwan iti Subic ken Albay. Saan a mabalin a paritan dagiti importers ta kameng ti pagilian iti WTO ken adu met a pagilian ti mayat a makalak-am iti allocation babaen ti inda panagkiddaw.

Saan koma a mapalubosan a sumrek lattan dagiti imported a bagas nga awanan iti umno a papeles wenno import permit ta pagtaudan daytoy iti panagkusit. Umuna koma a mangala dagiti importers iti kasapulan a permiso sakbay a maiserrek iti pagilian ti bagas. Wenno no naiserreken iti pagilian nga awanan pay laeng iti import permitna, papanawen a dagus a kas iti inaramid ti Indonesia. Saan laeng koma a bagas no di ket amin a produkto a sumsumnrek iti pagilian tapno maguped ti ismagling.

Nupay kameng ti pagilian iti WTO, rumbeng laeng a mangala nga umuna ti importer iti naituding a dokumento sakbay a makaiserrek iti tagilakona. Mamonitor payen no kua ti angkat, ti kasapulan ken ti pempen.#