Footer

ADU DAGITI MABISBISINAN URAY ADDA UNLI RICE

Komentario ni Eden A. Alviar

ANIA ti ad-adu ti bilangna dagiti Pilipino nga umanamong wenno komontra iti singasing a pannakaipawil ti libre nga unlimited rice wenno innapuy kadagiti restaurant ken dadduma pay a panganan?

Adu a Pilipino dagiti kimmontra iti singasing ni Senator Cynthia Villar, Chairperson ti Committee on Agriculture, a pannakaipawil ti pannakaipaay ti libre nga unlimited rice kadagiti restaurant ta ti nakaro a pannangan iti innapuy ket dakes ti epektona iti salun-at.

Para kadagiti babaknang wenno adda mabalinna a nalabes ti panangsalsaluadda iti salun-atda, dakes ti nakaro a pannangan iti innapuy ta daytoy a taraon ket nabaknang iti carbohydrates ken sugar a no agsobra iti kanen ket pataudenna ti nalabes a panaglukmeng ken apektaranna ti dalem ken bato wenno kidney.

Ibalbalakad dagiti doktor ti medisina kadagiti health-conscious a kontrolenda ti pannangan iti adu nga innapuy tapno mailisida iti sakit nga obesity wenno renal diseases. Dagiti nabaknang ken adda mabalinna ket bassit laeng ti kanenda nga innapuy, ken ad-adda kadagiti prutas ken red meat ken dadduma pay a taraon a saan a nataba, nasam-it, naapgad wenno awanan iti artipisial a preservative.

Iti kadagupan ti populasion dagiti Pilipino a dumanonen iti nasurok a 105 Million, ania ti ad-adu – dagiti maibilang a baknang wenno adda mabalinna wenno dagiti napanglaw ken mabisbisinan? Saan a mailibak nga ad-adu nga amang dagiti napanglaw ngem dagiti nabaknang ken adda mabalinna a ti kangrunaan a taraonda ket innapuy wenno bagas. Para kadagiti napanglaw wenno kadawyan ti kasasaad ti panagbiagna ket naragsakdan no manganda iti mamitlo a daras iti agmalem iti ad-adu nga innapuy ken basbassit a sida a pangipangananda. Para kadagiti marigrigat, adu kadakuada dagiti mangliwaten a mangan, ken naragsakdan no adda kanenda a sangaplato nga innapuy nga ilabayda iti digo, wenno manteka ken asin.

Innapuy wenno bagas ti kangrunaan a taraon dagiti kaaduan a Pilipino tapno mayanayda ti bassit a masapulanda ken mailasatda ti inaldaw a panagbiagda. Para kadagiti narigat ti panagbiagna kadagiti nasulinek a lugar, no awanen ti bagas, manganda iti mais, kamote, kahoy ken saba.

Dagiti babaknang ket kontrolenda ti mangan ti innapuy ken manganda kadagiti nangina ken nangato ti kalidadna a bagas, dagiti kadawyan a Pilipino ket kontentodan a mangan iti adu nga innapuy nga ordinario ti pannakabayona a bagas. Dagiti dadduma, nasayaaten no makagatangda iti bagas manipud ti National Food Authority a nalaklaka nga amang ti presiona ngem dagiti komersial a bagas.

Ti kaadu dagiti Pilipino a mangmangan iti innapuy wenno bagas ket ipaneknek ti tinawen a panagkurang ti produksion a pangsupusop kadagiti kasapulan iti intero a Pilipinas. Uray makunkuna nga agrikultura ti kangruaan nga industria iti pagilian, ket agkurkurang ti apit nga irik dagiti mannalon a pangpakan kadagiti Pilipino. Daytoy ti gapu a tinawen nga agangkat ti Pilipinas iti bagas kadagiti ganggannaet a pagilian iti South East Asia.

Nagrigat a pagteng iti Pilipinas a bagas ti kangrunaan a taraon dagiti Pilipino, ken agrikultura ti kangrunaan nga industria ti pagilian, ngem saan a makaanay ti apit a pangpakan kadagiti million a Pilipino a mannangan iti innapuy. Nakalkaldaang a naglawa dagiti kataltaltalonan iti intero a pagilian, ngem agkurang latta ti apit. Uray dagiti mannalon nga agpatpataud iti taraon ket adu kadakuada dagiti maawanan iti bagas gapu ta sigud a mailakoda dagiti apitda tapno adda gastuenda.

Makeskessayan pay dagiti talon a mamulmulaan iti pagay gapu iti land conversion. Dagiti sigud a kataltalonan ket nagbalindan a subdibision, komersial a lote ken industrial parks kas bunga ti panagdur-as. Umilet dagiti daga a mamulaan, ket mabalin nga iti masakbayan ket limitadonton ti pagapitan ti irik ken dadduma pay a taraon.

Nagadu dagiti inyim-implementar ti National Government a programa a pangpadur-as ti agrikultura nangruna iti pannakapaadu ti apit a bagas tapno saan nga agangkat ti Pilipinas. Nanayonan ti budget ti Department of Agriculture. Nabangon dagiti adu nga irigasion ken dadduma pay a pasilidad para kadagiti mannalon. Maisaysayangkat dagiti adu a panagsanay. Adda dagiti maiwarwaras a libre a bin-i a bukel ken kasapulan nga alikamen iti panagtalon

Ngem saan nga epektibo dagiti programa ta aginggana ita ket agkurkurang ti apit agtultuloy ti importasion wenno pannakayismagel dagiti bagas. Sabali pay dagiti rice cartel ken hoarding wenno panagilemmeng dagiti komersiante iti bagas tapno maipangatoda ti presio.

Idi Dekada 60 ken 70, map-apalan ti produksion iti bagas ti Pilipinas iti intero nga Asia. Ditoy pagilian a nayusuat dagiti sientipiko a wagas ti panagtalon sadiay University of the Philippines Los Baños a nakabangonan ti International Rice Research Institute, ken dagiti nalatak a unibersidad a mangipangpangruna ti agrikultua kas ti Araneta University ken Central Luzon University. Dagitoy nga institusion ti nagadalan ken nagsursuruan dagiti ganggannaet iti Asia iti sientipiko a panagtalon; ket iti panagawidda kadagiti pagilianda, impakatda dagiti nasursuroda. Nagalas a pagteng a dagiti Pilipino a nangsanay kadagiti ganggannaet iti sientipiko a panagtalon ket isudan ti agangkat iti bagas kadagiti pagilian dagiti sigud a nagadal ken nagsanay iti Pilipinas.

Dakkel a pangta ti agkakapuy nga industria iti agrikultura iti pagilian. Bumasbassiten dagiti agadal mainaig iti kurso iti agrikultura no maidilig kadagiti naglabas a dekada. Kaykayaten dagiti agtutubo ti agenrol kadagiti glamoroso a kurso ta dakdakkel ti matgedanda wenno opurtunidadda nga agdur-as ti karera ken panagbiagda. Bumasbassiten dagiti agtutubo ken agkabannuag a mayat nga agtalon ta ibilangda daytoy a nadagsen ken narigat a trabaho. Kaykayatdan ti agtrabaho iti gobierno, pribado a kompania wenno sadiay ballasiw-taaw ta nasigsigurado ti masapulanda. Kadawyanen a dagiti mannalon ket dagiti saan a nakaadal wenno awan ti sabali a mastrekanna a trabaho. Mapaspasamak daytoy gapu ti kinakurang ti suporta ti gobierno kadagiti mannalon nangruna iti pannakapataud ti puonanda.

No saan a masolusionan dagiti adu a parikut iti panagtalon ket dumtengto ti tiempo nga ad-adda a bumassit dagiti maapit a taraon nangruna iti bagas, ket ad-adunton dagiti Pilipino a mangliwat a mangan iti innapuy wenno bagas.#