Footer

Agannad iti heat stroke

Itoy a panawen ti nadagaang unay a kalgaw, ti heat stroke ti pagam-amkan unay a mapasaran wenno lak-amen ti asinoman. Maysa daytoy a serioso a banag ken medical emergency iti kanito nga umatake ta ngamin maipasidong ti biktima iti napeggad ken narisgo a kasasaad. Posible pay nga isu ti rason nga inna ipupusay wenno panagbalinna a baldado. Aglalo no saan nga insigida a maited kenkuana ti naan-anay a pannakataming. Isu a kasapulan ti madagdagus a pannakataming ken maipaayan iti naan-anay a medical attention.

Lalo ket El Niño pay ken kapudotna ti panawen. Kastoy a panawen ti yaatake daytoy heat stroke. Awan ti pilienna. Lalo kadagiti addan historiana iti narisgo a salun-at, kas iti siguden nga addaan iti hypertension, sakit ti puso, nababa a sugar level, dagiti nalukmeg ken nalaka a mabannog, dagiti nakurang iti ehersisio, dagiti managinum iti nasanger, dagiti mannagarilio, napigsa nga agkape ken dadduma pay.

Masapul a liklikan met ti agbilag iti kainitan lalo iti kapudotna ti init iti oras ti alas dies iti bigat agingga iti alas tres ti malem.  Iti trabaho wenno pagtrabahuan masapul a naan-anay ti bentilasion ti angin ta makatulong a mangliklik daytoy iti nalabes a kapudot. Agaramat kadagiti naingpis ken nalamiis a kawes.  Taginayonen ti uminum iti nalamiis a danum nga isu a tulong a pangpalamiis iti nabara a bagi.

Ta ania ngamin aya ti mamataud iti heat stroke?

Kas iti palawag ni Dr. Eric Tayag ti Department of Health National Epidemiology Center, mangrugi daytoy babaen ti aw-awagan iti heat exhaustion. Saan a makaidna ti biktima ken makariknan iti stress gapu iti kapudot ti marikriknana. Ti rigatna, makarikna la ngaruden ti biktima iti pudot ti panawen, gumiddan met ti panagbara ti bagina. Karirigatan a partena no saan a pulos nga agling-et ti biktima. No agling-et koma, aglalo no mababasa ti bagina iti ling-et, maalay-ayan ti bara ti bagina. Bumaaw ti bagina. Bumaaw ti bara a marikriknana. Sumalibukag ti panagriknana iti inna panagling-et.

Ngem kasanon no saan nga agling-et ti biktima? Madlaw payen a nagbaliw ti marikriknana. Sumakit ti ulona. Nagbaliw ti tabasna wenno panag-ug-ugalina. No dapadapen met, nabara daytoy a kunam la no aggurigor iti nakaro. No kastoy, sabalin ti mapaspasamak kenkuana ta addan dagiti sintomas ti heat stroke. Nasken ti madagdagus a panagtignay. Nasken a maipaayan iti medical attention.

Malaksid ti pannakarikna iti nasakit nga ulo, dagitoy pay dagiti sumagmamano a sintomas: pannakaulaw; disorientation wenno nalaka a mairita ken agpupudot; pasaray makarikna iti panagkakapsut; marigatan nga umanges; maamiris a kumarandikang ti maris ti kudilna sa ket agmaris nalabaga; nangato unay ti temperatura ti bagina; napartak la unay ken saanen a gagangay ti pitik ti pusona. Pasaray maawananen no kua iti puot.

No maawanen iti puot, nasken nga usisaen a nalaing dagiti mangtaming kenkuana a mangngagas amangan no addan napugsat nga urat iti utekna, ket mapasamak metten ti internal hemorrhage. Kastoy ti napasamak ken ni ex-governor ti Batangas Armand Sanchez.

Nupay kasta, maliklikan daytoy a pagteng babaen ti panaginum iti adu a danum no adda ar-aramiden iti ruar ti balay aglalo no kapudotna.  Nalamiis a danum wenno softdrink ti inumen ngem saan a mabalin ti kape, tsaa, soda wenno arak ta posible a mangirarit iti dehydration. Agbado iti naingpis ken addaan iti nakusnaw a maris. Aramiden ti aktibidad ken isports no nalamiisen ti paniempo. Makatulong ti panagaramat iti sunglasses, panagkallugong ken panagpayong.

Kangrunaanna, saan nga ipapilit ti bagi iti maikaniwas tapno maliklikan a sumangbay ti didigra.#